Naczyniak pod okiem i na powiece — u niemowlęcia pilna ocena, u dorosłego zwykle zmiana łagodna

„Naczyniak pod okiem” to hasło, które wpisują dwie zupełnie różne grupy osób. Pierwsza to rodzice niemowlęcia, u którego na powiece pojawiła się czerwona, rosnąca plamka. Druga to dorośli, którzy zauważyli pod okiem czerwoną kropkę albo siną grudkę. Te sytuacje wymagają innego postępowania. Naczyniak na powiece u niemowlęcia może zaburzyć rozwój wzroku i wymaga szybkiej oceny, a nie czekania, aż zmiana sama zniknie. U dorosłego zmiana naczyniowa w tej okolicy jest zwykle łagodna, ale trzeba ją odróżnić od gradówki i raka podstawnokomórkowego, który najczęściej rozwija się właśnie na dolnej powiece.

W tym artykule opisujemy obie sytuacje: jak wygląda naczyniak na powiece u noworodka i niemowlęcia, dlaczego okolica oka jest wyjątkowa, z czym można pomylić zmianę pod okiem u dorosłego i jak się ją usuwa. Szerzej o naczyniakach u dzieci piszemy w artykule naczyniak u niemowlęcia, a u dorosłych w tekście naczyniak na skórze u dorosłych.

Naczyniak pod okiem w skrócie

• U niemowlęcia naczyniak na powiece lub przy oku to sytuacja, w której nie czeka się, „aż zniknie”. Może wywołać astygmatyzm, opadanie powieki, zez i niedowidzenie [EyeWiki — Capillary Hemangioma; DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment].
• Najszybszy wzrost naczyniaka niemowlęcego przypada na 1.–3. miesiąc życia, dlatego zmiany w ważnych miejscach ocenia się jak najwcześniej [Krowchuk i wsp. 2019].
• Ścieżka u dziecka: pediatra → okulista i ośrodek leczący naczyniaki. Lekiem pierwszego wyboru jest propranolol [Krowchuk i wsp. 2019; EyeWiki — Capillary Hemangioma].
• U dorosłego czerwona lub sina grudka pod okiem to najczęściej naczyniak rubinowy, jeziorko żylne lub ziarniniak, ale też gradówka albo rak podstawnokomórkowy.
• Usuwanie u dorosłych: łagodne zmiany na skórze powieki lekarz może usunąć laserem CO2 (w większości naszych ośrodków) lub chirurgicznie. Zmiany na brzegu powieki i podejrzane o nowotwór kierujemy dalej.

Naczyniak niemowlęcy w fazie zanikania na przedramieniu dziecka. Fot. Gstk, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Naczyniak na powiece u noworodka i niemowlęcia

Naczyniak niemowlęcy to najczęstszy łagodny guz wieku niemowlęcego; dotyczy nawet 5% niemowląt [Krowchuk i wsp. 2019]. W okolicy oka najczęściej pojawia się na powiece lub brwi, częściej na powiece górnej [EyeWiki — Capillary Hemangioma].

Jakie są objawy naczyniaków na powiekach u niemowląt?

Naczyniak niemowlęcy zwykle nie jest widoczny od razu po urodzeniu. Pojawia się w pierwszych tygodniach życia i szybko rośnie [BAD — Infantile haemangioma]. Na powiece może mieć trzy postacie [EyeWiki — Capillary Hemangioma]:

• powierzchowną: jaskrawoczerwoną, wypukłą, guzkowatą zmianę, nazywaną potocznie „truskawką”,
• głęboką: niebieskawy lub fioletowy obrzęk powieki, który bywa zauważany dopiero po kilku tygodniach, nawet około 3. miesiąca [BAD — Infantile haemangioma],
• oczodołową: naczyniak leży za gałką oczną i nie widać go na skórze, a jedynym objawem może być wysunięcie oka.

