Piegi na uchu — skąd się biorą, czym różnią się od plam po słońcu i kiedy plamkę na uchu pokazać lekarzowi

Piegi na uchu zauważa się rzadziej niż piegi na nosie, bo uszu na co dzień nie oglądamy w lustrze. Tymczasem górna krawędź małżowiny i płatek ucha należą do miejsc, które latem dostają sporo słońca. U osób z jasną skórą pojawiają się tam drobne brązowe plamki, a z wiekiem także plamy po słońcu.

W tym artykule wyjaśniamy, skąd biorą się piegi na uchu, jak odróżnić pieg od plamy soczewicowatej i od zmian, które na uchu wymagają oceny lekarza, oraz jak chronić uszy przed słońcem. Ogólny przewodnik po piegach znajdziesz w artykule piegi (efelidy) — co to jest i skąd się biorą.

Piegi na uchu w skrócie

• Co to jest: pieg to mała, płaska, jasno- do ciemnobrązowa plamka, w której komórki barwnikowe produkują więcej melaniny niż zwykle [DermNet — Ephelis].
• Dlaczego na uchu: piegi pojawiają się na skórze wystawionej na słońce [DermNet — Ephelis], a odsłonięte uszy taką skórą są. W pomiarach na manekinach włosy zakrywające ucho zmniejszały dawkę UVB [Green i wsp. 2006].
• Latem i zimą: prawdziwe piegi latem ciemnieją, a zimą bledną [DermNet — Ephelis].
• U dorosłych: brązowa plamka na uchu, która nie blednie zimą, to częściej plama soczewicowata po słońcu [DermNet — Solar lentigo].
• Na co uważać: ucho to częste miejsce rogowacenia słonecznego i raków skóry [DermNet — Actinic keratosis; DermNet — Ear skin problems], a czerniak typu lentigo maligna na uchu najczęściej ma postać płaskiej, barwnikowej plamy [Dika i wsp. 2024].
• Usuwanie: piegów nie trzeba leczyć. Laserów barwnikowych ani IPL w naszych ośrodkach nie stosujemy, ale plamkę, która się zmienia, ocenimy w dermatoskopie.

Dlaczego na uszach pojawiają się piegi?

Pieg, fachowo ephelis, to miejsce, w którym melanocyty, czyli komórki barwnikowe, wytwarzają więcej barwnika i przekazują go do otaczających komórek naskórka. Samych melanocytów nie ma tam więcej niż w sąsiedniej skórze [DermNet — Ephelis].

O piegach decydują dwie rzeczy [DermNet — Ephelis]:

• geny — osoby z licznymi piegami mają co najmniej jedną kopię wariantu genu MC1R, tego samego, który odpowiada za rude włosy,
• słońce — po ekspozycji na promieniowanie UV piegów przybywa.

Uszy wystają z boku głowy i przy krótkiej fryzurze są wystawione na słońce przez cały dzień. W australijskich pomiarach na manekinach włosy zakrywające ucho zmniejszały dawkę promieniowania UVB średnio o 81% w porównaniu z odsłoniętym uchem. Autorzy zwrócili uwagę, że czerniak ucha był w Australii czterokrotnie, a w USA siedmiokrotnie częstszy u mężczyzn niż u kobiet, i wysunęli hipotezę, że ma to związek z krótszymi włosami [Green i wsp. 2006]. To hipoteza oparta na danych z rejestrów i pomiarach na manekinach, a nie udowodniona zależność, ale pokazuje, jak dużo słońca mogą dostawać odsłonięte uszy.

Uszy łatwo też pominąć przy nakładaniu kremu z filtrem. W amerykańskim badaniu osób po leczeniu raka skóry, które nakładały krem na głowę „tak jak zwykle”, mężczyźni ponad siedmiokrotnie częściej niż kobiety właściwie pokrywali kremem uszy [Dang i wsp. 2020]. Długie włosy mogą częściowo osłaniać uszy, ale przy upięciu włosów ta osłona znika.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Jak wyglądają piegi na uchu?

Typowy pieg [DermNet — Ephelis]:

• jest płaski, nie da się go wyczuć palcem,
• ma kolor od jasno- do ciemnobrązowego,
• ma średnicę 3–10 mm, choć wiele piegów jest mniejszych,
• ma niewyraźne brzegi i może zlewać się z sąsiednimi w większą plamę,
• ma dowolny, często okrągły kształt.

