Żel silikonowy na blizny — jak działa, jak stosować i po jakim czasie widać efekty

Żel silikonowy na blizny to najprostsza w użyciu forma silikonu, czyli metody, którą międzynarodowe grupy ekspertów uznają za pierwszy wybór w zapobieganiu i leczeniu blizn przerostowych oraz bliznowców [Meaume i wsp. 2014; Monstrey i wsp. 2014]. Nakłada się go jak krem, a po kilku minutach tworzy na bliźnie cienką, niewidoczną warstwę. Metaanaliza badań z randomizacją pokazała, że żel zmniejszał wypukłość i przebarwienie blizn po operacjach [Wang i wsp., Int Wound J 2020].

W tym artykule wyjaśniamy, co to jest żel silikonowy i jak działa, na jakie blizny warto go stosować, kiedy zacząć smarować bliznę, jak prawidłowo nakładać żel, po jakim czasie widać efekty i czym żel różni się od plastrów. Plastrom poświęciliśmy osobny poradnik: plastry silikonowe na blizny.

Usuwamy zmiany skórne laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza. Sprawdź, jak wygląda laserowe usuwanie znamion.

Co to jest żel silikonowy na blizny?

Żel silikonowy to preparat na bazie silikonu medycznego, który rozprowadza się cienko na bliźnie. Po nałożeniu wysycha i tworzy cienką, elastyczną warstwę, która działa podobnie jak plaster silikonowy [Mustoe, Aesthetic Plast Surg 2008]. Szpitalna ulotka NHS opisuje, że żel wysycha w 3–5 minut i tworzy wodoodporną barierę utrzymującą się przez 6–8 godzin [CUH NHS].

DermNet wymienia żele silikonowe obok płatów silikonowych jako produkty stosowane przy nowych i starych bliznach przerostowych i bliznowcach oraz zapobiegawczo na zamknięte rany. Ich zaletą jest prostota stosowania i brak potrzeby przyklejania opatrunku [DermNet — Silicone dressings].

Jak działa żel silikonowy? Co daje?

Mechanizm działania żelu jest taki sam jak plastrów silikonowych i nie został w pełni wyjaśniony. Najlepiej udokumentowane wyjaśnienie dotyczy nawodnienia [Mustoe, Aesthetic Plast Surg 2008; Bleasdale i wsp., Adv Wound Care 2015]:

1. Naskórek w młodej bliźnie jest niedojrzały i traci więcej wody niż zdrowa skóra.
2. Komórki naskórka reagują na odwodnienie sygnałami, które pobudzają fibroblasty w skórze właściwej do wytwarzania kolagenu.
3. Warstwa silikonu ogranicza utratę wody, naskórek się nawadnia, a sygnały słabną.
4. Fibroblasty produkują mniej kolagenu, więc blizna ma mniejszą skłonność do grubienia.

W praktyce szpitalne poradnie terapii blizn opisują efekty silikonu jako spłaszczenie i zmiękczenie blizny, zmniejszenie zaczerwienienia i swędzenia oraz poprawę elastyczności skóry [CUH NHS; Lancashire NHS]. Ulotki NHS opisują też żel jako sposób na nawilżenie zagojonej blizny i poprawę jej wyglądu [Whittington NHS].

Czy żel silikonowy na blizny jest skuteczny?

Najwięcej danych dotyczy płatów silikonowych, ale żel też ma własne badania.

Metaanaliza z 2020 roku objęła 6 badań z randomizacją i 375 pacjentów. Żel silikonowy, w porównaniu z placebo lub brakiem leczenia, zmniejszał w skali oceny blizn trzy parametry: przebarwienie, wysokość blizny i jej podatność (elastyczność). Różnica była widoczna głównie po 6 miesiącach i dłużej, a po 3 miesiącach skuteczność była ograniczona [Wang i wsp., Int Wound J 2020]. Te same analizy pokazały dwie rzeczy, o których rzadko mówi się w reklamach:

• żel i plastry silikonowe działały porównywalnie,
• żel nie okazał się lepszy od innych, niesilikonowych preparatów stosowanych miejscowo [Wang i wsp., Int Wound J 2020].

Badania bezpośrednio porównujące żel z plastrem nie wykazały różnicy w efektach u pacjentów po operacjach [Kim i wsp., J Korean Med Sci 2014], po cięciu cesarskim [Lin i wsp., Medicine 2018] ani po głębokich oparzeniach dłoni leczonych uciskiem [Pruksapong i wsp., PRS Glob Open 2020]. Przegląd Cochrane nie był w stanie stwierdzić przewagi płata nad żelem [Jiang i wsp., Cochrane 2021].