Naczyniak często powiększa się lub ciemnieje przy płaczu, a przy ucisku blednie i jest miękki, sprężysty [EyeWiki — Capillary Hemangioma]. Rodziców powinny zaniepokoić objawy ze strony oka: opadająca powieka, która zasłania źrenicę, oko, które „ucieka” w bok, wysunięcie gałki ocznej, a także owrzodzenie lub krwawienie zmiany.

Dlaczego naczyniak przy oku jest pilny?

Wzrok dziecka rozwija się w pierwszych miesiącach i latach życia. Jeśli w tym czasie jedno oko widzi gorzej, mózg uczy się z niego nie korzystać i powstaje niedowidzenie, czyli amblyopia. Naczyniak powieki może do niego doprowadzić na kilka sposobów [EyeWiki — Capillary Hemangioma; DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment]:

• ucisk na rogówkę zmienia jej kształt i wywołuje astygmatyzm, a różnica wady między oczami jest najczęstszą przyczyną pogorszenia wzroku przy naczyniakach powiek,
• zasłonięcie osi widzenia przez opadającą lub pogrubiałą powiekę,
• zez, gdy naczyniak przesuwa gałkę oczną lub obejmuje mięśnie oka,
• ucisk na nerw wzrokowy przy naczyniaku w oczodole.

Wytyczne American Academy of Pediatrics zaliczają naczyniaki wokół oczu do zmian, które mogą zaburzać funkcję i wymagają większej czujności, rozważenia leczenia i, gdy to właściwe, konsultacji w ośrodku zajmującym się naczyniakami; zalecają też wczesne skierowanie, najlepiej do 1. miesiąca życia [Krowchuk i wsp. 2019]. Ponieważ najszybszy wzrost przypada na 1.–3. miesiąc, a do 5. miesiąca wzrost u większości dzieci się kończy, istnieje krótkie „okno”, w którym leczenie daje najlepsze efekty [Krowchuk i wsp. 2019]. American Academy of Ophthalmology podkreśla, że naczyniaki przy oku trzeba obserwować pod kątem problemów ze wzrokiem [AAO — What Is Hemangioma?].

Co zrobić, gdy zauważysz naczyniak na powiece dziecka?

1. Zrób zdjęcie zmiany i powtarzaj je co tydzień w podobnym świetle; to najprostszy sposób, by pokazać lekarzowi tempo wzrostu.
2. Umów wizytę u pediatry bez zwłoki. Pediatra oceni zmianę i skieruje dziecko do okulisty oraz do ośrodka leczącego naczyniaki u dzieci.
3. Pilnie szukaj pomocy, jeśli dziecko nie otwiera oka, powieka zasłania źrenicę, gałka oczna się wysuwa albo naczyniak krwawi i owrzodział.
4. Nie smaruj zmiany ziołami, maściami „na naczynka” ani lekami, które pomogły innemu dziecku. Dlaczego, opisujemy w artykule naczyniak — domowe sposoby.

Okulista zbada ostrość wzroku i wadę refrakcji; przy głębszych naczyniakach potrzebne bywa USG, a przy podejrzeniu zajęcia oczodołu rezonans lub tomografia [EyeWiki — Capillary Hemangioma].

Jak leczy się naczyniak na powiece u niemowlęcia?

Lekiem pierwszego wyboru przy naczyniakach, które mogą zaszkodzić wzrokowi, jest beta-bloker, najczęściej propranolol podawany doustnie [EyeWiki — Capillary Hemangioma; Krowchuk i wsp. 2019; Hoeger i wsp. 2015]. Przy małych, powierzchownych zmianach lekarz może rozważyć beta-bloker na skórę, np. tymolol [EyeWiki — Capillary Hemangioma; DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment]. Leczenie prowadzi się pod kontrolą lekarza, bo propranolol może obniżać tętno, ciśnienie i poziom cukru we krwi [BAD — Infantile haemangioma; EyeWiki — Capillary Hemangioma]. Szczegóły w artykule leczenie naczyniaków propranololem.