Piegi pojawiają się w dzieciństwie, nie ma ich od urodzenia, a najbardziej widoczne są u dzieci o jasnej skórze i rudych włosach. Z wiekiem często bledną [DermNet — Ephelis]. Na uchu pojawiają się zwykle tam, gdzie pada słońce: na górnej krawędzi małżowiny, na płatku i na skórze przed uchem. Charakterystyczna jest zmienność sezonowa: latem piegi są wyraźne, zimą bledną [DermNet — Ephelis].

Pieg czy plama soczewicowata na uchu?

U dorosłych brązowa plamka na uchu to często nie pieg, tylko plama soczewicowata posłoneczna, nazywana potocznie plamą starczą. Obie zmiany są łagodne, ale różnią się pochodzeniem i przebiegiem.

Plamy soczewicowate są wyznacznikiem skóry uszkodzonej przez słońce i niezależnym czynnikiem ryzyka czerniaka. Nietypowa plama soczewicowata bywa trudna do odróżnienia od czerniaka in situ, dlatego przy wątpliwościach lekarz zleca biopsję [DermNet — Solar lentigo]. Więcej o tych zmianach w artykule plamy soczewicowate.

Co jeszcze daje brązowe plamki i grudki na uchu?

DermNet wymienia wśród najczęstszych zmian skóry ucha znamiona barwnikowe, rogowacenie słoneczne i nowotwory skóry: raka podstawnokomórkowego, raka płaskonabłonkowego i czerniaka [DermNet — Ear skin problems]. Na uchu łatwo pomylić pieg z:

• brodawką łojotokową — wypukłą, „przyklejoną” do skóry zmianą o woskowej lub brodawkowatej powierzchni, w kolorze od cielistego po czarny [DermNet — Seborrhoeic keratosis]. Opisujemy ją w artykule narośl na małżowinie usznej,
• rogowaceniem słonecznym — szorstką, łuszczącą się plamką. Ucho należy do miejsc, w których pojawia się ono najczęściej [DermNet — Actinic keratosis]. Więcej w artykule rogowacenie słoneczne — zmiana przedrakowa,
• znamieniem barwnikowym — zwykle ma stały kolor przez cały rok i nie blednie zimą,
• czerniakiem typu lentigo maligna — płaską plamą, która powoli rośnie i zmienia kolor,
• barwnikowym rakiem podstawnokomórkowym — błyszczącą grudką, która bywa brązowa, rośnie powoli i może krwawić [DermNet — Basal cell carcinoma].

Lentigo maligna na uchu — plama, która udaje piega

Lentigo maligna, nazywana też piegiem Hutchinsona, to wczesna postać czerniaka ograniczona do naskórka. Rozwija się na skórze uszkodzonej słońcem, najczęściej na twarzy i szyi. Na początku często przypomina zwykły pieg lub plamę soczewicowatą, a z czasem staje się bardziej nietypowa i powoli rośnie, często przez wiele lat. Dotyczy głównie osób po 40. roku życia, a szczyt zachorowań przypada na wiek 60–80 lat [DermNet — Lentigo maligna and lentigo maligna melanoma].

Na uchu ta postać czerniaka jest rzadka, ale dobrze opisana. W badaniu z Bolonii obejmującym 19 chorych z lentigo maligna lub czerniakiem z lentigo maligna na uchu 74% stanowili mężczyźni, średni wiek w chwili rozpoznania wynosił prawie 70 lat, a prawie 90% zmian miało postać płaskiej, barwnikowej plamy [Dika i wsp. 2024]. Polscy autorzy, którzy opisali sześć przypadków czerniaka ucha, w czterech znaleźli go na obrąbku, czyli na zawiniętym brzegu małżowiny, i podkreślili, że badanie dermatoskopowe pomaga takie zmiany wykryć [Kamińska-Winciorek i wsp. 2023].

Niepokojące cechy to według DermNet: duża średnica, nieregularny kształt i kilka odcieni koloru, a przy przejściu w postać naciekającą także zgrubienie części plamy, nowe kolory (zwłaszcza niebieski lub czarny), owrzodzenie, krwawienie, swędzenie lub kłucie [DermNet — Lentigo maligna and lentigo maligna melanoma]. Więcej w artykule lentigo maligna.