U dzieci po oparzeniach sam żel silikonowy dawał podobne wyniki jak odzież uciskowa, a połączenie obu metod nie dało dodatkowej korzyści po 6 miesiącach [Wiseman i wsp., Clin Rehabil 2020].

Wniosek. Żel silikonowy jest rozsądnym, bezpiecznym wyborem do pielęgnacji świeżej blizny, zwłaszcza u osób skłonnych do przerostu blizn. Jakość badań jest jednak umiarkowana, a efekty dotyczą głównie wypukłości, koloru i elastyczności. NHS przypomina, że blizny nie da się usunąć, a większość blednie z czasem nawet bez leczenia [NHS — Scars].

Na jakie blizny stosuje się żel silikonowy?

Żel silikonowy stosuje się [DermNet — Silicone dressings; Meaume i wsp. 2014; Wang i wsp., Int Wound J 2020]:

• na świeże blizny pooperacyjne, zapobiegawczo, po zamknięciu rany,
• na blizny przerostowe, czyli wypukłe, czerwone i twarde blizny w granicach dawnej rany,
• na bliznowce, jako uzupełnienie leczenia zabiegowego,
• na blizny po oparzeniach, często razem z uciskiem [Pruksapong i wsp., PRS Glob Open 2020; Wiseman i wsp., Clin Rehabil 2020],
• w miejscach, w których plaster źle się trzyma lub jest widoczny: na twarzy, szyi, przy stawach i na dłoniach [Lin i wsp., Medicine 2018].

Po usunięciu znamienia lub innej zmiany skórnej żel może być elementem pielęgnacji blizny, jeśli lekarz uzna to za potrzebne. Jak zmienia się blizna w kolejnych miesiącach, opisujemy w artykule blizna po usunięciu pieprzyka.

Czy żel silikonowy działa na stare blizny?

Silikon stosuje się zarówno na nowe, jak i stare blizny przerostowe i bliznowce [DermNet — Silicone dressings]. Jeśli starsza blizna nadal jest wypukła, twarda, czerwona lub swędzi, żel może pomóc. Efekty są jednak zwykle mniejsze i wolniejsze niż przy bliznach świeżych.

Żel niewiele zmieni przy bliźnie dojrzałej, czyli płaskiej, jasnej i miękkiej, oraz przy bliźnie wklęsłej, na przykład po trądziku. Badania nad silikonem dotyczą blizn wypukłych. O leczeniu blizn wklęsłych piszemy w artykule blizny zanikowe.

Kiedy zacząć smarować bliznę żelem silikonowym?

Dopiero gdy rana jest całkowicie zagojona. Silikonu nie stosuje się na otwarte, sączące rany ani na strupy [AAD — Keloids; CUH NHS]. Przy ranie zszytej oznacza to zwykle czas po zdjęciu szwów, gdy nie ma już strupków. Termin zdjęcia szwów w różnych miejscach ciała omawiamy w artykule zdjęcie szwów — po ilu dniach.

W badaniu porównującym żel z plastrem pacjentów włączano od 2 tygodni do 3 miesięcy po operacji [Kim i wsp., J Korean Med Sci 2014]. Nie trzeba więc zaczynać w dniu zdjęcia szwów, ale lepiej nie zwlekać miesiącami, bo blizna najbardziej zmienia się w pierwszych 3 miesiącach [Whittington NHS].

Do czasu zamknięcia rany najważniejsza jest jej prawidłowa pielęgnacja. AAD zaleca w tym okresie utrzymywanie rany w wilgoci, na przykład wazeliną, bo rany pokryte strupem goją się wolniej [AAD — Minimize a scar]. Wybór preparatów do tego etapu omawiamy w tekście maść na gojenie ran.

Jak stosować żel silikonowy na blizny krok po kroku

Zasady z ulotek szpitalnych poradni terapii blizn NHS [CUH NHS]. Jeśli producent lub lekarz zaleca inaczej, trzymaj się ich wskazówek.

1. Umyj i osusz skórę. Blizna musi być czysta i sucha, bez resztek kremu.
2. Nałóż cienką warstwę. Wystarczy niewielka ilość żelu, rozprowadzona na całej bliźnie z niewielkim zapasem.
3. Wmasuj delikatnie i pozostaw do wyschnięcia na 3–5 minut.
4. Powtarzaj rano i wieczorem. Warstwa utrzymuje się kilka godzin, dlatego żel nakłada się zwykle dwa razy dziennie.
5. Po wyschnięciu możesz nałożyć filtr lub makijaż. Krem z filtrem i kosmetyki nakłada się na wyschnięty żel [CUH NHS].