Równie ważne jest leczenie okulistyczne: korekcja wady wzroku okularami i zasłanianie zdrowego oka, jeśli niedowidzenie już się rozwinęło [EyeWiki — Capillary Hemangioma]. Lasery stosuje się pomocniczo, głównie przy zmianach powierzchownych i pozostałościach po zaniku, a operację rzadko, gdy inne metody zawiodły [EyeWiki — Capillary Hemangioma; BAD — Infantile haemangioma]. Leczeniem naczyniaków niemowlęcych zajmują się pediatrzy, okuliści oraz ośrodki leczące naczyniaki u dzieci; my go nie prowadzimy. O tym, jak uzyskać je w ramach NFZ, piszemy w artykule usuwanie naczyniaków na NFZ.

Plama łososiowa na powiekach — nie każda czerwona plamka to naczyniak

U wielu noworodków na obu powiekach, na czole między brwiami albo na karku widać płaską, różową, słabo odgraniczoną plamę, wyraźniejszą przy płaczu. To plama łososiowa, która występuje u około 40% noworodków i zwykle znika w pierwszym roku życia [DermNet — Capillary vascular malformation]. W odróżnieniu od naczyniaka niemowlęcego jest obecna od urodzenia, jest płaska i nie rośnie.

Znamię płomienne i duży naczyniak na twarzy — kiedy oko wymaga kontroli

Płaska, ciemnoczerwona plama obecna od urodzenia, która obejmuje czoło i powiekę górną, może być znamieniem płomiennym (plamą „wino porto”). Gdy zajmuje skórę unerwioną przez jedną z gałęzi nerwu trójdzielnego, może towarzyszyć jej zespół Sturge'a-Webera ze zmianami w mózgu i jaskrą [DermNet — Capillary vascular malformation]. Takie dziecko powinno być pod opieką okulisty. Podobnie duży, płaski, „segmentowy” naczyniak na twarzy bywa związany z zespołem PHACE, w którym występują m.in. nieprawidłowości oczu, naczyń mózgowych i serca [DermNet — PHACE syndrome]. Więcej o płaskich zmianach w artykule naczyniak płaski — usuwanie.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Naczyniak pod okiem i na powiece u dorosłych

U dorosłych naczyniak przy oku to zwykle jedna z kilku łagodnych zmian:

• Naczyniak rubinowy: twarda, czerwona lub fioletowa grudka wielkości 1–10 mm. Może pojawić się niemal w każdym miejscu skóry, a z wiekiem jest ich więcej [DermNet — Cherry angioma].
• Jeziorko żylne: miękka, sina lub fioletowa grudka, która blednie po ucisku. Najczęściej występuje na wardze i uchu, ale też w innych miejscach twarzy, zwykle u osób w średnim i starszym wieku [DermNet — Venous lake].
• Naczyniak gwiaździsty: czerwony punkt z promieniście rozchodzącymi się naczynkami, częsty na twarzy [DermNet — Spider telangiectasis].
• Ziarniniak naczyniowy: szybko rosnący, czerwony, łatwo krwawiący guzek [DermNet — Pyogenic granuloma]. W okolicy oka pojawia się na powiece lub spojówce, często po urazie, operacji albo po gradówce [EyeWiki — Pyogenic Granuloma].
• Naczyniak jamisty oczodołu: najczęstszy łagodny guz oczodołu u dorosłych, zwykle u osób w wieku 20–40 lat, częściej u kobiet. Nie widać go na skórze; może powoli wypychać gałkę oczną, wywoływać podwójne widzenie lub zaburzenia widzenia. Rozpoznaje go okulista w badaniach obrazowych [EyeWiki — Orbital Cavernous Venous Malformation]. Więcej w artykule naczyniak jamisty.

Z czym można pomylić naczyniak pod okiem?

