Nikotynamid a rak skóry — co pokazują badania nad witaminą B3?

Co jakiś czas w mediach pojawiają się nagłówki, że „tania witamina chroni przed rakiem skóry”. Chodzi o nikotynamid, czyli jedną z form witaminy B3. Za tymi doniesieniami stoją rzetelne badania, ale ich wyniki dotyczą konkretnej grupy osób, konkretnego rodzaju raka skóry i działają tylko w czasie przyjmowania preparatu. Nikotynamid nie jest suplementem „na opalanie” dla wszystkich i nie chroni przed czerniakiem.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest nikotynamid, jak działa, co pokazały najważniejsze badania, dla kogo może być korzystny, jakie ma ograniczenia i działania niepożądane oraz dlaczego nie zastępuje ochrony przed słońcem i kontroli skóry.

Masz za sobą raka skóry albo wiele zmian posłonecznych? Regularna kontrola całej skóry jest ważniejsza niż jakikolwiek suplement. Zobacz, jak wygląda wideodermatoskopia, czyli komputerowe badanie znamion.

Nikotynamid a rak skóry — w skrócie

• W badaniu ONTRAC nikotynamid w dawce 500 mg dwa razy dziennie przez rok zmniejszył liczbę nowych raków skóry niebędących czerniakiem o 23% u osób, które przebyły co najmniej dwa takie nowotwory [Chen i wsp., NEJM 2015].
• Efekt znikał po odstawieniu [Chen i wsp., 2015].
• U biorców przeszczepów badanie z losowym przydziałem nie wykazało korzyści [Allen i wsp., NEJM 2023].
• Duże badanie obserwacyjne z 2025 roku potwierdziło mniejsze ryzyko kolejnych raków skóry, najwyraźniej przy rozpoczęciu leczenia po pierwszym nowotworze [Breglio i wsp., JAMA Dermatol 2025].
• Nie ma dowodów na ochronę przed czerniakiem [Mainville i wsp., J Cutan Med Surg 2022].
• Nikotynamid to nie niacyna i nie nikotyna.

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Czym jest nikotynamid?

Nikotynamid, nazywany też niacynamidem lub amidem kwasu nikotynowego, to rozpuszczalna w wodzie, aktywna forma witaminy B3 [DermNet — Nicotinamide]. Organizm wykorzystuje ją do wytwarzania związków niezbędnych w przemianach energetycznych komórek.

Warto odróżnić trzy podobnie brzmiące substancje:

Nikotynamid w przeciwieństwie do kwasu nikotynowego nie powoduje zaczerwienienia twarzy i uderzeń gorąca typowych dla niacyny [DermNet — Nicotinamide]. We wszystkich omawianych niżej badaniach nad rakiem skóry stosowano właśnie nikotynamid. Kupując preparat, trzeba więc sprawdzić, którą formę zawiera.

Jak nikotynamid działa na skórę?

Promieniowanie UV uszkadza DNA komórek skóry, a jednocześnie obniża w nich poziom ATP, czyli „paliwa” potrzebnego m.in. do naprawy uszkodzeń. Nikotynamid zapobiega temu kryzysowi energetycznemu komórki. Dzięki temu wspiera naprawę DNA uszkodzonego przez UV i zmniejsza wywołane przez promieniowanie osłabienie odporności skóry [Snaidr i wsp., Exp Dermatol 2019]. Właśnie miejscowe tłumienie odporności przez UV sprzyja rozwojowi raków skóry.

To działanie tłumaczy, dlaczego nikotynamid mógłby zmniejszać liczbę nowych raków skóry, ale też dlaczego jego efekt mija po odstawieniu: wspiera naprawę bieżących uszkodzeń, a nie „uodparnia” skóry na stałe.

Badanie ONTRAC — najważniejszy dowód

Przełomem było australijskie badanie ONTRAC, opublikowane w 2015 roku w New England Journal of Medicine [Chen i wsp., 2015]. Było to badanie III fazy, z podwójnie ślepą próbą i losowym przydziałem do grup, czyli najwyższej jakości schemat badania klinicznego.

Kto brał udział: 386 osób, które w ciągu poprzednich 5 lat przebyły co najmniej dwa raki skóry niebędące czerniakiem, czyli raki podstawnokomórkowe lub kolczystokomórkowe.