Rak skóry na uchu — dlaczego ucho to lokalizacja szczególna

Ucho dostaje dużo słońca, a jednocześnie rzadko je oglądamy. To sprzyja zmianom związanym z UV i późnemu ich zauważaniu:

• Rak płaskonabłonkowy jest na uchu relatywnie częsty. W badaniu z jednego brytyjskiego szpitala na 4 raki podstawnokomórkowe skóry głowy i szyi przypadał średnio 1 rak płaskonabłonkowy, ale na samej małżowinie (51 zmian u 41 chorych) proporcja wynosiła tylko 1,3 do 1 [Ahmad i Das Gupta 2001]. DermNet zalicza raka płaskonabłonkowego ucha do postaci wysokiego ryzyka [DermNet — Cutaneous squamous cell carcinoma].
• Rak podstawnokomórkowy ucha częściej ma agresywną postać. W badaniu z jednego amerykańskiego ośrodka postać wysokiego ryzyka miało 57% z pierwszych 100 raków podstawnokomórkowych ucha i 38% ze 100 raków na policzku. Rak ten na uchu występował częściej u mężczyzn [Jarell i Mully 2012].

Raki skóry rzadko wyglądają jak typowy pieg. Częściej jest to perłowa grudka [DermNet — Basal cell carcinoma], szorstka narośl ze strupem albo zmiana, która swędzi, krwawi lub pokrywa się strupem dłużej niż 4 tygodnie [NHS — Non-melanoma skin cancer]. Szczegóły opisujemy w artykułach rak podstawnokomórkowy ucha i niegojąca się rana na małżowinie usznej.

Samo posiadanie piegów nie oznacza raka. Duża liczba piegów jest jednak znakiem skóry wrażliwej na słońce: w metaanalizie badań nad czynnikami ryzyka osoby z licznymi piegami miały około dwukrotnie wyższe ryzyko czerniaka niż osoby z niewielką ich liczbą [Gandini i wsp. 2005]. Jasna skóra z piegami z czasem łatwiej tworzy też plamy soczewicowate i raki skóry [DermNet — Ephelis].

Pieg, pryszcz, czyrak czy guzek Darwina?

Osoby szukające informacji o „piegach na uchu” często mają na myśli zupełnie inne zmiany. Najważniejsza różnica: pieg jest płaski i nie boli.

• Pryszcz i wągry w uchu to zmiany trądzikowe: wypukłe, czerwone albo z czarnym czopem. Leczeniem trądziku zajmuje się nasz serwis siostrzany Twoja Dermatologia.
• Czyrak zaczyna się jako swędząca lub tkliwa krostka, z której robi się bolesny guzek, czasem z ropą. Większość czyraków ustępuje sama. Nie należy ich wyciskać ani przekłuwać, a do lekarza warto pójść, gdy czyraki nawracają [NHS — Boils]. Czyrak w przewodzie słuchowym, silny ból ucha lub gorączka to powód do wizyty u lekarza rodzinnego albo laryngologa. Więcej o różnicach w artykule kurzajka na uchu.
• Guzek Darwina to wrodzone zgrubienie na tylnej części obrąbka małżowiny. Jest niegroźną cechą budowy ucha, o bardzo różnej częstości w badaniach: od około 10% dorosłych w Hiszpanii do 58% szwedzkich dzieci szkolnych, zwykle po obu stronach [Loh i Cohen 2016]. Ma kolor skóry, nie jest pigmentowany. Opisujemy go w artykule guzek na uchu.

Kiedy plamkę na uchu pokazać lekarzowi?

Gołym okiem nie widać wszystkiego. Plamkę na uchu warto pokazać lekarzowi, gdy:

• pojawiła się w dorosłości, zwłaszcza po 40. roku życia,
• nie blednie zimą, choć inne piegi bledną,
• jest asymetryczna, ma nieregularny brzeg lub kilka kolorów [AAD — ABCDEs of melanoma],
• ma średnicę powyżej 6 mm, choć czerniak może być mniejszy [AAD — ABCDEs of melanoma],
• rośnie, ciemnieje lub zmienia kształt [AAD — ABCDEs of melanoma],
• swędzi, krwawi lub pokrywa się strupem [NHS — Melanoma skin cancer],
• jest szorstka, łuszcząca się albo w jej miejscu pojawiła się ranka, która nie goi się od kilku tygodni [NHS — Non-melanoma skin cancer].