Okolica oka to miejsce, w którym „czerwona grudka” bywa czymś innym niż naczyniak:

• Gradówka (chalazion): guzek w powiece powstały z zatkanego gruczołu łojowego, częściej na powiece górnej [EyeWiki — Chalazion].
• Rak podstawnokomórkowy: najczęstszy nowotwór złośliwy powiek, odpowiada za ponad 90% z nich; najczęściej rozwija się na powiece dolnej i w przyśrodkowym kąciku oka [EyeWiki — Basal Cell Carcinoma]. Typowo to błyszczący, perłowy guzek, po którego powierzchni biegną naczynka [DermNet — Basal cell carcinoma], przez co bywa brany za naczyniak. Więcej w artykule rak podstawnokomórkowy powieki.
• Rak gruczołów łojowych powieki: rzadki, ale potrafi udawać nawracającą gradówkę lub przewlekłe zapalenie brzegu powieki [EyeWiki — Sebaceous Carcinoma]. „Gradówka”, która wraca w tym samym miejscu, wymaga oceny okulisty.
• Kępki żółte: żółte, płaskie zmiany na powiekach, związane czasem z wysokim cholesterolem [NHS — Eyelid problems]. Opisujemy je w artykule kępki żółte na powiekach.
• Czerniak bezbarwnikowy: może być w kolorze skóry, różowy lub czerwony [DermNet — Amelanotic melanoma].
• Naczyniakomięsak: rzadki, złośliwy nowotwór naczyń, który u starszych osób pojawia się głównie na skórze głowy i czole jako powiększający się „siniak” [DermNet — Angiosarcoma].

Kiedy naczyniak pod okiem powinien niepokoić?

U niemowlęcia: zawsze, gdy rośnie w okolicy oka. U dorosłego pokaż zmianę lekarzowi, jeśli:

• pojawiła się niedawno i rośnie,
• krwawi, owrzodziała albo nie goi się,
• ma perłowy połysk i naczynka na powierzchni,
• leży na brzegu powieki albo powoduje wypadanie rzęs,
• nawraca w tym samym miejscu, jak „gradówka”, która nie chce zniknąć,
• towarzyszy jej wysunięcie oka, podwójne widzenie lub pogorszenie wzroku.

NHS zaleca pilny kontakt z lekarzem lub optometrystą m.in. wtedy, gdy powieka nagle opada, nie da się otworzyć oka, ból dotyczy samego oka albo zmienia się widzenie [NHS — Eyelid problems]. W takich sytuacjach właściwym miejscem jest gabinet okulisty, a nie gabinet zabiegowy.

Od czego robi się naczyniak?

To zależy od rodzaju zmiany:

• Naczyniak niemowlęcy: dokładna przyczyna nie jest znana. Częściej występuje u dziewczynek, wcześniaków, dzieci z niską masą urodzeniową, z ciąż mnogich oraz po powikłaniach ciąży, takich jak stan przedrzucawkowy. Zwykle nie jest dziedziczny [BAD — Infantile haemangioma].
• Naczyniak rubinowy: przyczyna nie jest znana; w komórkach tych zmian często wykrywa się mutacje genów GNAQ i GNA11. Z wiekiem jest ich coraz więcej [DermNet — Cherry angioma].
• Ziarniniak naczyniowy: wiąże się z drobnym urazem, ciążą, antykoncepcją hormonalną i niektórymi lekami [DermNet — Pyogenic granuloma]; przy oku także z gradówką i zabiegami na oku [EyeWiki — Pyogenic Granuloma].
• Naczyniak gwiaździsty: częściej pojawia się w ciąży, przy antykoncepcji hormonalnej i w chorobach wątroby, czyli przy podwyższonym poziomie estrogenów [DermNet — Spider telangiectasis].

Czy naczyniak może przekształcić się w raka?

Naczyniak niemowlęcy jest guzem łagodnym [BAD — Infantile haemangioma], a naczyniak rubinowy i jeziorko żylne to zmiany niegroźne, które nie wymagają leczenia [DermNet — Cherry angioma; DermNet — Venous lake]. Nie ma dowodów, że przechodzą w nowotwór złośliwy. Złośliwe nowotwory naczyń, takie jak naczyniakomięsak, to odrębne choroby. Przy oku większym problemem jest pomyłka rozpoznania: rak podstawnokomórkowy z naczynkami na powierzchni albo czerniak bezbarwnikowy mogą przypominać naczyniaka. Rozstrzyga badanie lekarza w dermatoskopie, a przy wątpliwościach wycięcie i badanie histopatologiczne.