Co przyjmowały: 500 mg nikotynamidu dwa razy dziennie albo placebo przez 12 miesięcy. Skórę badano co 3 miesiące przez 18 miesięcy.

Wyniki po 12 miesiącach:

• liczba nowych raków skóry niebędących czerniakiem była o 23% mniejsza w grupie nikotynamidu,
• liczba nowych raków kolczystokomórkowych była mniejsza o 30%, a podstawnokomórkowych o 20%, przy czym dla raków podstawnokomórkowych różnica nie była istotna statystycznie, a dla kolczystokomórkowych była na jej granicy,
• liczba ognisk rogowacenia słonecznego, czyli zmian przedrakowych, była mniejsza o 11% po 3 miesiącach, o 20% po 9 miesiącach i o 13% po 12 miesiącach,
• działania niepożądane nie różniły się istotnie od placebo,
• po odstawieniu nikotynamidu korzyść znikała.

Autorzy uznali, że nikotynamid jest bezpieczny i skuteczny w zmniejszaniu liczby nowych raków skóry niebędących czerniakiem i ognisk rogowacenia słonecznego u pacjentów z wysokim ryzykiem [Chen i wsp., 2015].

Nikotynamid u biorców przeszczepów

Osoby po przeszczepie narządu przyjmują leki obniżające odporność i chorują na raki skóry znacznie częściej niż reszta populacji. Logicznym krokiem było sprawdzenie nikotynamidu w tej grupie.

W badaniu ONTRANS 158 biorców przeszczepów, którzy przebyli co najmniej dwa raki skóry, przyjmowało przez rok 500 mg nikotynamidu dwa razy dziennie albo placebo. Wynik był jednoznaczny: po 12 miesiącach w grupie nikotynamidu stwierdzono 207 nowych raków skóry, a w grupie placebo 210. Nie było też różnicy w liczbie ognisk rogowacenia słonecznego. Badanie zakończono wcześniej z powodu zbyt małej liczby chętnych [Allen i wsp., NEJM 2023].

U osób z silnie obniżoną odpornością nikotynamid nie okazał się więc skuteczny. Więcej o ryzyku raka skóry w tej grupie piszemy w artykule immunosupresja a rak skóry.

Potwierdzenie w dużej grupie pacjentów: badanie z 2025 roku

Badania z losowym przydziałem obejmowały kilkaset osób. W 2025 roku opublikowano analizę danych amerykańskich weteranów, obejmującą 33 822 pacjentów [Breglio i wsp., JAMA Dermatol 2025]. Porównano 12 287 osób, które przyjmowały nikotynamid w dawce 500 mg dwa razy dziennie dłużej niż 30 dni, z 21 479 dobranymi pod względem wieku, płci i liczby wcześniejszych raków skóry osobami, które go nie przyjmowały.

Wyniki:

• ogólnie ryzyko kolejnego raka skóry było o 14% mniejsze,
• gdy nikotynamid zaczęto przyjmować po pierwszym raku skóry, ryzyko było mniejsze aż o 54%, ale korzyść malała, gdy leczenie rozpoczynano po kolejnych nowotworach,
• największy spadek dotyczył raka kolczystokomórkowego,
• u biorców przeszczepów nie wykazano ogólnej korzyści, choć wczesne rozpoczęcie wiązało się z mniejszą liczbą raków kolczystokomórkowych.

Ograniczenia: było to badanie obserwacyjne, a nie eksperyment z losowym przydziałem. Uczestnicy byli w ogromnej większości starszymi białymi mężczyznami, a część osób z grupy porównawczej mogła kupować nikotynamid bez recepty [Breglio i wsp., 2025]. Autorzy planują badanie z losowym przydziałem, które ma sprawdzić te wyniki.

Co mówi metaanaliza?