Jak długo stosować żel? Po jakim czasie widać efekty?

Żel to kuracja na miesiące:

• w badaniach efekty oceniano zwykle po 1 i 3 miesiącach stosowania [Kim i wsp., J Korean Med Sci 2014],
• szpitalne poradnie terapii blizn podają, że najlepsze efekty silikonu widać najczęściej po 2–4 miesiącach, a przy bliznach skłonnych do przerostu terapię prowadzi się nawet do 18 miesięcy [Lancashire NHS],
• blizna najbardziej zmienia się w pierwszych 3 miesiącach, ale dojrzewa przez 12–18 miesięcy [Whittington NHS],
• europejskie wytyczne zalecają regularną ponowną ocenę blizny, by zdecydować, czy potrzebne jest dodatkowe leczenie [Meaume i wsp. 2014].

Pierwsze zmiany, takie jak mniejsze swędzenie i bardziej miękka blizna, można zauważyć po kilku tygodniach. Na zblednięcie i spłaszczenie trzeba poczekać dłużej. Jak długo blizna blednie naturalnie, opisujemy w artykule ile czasu blednie blizna.

Żel silikonowy a krem z filtrem i makijaż

To jedna z praktycznych przewag żelu nad plastrem. Po wyschnięciu żelu można nałożyć krem z filtrem lub makijaż [CUH NHS]. Ochrona przed słońcem jest ważna, bo młoda blizna łatwo ciemnieje. AAD zaleca po zagojeniu rany krem z filtrem o szerokim spektrum i SPF co najmniej 30, nakładany regularnie, co pomaga ograniczyć czerwone i brązowe przebarwienia blizny [AAD — Minimize a scar]. Więcej o tym w artykule blizna a słońce.

Skutki uboczne i przeciwwskazania

Żel silikonowy jest dobrze tolerowany. Silikon nie wchłania się do organizmu, a reakcje niepożądane zdarzają się rzadko [DermNet — Silicone dressings]. W badaniu blizn po cięciu cesarskim żel powodował po miesiącu nieco mniej swędzenia niż plaster [Lin i wsp., Medicine 2018].

Nie stosuj żelu:

• na otwartą, sączącą ranę lub strup [CUH NHS; AAD — Keloids],
• na skórę z objawami zakażenia lub stanu zapalnego,
• po wcześniejszej reakcji uczuleniowej na produkt.

Jeśli po nałożeniu żelu pojawi się zaczerwienienie, zmyj go chłodną wodą, przerwij stosowanie i skonsultuj się z lekarzem [CUH NHS].

Żel czy plastry silikonowe?

Oba produkty zawierają silikon i w badaniach działały porównywalnie [Kim i wsp., J Korean Med Sci 2014; Wang i wsp., Int Wound J 2020]. Różnią się wygodą, a to w kuracji trwającej miesiące ma duże znaczenie.

Autorzy jednego z badań radzą wybierać formę według miejsca blizny, trybu życia i gotowości do regularnego stosowania [Kim i wsp., J Korean Med Sci 2014]. Można też łączyć obie formy, na przykład żel w ciągu dnia na odsłoniętej skórze i plaster na noc. Szczegóły stosowania plastrów opisujemy w artykule plastry silikonowe na blizny.

Jaki żel na blizny z silikonem wybrać?

Nie ma badań, które wskazywałyby jeden produkt jako najlepszy, dlatego nie polecamy konkretnych marek. Kieruj się kilkoma kryteriami:

• Silikon jako główny składnik. Wybieraj preparaty przeznaczone do blizn, w których to silikon jest podstawą działania.
• Prosty skład przy wrażliwej skórze. Dodatki nie mają dobrych dowodów skuteczności. Przykład: witamina E, częsty dodatek do kosmetyków na blizny, w badaniu po zabiegach skórnych nie poprawiła wyglądu blizn, a u co trzeciej osoby wywołała kontaktowe zapalenie skóry [Baumann i Spencer, Dermatol Surg 1999].
• Wydajność. Przy długiej bliźnie lub stosowaniu przez wiele miesięcy liczy się, na jak długo wystarczy opakowanie.
• Wygoda. Forma, której naprawdę będziesz używać dwa razy dziennie, jest lepsza od teoretycznie lepszej, którą odłożysz po tygodniu.