Usuwanie naczyniaka z powieki i spod oka u dorosłych

Naczyniak rubinowy czy jeziorko żylne nie muszą być usuwane [DermNet — Cherry angioma; DermNet — Venous lake]. Pacjenci decydują się na zabieg najczęściej ze względów estetycznych albo gdy zmiana krwawi lub przeszkadza. W Twoich Znamionach wygląda to tak:

• Najpierw ocena. Lekarz ogląda zmianę w dermatoskopie i ocenia, czy jest typowa oraz czy jej położenie pozwala na bezpieczny zabieg ambulatoryjny.
• Łagodne zmiany na skórze powieki i pod okiem lekarz może usunąć laserem CO2, który mamy w większości naszych ośrodków, albo chirurgicznie. Laser odparowuje zmianę i nie zostawia materiału do badania, więc stosuje się go tylko przy pewnym rozpoznaniu. Zmianę wątpliwą lekarz wycina i wysyła do badania histopatologicznego.
• Zmiany na brzegu powieki, w spojówce i w oczodole oraz zmiany podejrzane o nowotwór kierujemy do okulisty lub ośrodka chirurgii powiek.
• Naczyniaków niemowlęcych nie leczymy; tym zajmują się pediatrzy i ośrodki dziecięce.

W innych placówkach zmiany naczyniowe twarzy leczy się też laserami naczyniowymi, światłem impulsowym, krioterapią, elektrokoagulacją czy skleroterapią. Tych metod nie wykonujemy. Więcej o laserach przy naczyniakach piszemy w artykule laserowe usuwanie naczyniaków.

Ile to kosztuje? Powieka i okolica oka należą do twarzy, czyli do lokalizacji szczególnych w naszym cenniku. W naszych ośrodkach z laserem usunięcie zmiany w szczególnej lokalizacji kosztuje 460 zł, a każdej kolejnej na tej samej wizycie 100 zł. Wycięcie chirurgiczne w szczególnej lokalizacji kosztuje 680 zł, a badanie histopatologiczne 150 zł za zmianę. Konsultacja w dniu zabiegu jest wliczona w cenę. Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem, a wszystkie stawki są w cenniku. Jak goi się skóra po zabiegu, opisujemy w artykule naczyniak po operacji i po laserze.

Co zrobić, żeby naczyniak się wchłonął?

Naczyniak niemowlęcy zwykle z czasem sam się zmniejsza i blednie, choć często zostawia ślad, np. naczynka, bliznę czy nadmiar skóry [BAD — Infantile haemangioma; DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment]. Przy oku nie czeka się jednak na to biernie, bo uszkodzenie wzroku może powstać, zanim naczyniak zacznie zanikać. U dorosłych naczyniak rubinowy czy jeziorko żylne nie wchłaniają się po maściach ani domowych sposobach. Jeśli przeszkadzają, usuwa się je zabiegowo. Ziarniniak związany z ciążą może ustąpić po porodzie [DermNet — Pyogenic granuloma].

Najczęstsze pytania

Czy naczyniak na powiece u noworodka jest groźny?

Sam naczyniak jest łagodny, ale w okolicy oka może zaszkodzić wzrokowi. Rosnąca zmiana uciska rogówkę i wywołuje astygmatyzm, może opuścić powiekę lub zasłonić oko, co grozi niedowidzeniem. Dlatego każdy wypukły, rosnący naczyniak na powiece lub przy oku u niemowlęcia trzeba szybko pokazać pediatrze, który kieruje dziecko do okulisty i ośrodka leczącego naczyniaki.

Jakie są objawy naczyniaków na powiekach u niemowląt?