Przegląd systematyczny z metaanalizą z 2022 roku objął 29 badań z udziałem 3039 pacjentów [Mainville i wsp., 2022]. Główne wnioski:

• nikotynamid wiązał się z mniej więcej o połowę mniejszą liczbą raków skóry w porównaniu z grupą kontrolną (dane z 5 badań, 552 pacjentów, dowody umiarkowanej jakości),
• zmniejszał liczbę raków podstawnokomórkowych i kolczystokomórkowych,
• nie wykazano wpływu na ryzyko czerniaka, a jakość danych w tym zakresie była niska,
• częściej występowały dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Autorzy sformułowali słabe zalecenie: nikotynamid warto rozważyć u osób, które przebyły raka skóry, zwłaszcza podstawno- lub kolczystokomórkowego [Mainville i wsp., 2022]. Przypominają też, że wcześniejsze zalecenia publikowane w czasopiśmie Amerykańskiej Akademii Dermatologii wspierały stosowanie nikotynamidu u osób z rozległym polem zmian posłonecznych lub po co najmniej jednym raku kolczystokomórkowym. Także europejskie wytyczne dotyczące raka kolczystokomórkowego skóry w aktualizacji z 2026 roku wymieniają doustny nikotynamid, obok ochrony przed słońcem, wśród metod zapobiegania [Stratigos i wsp., 2026].

Czy nikotynamid chroni przed czerniakiem?

Nie ma na to dowodów. W metaanalizie nie stwierdzono różnicy w częstości czerniaka między osobami przyjmującymi nikotynamid a grupą kontrolną, a żadne z uwzględnionych badań nie było zaprojektowane do oceny czerniaka [Mainville i wsp., 2022]. Autorzy uznają działanie ochronne wobec czerniaka za biologicznie możliwe, ale wymagające sprawdzenia w badaniach klinicznych.

Dlatego osoby z wieloma znamionami, znamionami atypowymi czy czerniakiem w rodzinie nie powinny traktować nikotynamidu jako ochrony. W ich przypadku liczą się ochrona przed słońcem i regularne badanie znamion. O czynnikach ryzyka czerniaka piszemy w artykule profilaktyka czerniaka.

Dla kogo jest nikotynamid?

Na podstawie dostępnych badań nikotynamid może być rozważany przede wszystkim u dorosłych z prawidłową odpornością, którzy:

• przebyli raka podstawnokomórkowego lub kolczystokomórkowego, szczególnie więcej niż jednego,
• mają liczne ogniska rogowacenia słonecznego, czyli rozległe pole zmian posłonecznych.

Decyzję o jego stosowaniu warto podjąć razem z lekarzem, który zna historię choroby, przyjmowane leki i choroby współistniejące. Nikotynamid nie jest zalecany jako ogólna profilaktyka dla wszystkich, a jego działanie trwa tylko w czasie przyjmowania. Ma sens jako dodatek do ochrony przed słońcem i regularnych kontroli skóry, a nie zamiast nich.

Czy nikotynamid jest szkodliwy?

W dawkach stosowanych w badaniach nad rakiem skóry nikotynamid jest uznawany za bezpieczny:

• w badaniu ONTRAC częstość działań niepożądanych nie różniła się od placebo [Chen i wsp., 2015],
• w metaanalizie częściej występowały dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego [Mainville i wsp., 2022],
• doustny nikotynamid jest zwykle dobrze tolerowany w dawkach poniżej 3 g na dobę. Opisywano zwiększone pocenie się, wzrost stężenia glukozy we krwi i spadki ciśnienia [DermNet — Nicotinamide],
• bardzo duże dawki, powyżej 3 g na dobę, mogą powodować odwracalne uszkodzenie wątroby [Mainville i wsp., 2022].

Szczególnie ostrożne powinny być osoby z cukrzycą, chorobami wątroby i przyjmujące wiele leków. Nie zwiększaj dawki ponad zaleconą, licząc na lepszy efekt.

Niacynamid w kosmetykach a rak skóry

Niacynamid jest popularnym składnikiem kremów i serum, stosowanym m.in. na przebarwienia i przetłuszczanie skóry [DermNet — Nicotinamide]. Wszystkie opisane wyżej badania nad zapobieganiem rakom skóry dotyczyły jednak nikotynamidu przyjmowanego doustnie. Nie ma dowodów, że krem z niacynamidem zmniejsza ryzyko raka skóry. Kosmetyk z niacynamidem nie zastępuje też kremu z filtrem. Więcej o tym, jak wybrać ochronę przeciwsłoneczną, piszemy w artykule krem z filtrem — jak wybrać.

Nikotynamid nie zastępuje ochrony przed słońcem i badania skóry

Nawet w grupie, w której nikotynamid działa najlepiej, nie eliminuje on raków skóry. Zmniejsza ich liczbę, ale nie zapobiega im całkowicie. Podstawy profilaktyki pozostają te same:

• ochrona przed słońcem: cień, odzież, kapelusz, krem z filtrem o szerokim spektrum,
• unikanie solarium,
• regularne samobadanie skóry i kontrola u lekarza, z częstotliwością dobraną do ryzyka.