Ucha nie widać w lustrze bez wysiłku, dlatego raz na jakiś czas zrób mu zdjęcie telefonem albo poproś bliską osobę o obejrzenie obu małżowin, także od tyłu. Porównanie zdjęć sprzed kilku miesięcy łatwo pokazuje, czy plamka się zmienia.

Jak lekarz ocenia plamkę na uchu?

Lekarz ogląda zmianę w dermatoskopie, który pokazuje struktury niewidoczne gołym okiem. Dermatoskopia pomaga rozpoznać lentigo maligna [DermNet — Lentigo maligna and lentigo maligna melanoma], także na uchu [Kamińska-Winciorek i wsp. 2023]. Podczas wideodermatoskopii zapisujemy obraz zmian, więc przy kolejnej wizycie można sprawdzić, czy plamka urosła. Badanie kosztuje 480 zł u dorosłych i 380 zł u dzieci, a wizyta kontrolna 300 zł.

Jeśli zmiana budzi wątpliwości, lekarz zaleca jej wycięcie lub pobranie wycinka i badanie histopatologiczne. W naszych ośrodkach wynik jest zwykle gotowy po 14–21 dniach, a gdy potrzebne są dodatkowe barwienia, trwa to dłużej. Przy podejrzeniu raka lub czerniaka na małżowinie lekarz może skierować Cię do ośrodka, który wykonuje wycięcia z kontrolą marginesów i odtwarzanie ucha. Gdy wynik potwierdzi nowotwór złośliwy, lekarz omawia dalsze kroki zgodnie z wytycznymi, a w razie potrzeby organizujemy konsultację onkologiczną. Nie zostajesz sam z dalszymi decyzjami.

Czy piegi na uchu można usunąć?

Piegi nie wymagają leczenia. Skłonność do nich jest dziedziczna, więc nie da się im zapobiec. Można natomiast ograniczyć ich letnie ciemnienie kremem z filtrem SPF 50+ o szerokim spektrum, a lasery barwnikowe mogą je rozjaśnić tylko przejściowo [DermNet — Ephelis].

W Twoich Znamionach nie stosujemy laserów barwnikowych ani IPL. Laser CO2, którego używamy w większości naszych ośrodków, służy do usuwania łagodnych zmian wypukłych, a nie płaskich przebarwień. W praktyce możemy:

1. Ocenić plamki na uchu przed zabiegiem w innym miejscu. To ważne, bo czerniak na uchu najczęściej ma postać płaskiej, barwnikowej plamy [Dika i wsp. 2024], a laser „na przebarwienie” zniszczyłby ją bez badania histopatologicznego.
2. Usunąć łagodną zmianę wypukłą, na przykład brodawkę łojotokową na małżowinie, laserem CO2 w większości naszych ośrodków albo chirurgicznie. O metodzie zawsze decyduje lekarz po badaniu. Ucho jest w cenniku traktowane jak twarz, czyli jako lokalizacja szczególna: usunięcie laserem kosztuje 460 zł za pierwszą zmianę i 100 zł za każdą kolejną na tej samej wizycie, a wycięcie chirurgiczne 680 zł plus 150 zł za badanie histopatologiczne.
3. Wyciąć zmianę budzącą wątpliwości i przekazać ją do badania histopatologicznego. Szczegóły na stronie chirurgiczne usuwanie zmian.

Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem, a aktualne stawki są w cenniku. Więcej o laserze w artykule laserowe usuwanie znamion.

Jak chronić uszy przed słońcem?

Uszy wymagają ochrony tak samo jak nos i policzki. NHS zaleca nakładanie kremu z filtrem na całą odsłoniętą skórę, także na twarz, szyję i uszy, i dodaje, że kapelusz z szerokim rondem chroni lepiej [NHS — Sunscreen and sun safety]. Według DermNet [DermNet — Sun protection]:

• krem o szerokim spektrum i wysokim SPF nakładaj codziennie, gdy indeks UV wynosi 3 lub więcej,
• ponawiaj go co 2 godziny oraz po kąpieli i dużym spoceniu się,
• latem unikaj słońca w godzinach największego nasłonecznienia, mniej więcej od 10:00 do 16:00, i szukaj cienia.