Naczyniak powierzchowny to jaskrawoczerwona, wypukła, miękka zmiana, która pojawia się w pierwszych tygodniach życia i rośnie. Naczyniak głęboki daje niebieskawy obrzęk powieki, czasem widoczny dopiero po kilku tygodniach. Zmiana może powiększać się przy płaczu. Niepokojące są opadanie powieki, zasłanianie oka, zez albo wysunięcie gałki ocznej.

Od czego robi się naczyniak?

Przyczyna naczyniaków niemowlęcych nie jest znana. Częściej mają je dziewczynki, wcześniaki, dzieci z niską masą urodzeniową i z ciąż mnogich. U dorosłych naczyniaki rubinowe wiążą się z wiekiem i mutacjami w komórkach naczyń, ziarniniak naczyniowy z urazem, ciążą lub niektórymi lekami, a pajączki naczyniowe z działaniem estrogenów.

Czy naczyniak może przekształcić się w raka?

Naczyniak niemowlęcy, naczyniak rubinowy i jeziorko żylne to zmiany łagodne i nie ma dowodów, że przechodzą w nowotwór. Problemem bywa pomyłka: rak podstawnokomórkowy, najczęstszy nowotwór złośliwy powiek, ma na powierzchni widoczne naczynka i może przypominać naczyniaka. Dlatego nową lub zmieniającą się zmianę przy oku trzeba pokazać lekarzowi.

Kiedy naczyniak powinien niepokoić?

U niemowlęcia zawsze, gdy rośnie w okolicy oka. U dorosłego, gdy zmiana pojawiła się niedawno i rośnie, krwawi, owrzodziała, ma perłowy połysk z naczynkami na powierzchni, powoduje wypadanie rzęs, leży na brzegu powieki, nawraca w tym samym miejscu albo towarzyszy jej wysunięcie oka, podwójne widzenie lub pogorszenie wzroku.

Co zrobić, żeby naczyniak się wchłonął?

Naczyniak niemowlęcy zwykle z czasem sam się zmniejsza, ale przy oku nie czeka się na to biernie, bo leczenie, najczęściej propranololem, trzeba zacząć, zanim zmiana zaszkodzi wzrokowi. U dorosłych naczyniak rubinowy czy jeziorko żylne nie wchłaniają się po maściach ani domowych sposobach; jeśli przeszkadzają, usuwa się je zabiegowo.

Czy można usunąć naczyniaka z powieki?

U dorosłych tak, po ocenie lekarza. Łagodne zmiany na skórze powieki i pod okiem lekarz może zakwalifikować do usunięcia laserem CO2, który mamy w większości naszych ośrodków, albo chirurgicznie. Zmiany na brzegu powieki, w spojówce, w oczodole oraz zmiany podejrzane o nowotwór kierujemy do okulisty lub ośrodka chirurgii powiek. Naczyniaki niemowlęce leczą pediatrzy i ośrodki dziecięce.

Podsumowanie

Naczyniak pod okiem u niemowlęcia i u dorosłego to dwie różne sprawy. U dziecka rosnący naczyniak na powiece może wywołać astygmatyzm, opadanie powieki, zez i niedowidzenie, dlatego trzeba go szybko pokazać pediatrze, który kieruje do okulisty i ośrodka leczącego naczyniaki; lekiem pierwszego wyboru jest propranolol. Płaska plama łososiowa na powiekach zwykle znika sama, a znamię płomienne na czole i powiece wymaga kontroli okulistycznej. U dorosłego czerwona lub sina grudka pod okiem to najczęściej łagodny naczyniak rubinowy, jeziorko żylne lub ziarniniak, ale trzeba ją odróżnić od gradówki i raka podstawnokomórkowego. Łagodne zmiany na skórze powieki można po ocenie lekarza usunąć laserem CO2 lub chirurgicznie, a zmiany na brzegu powieki i podejrzane o nowotwór trafiają do okulisty.

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Masz zdjęcie zmiany i czekasz na wizytę? Wstępna ocena AI wspiera samoobserwację, ale nie zastępuje badania.