Wcześnie wykryty rak podstawnokomórkowy czy kolczystokomórkowy jest zwykle mały i łatwy do usunięcia. Jak wyglądają te nowotwory, pokazujemy w artykułach jak wygląda rak podstawnokomórkowy i rak kolczystokomórkowy — zdjęcia i objawy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy nikotynamid chroni przed rakiem skóry?

U osób, które przebyły już co najmniej dwa raki skóry niebędące czerniakiem, nikotynamid w dawce 500 mg dwa razy dziennie zmniejszył w ciągu roku liczbę nowych raków o 23% w porównaniu z placebo [Chen i wsp., 2015]. Efekt utrzymywał się tylko w czasie przyjmowania. Nie udowodniono korzyści u osób zdrowych bez historii raka skóry, a u biorców przeszczepów badanie z losowym przydziałem nie wykazało różnicy [Allen i wsp., 2023].

Czy nikotyna jest rakotwórcza?

Nikotynamid nie ma nic wspólnego z nikotyną poza podobieństwem nazwy. Co do samej nikotyny, Cancer Research UK podaje, że uzależnia, ale sama nie powoduje raka. Rakotwórczy jest tytoń i dym tytoniowy [Cancer Research UK — Is vaping harmful?]. Nikotyna nie jest jednak obojętna dla zdrowia, a osoby niepalące nie powinny po nią sięgać.

Co najlepiej zabija komórki rakowe?

Nie ma witaminy, suplementu ani domowego sposobu, który niszczyłby komórki nowotworu. Raki skóry leczy się przede wszystkim przez ich usunięcie, a w wybranych przypadkach także innymi metodami dobranymi przez lekarza. Najlepszym sposobem na wyleczenie jest wczesne wykrycie zmiany, gdy jest mała i łatwa do usunięcia.

Jakich witamin nie lubi nowotwór?

Duże badania z losowym przydziałem nie wykazały, że suplementy z przeciwutleniaczami zapobiegają nowotworom [NCI — Antioxidants and Cancer Prevention]. W dwóch z nich beta-karoten zwiększał nawet ryzyko raka płuca u palaczy [NCI]. Nikotynamid jest wyjątkiem o wąskim zastosowaniu: zmniejsza liczbę nowych raków skóry niebędących czerniakiem u osób z grupy wysokiego ryzyka, i to tylko w czasie przyjmowania. O beta-karotenie i skórze piszemy w artykule beta-karoten a opalanie.

Czy nikotynamid jest szkodliwy?

W dawkach stosowanych w badaniach, 500 mg dwa razy dziennie, nikotynamid był dobrze tolerowany, a działania niepożądane w ONTRAC nie różniły się od placebo [Chen i wsp., 2015]. W metaanalizie częściej występowały dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, a bardzo duże dawki, powyżej 3 g na dobę, mogą uszkadzać wątrobę [Mainville i wsp., 2022]. Opisywano też wzrost stężenia glukozy we krwi [DermNet — Nicotinamide], więc osoby z cukrzycą powinny skonsultować przyjmowanie z lekarzem.

Podsumowanie

Nikotynamid, forma witaminy B3, wspiera naprawę uszkodzeń DNA wywołanych przez UV. W badaniu ONTRAC zmniejszył o 23% liczbę nowych raków skóry niebędących czerniakiem u osób, które przebyły już co najmniej dwa takie nowotwory, a duże badanie z 2025 roku sugeruje największą korzyść przy rozpoczęciu po pierwszym raku skóry. Efekt mija po odstawieniu, nie wykazano go u biorców przeszczepów w badaniu z losowym przydziałem i nie ma dowodów na ochronę przed czerniakiem. Nikotynamid to nie niacyna ani nikotyna, a kremy z niacynamidem nie zostały przebadane pod kątem zapobiegania nowotworom. Decyzję o jego stosowaniu warto podjąć z lekarzem, traktując go jako dodatek do ochrony przed słońcem i regularnej kontroli skóry.

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Rogowacenie słoneczne — leczenie
• Suplementy chroniące przed słońcem
• Polypodium leucotomos

Zobacz również:

Po raku skóry najważniejsza jest regularna kontrola. Umów badanie znamion

Umów się