Przy uszach w praktyce:

• nakładaj krem na całą małżowinę, także jej tylną powierzchnię i płatek, i na skórę za uchem,
• wybieraj kapelusz z rondem, bo czapka z daszkiem osłania twarz, ale nie uszy,
• przy upiętych lub krótkich włosach pamiętaj, że uszy tracą osłonę, którą mogą dawać włosy [Green i wsp. 2006],
• chroń uszy dzieci: kremem, kapeluszem i cieniem [NHS — Sunscreen and sun safety].

Jak wybrać krem, piszemy w artykule krem z filtrem — jak wybrać.

Najczęściej zadawane pytania

Skąd się biorą piegi na uchu?

Skłonność do piegów jest dziedziczna, a słońce ją ujawnia: po ekspozycji na UV piegów przybywa i ciemnieją. Górna krawędź małżowiny i płatek ucha dostają dużo słońca, zwłaszcza przy krótkich włosach, dlatego na uszach osób z jasną skórą mogą pojawiać się piegi tak samo jak na nosie i policzkach. U dorosłych brązowa plamka na uchu to częściej plama soczewicowata po słońcu niż prawdziwy pieg.

Czy piegi na uchu są groźne?

Same piegi nie są groźne i nie przechodzą w nowotwór. Ucho jest jednak miejscem, w którym często pojawiają się zmiany związane ze słońcem, w tym raki skóry i czerniak typu lentigo maligna, który na początku wygląda jak płaska brązowa plama. Plamkę na uchu, która pojawiła się w dorosłości, rośnie, ciemnieje lub ma kilka odcieni koloru, warto pokazać lekarzowi.

Jakie są pierwsze objawy nowotworu ucha?

Na skórze małżowiny pierwszym objawem bywa perłowa lub błyszcząca grudka, szorstka narośl ze strupem, ranka, która nie goi się od kilku tygodni, albo płaska brązowa plama, która powoli rośnie i zmienia kolor. Takie zmiany ocenia lekarz w dermatoskopie. Objawy z wnętrza ucha, takie jak wyciek, krwawienie z przewodu słuchowego czy pogorszenie słuchu, ocenia laryngolog.

Czy pryszcz w uchu sam zniknie?

Zwykle tak. Większość czyraków i krostek ustępuje samoistnie, a pomagają ciepłe okłady i higiena. Nie wyciskaj ich i nie przekłuwaj. Do lekarza zgłoś się, gdy zmiana jest bardzo bolesna, rośnie, pojawia się gorączka, krosta jest w przewodzie słuchowym albo zmiany wracają. Pryszcz to jednak co innego niż pieg: jest wypukły, czerwony, często bolesny i z czasem znika, a pieg jest płaski i nie boli.

Jak wygląda guzek Darwina na uchu?

To niewielkie zgrubienie lub wypustka na tylnej części zawiniętego brzegu małżowiny, w kolorze skóry. Jest wrodzoną, niegroźną cechą budowy ucha, zwykle obecną po obu stronach. Nie jest pigmentowany, więc nie należy go mylić z piegiem. Do lekarza warto pójść, gdy guzek pojawił się niedawno, rośnie, boli albo zmienia kolor.

Jak wygląda czyrak na uchu?

Czyrak zaczyna się jako swędząca lub tkliwa krostka, która zmienia się w bolesny, czerwony guzek, czasem z ropą. Na uchu może pojawić się na płatku, za uchem albo przy wejściu do przewodu słuchowego. Nie wyciskaj go. Gdy jest w przewodzie słuchowym, bardzo boli, towarzyszy mu gorączka albo czyraki nawracają, zgłoś się do lekarza.

Podsumowanie

Piegi na uchu to dziedziczna cecha jasnej skóry, którą ujawnia słońce. Są płaskie, jasnobrązowe, latem ciemnieją, a zimą bledną, i same w sobie są niegroźne. Ucho jest jednak miejscem szczególnym: dostaje dużo słońca, rzadko je oglądamy i często pomijamy przy nakładaniu kremu. U dorosłych brązowa plamka na uchu to częściej plama soczewicowata, a rzadko wczesny czerniak typu lentigo maligna, który na początku wygląda właśnie jak płaska plama. Plamkę, która pojawiła się w dorosłości, nie blednie zimą, rośnie, zmienia kolor albo krwawi, pokaż lekarzowi. Na co dzień chroń uszy kremem z filtrem i kapeluszem z rondem.

Zobacz również

• Piegi na nosie
• Piegi na rękach
• Piegi na stopach