Pamiętaj też, że maść czy krem bez silikonu to inny produkt. Zalecenia japońskie wymieniają silikonowe preparaty miejscowe obok nawilżających maści jako metody, które pomagają łagodniejszym bliznom przerostowym [Ogawa i wsp., Burns Trauma 2019], ale w zaleceniach europejskich to silikon jest metodą pierwszego wyboru [Meaume i wsp. 2014]. Przegląd innych domowych metod znajdziesz w artykule jak zmniejszyć bliznę.

Gdy żel silikonowy nie wystarcza

Jeśli po kilku miesiącach regularnego stosowania blizna nadal jest gruba, twarda, bolesna lub swędząca, albo wychodzi poza granice dawnej rany, pokaż ją lekarzowi. Może to być bliznowiec, który wymaga leczenia zabiegowego. Wytyczne przewidują wtedy iniekcje kortykosteroidów, krioterapię, laseroterapię lub zabieg chirurgiczny, często w połączeniu z silikonem [Meaume i wsp. 2014]. Więcej przeczytasz w artykułach blizna przerostowa i laser na blizny. Laserowe leczenie blizn planujemy wkrótce wprowadzić do oferty.

Najczęstsze pytania

Co daje żel silikonowy na blizny?

Żel tworzy na bliźnie cienką, elastyczną warstwę, która ogranicza utratę wody przez skórę. Nawodniona blizna wysyła słabsze sygnały do pobudzania produkcji kolagenu. W badaniach żel zmniejszał wypukłość i przebarwienie blizn pooperacyjnych oraz poprawiał ich elastyczność. Może też łagodzić swędzenie. Nie usuwa blizny, ale może sprawić, że będzie płaska, miękka i mniej widoczna.

Po jakim czasie widać efekty żelu silikonowego?

Zwykle po kilku tygodniach do kilku miesięcy regularnego stosowania dwa razy dziennie. W badaniach efekty oceniano najczęściej po 1–3 miesiącach, a szpitalne poradnie terapii blizn podają, że najlepsze wyniki silikonu widać zwykle po 2–4 miesiącach. Blizna dojrzewa do 12–18 miesięcy, więc przy bliznach skłonnych do przerostu kurację prowadzi się dłużej.

Jaki żel na blizny z silikonem wybrać?

Nie ma badań, które wskazywałyby jeden produkt jako najlepszy. Wybierz żel przeznaczony do blizn, w którym silikon jest głównym składnikiem, bez zbędnych dodatków zapachowych. Ważniejsze od marki jest regularne stosowanie: cienka warstwa dwa razy dziennie przez co najmniej kilka miesięcy, na całkowicie zagojoną skórę.

Co to jest żel silikonowy?

To przezroczysty preparat na bazie silikonu medycznego, który po rozprowadzeniu na skórze wysycha w kilka minut i tworzy cienką, wodoodporną błonę. Działa podobnie jak plaster silikonowy, ale nie wymaga przyklejania, więc łatwiej go stosować na twarzy, szyi, przy stawach i na dużych powierzchniach.

Czy żel silikonowy działa na stare blizny?

Może pomóc starszym bliznom, które nadal są wypukłe, twarde, czerwone lub swędzą, bo silikon stosuje się zarówno na nowe, jak i stare blizny przerostowe i bliznowce. Efekty są jednak zwykle mniejsze niż przy bliznach świeżych. Na blizny dojrzałe, płaskie i jasne oraz na blizny wklęsłe żel niewiele zmieni.

Podsumowanie

Żel silikonowy na blizny tworzy cienką warstwę, która nawilża bliznę i może zmniejszać jej wypukłość, zaczerwienienie i sztywność. Działa porównywalnie do plastrów, a jest wygodniejszy na twarzy, szyi i przy stawach oraz pozwala nałożyć filtr i makijaż. Stosuje się go dopiero na całkowicie zagojoną skórę, cienką warstwą dwa razy dziennie, przez co najmniej kilka miesięcy. Na blizny dojrzałe i wklęsłe pomoże niewiele. Jeśli blizna mimo kuracji rośnie lub boli, pokaż ją lekarzowi.

Zobacz również:

Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza

Umów się

---

Zobacz również

• Plastry silikonowe na blizny
• Jak zmniejszyć bliznę?
• Blizna przerostowa
• Blizna a słońce
• Ile czasu blednie blizna?
• Leczenie blizn — przegląd metod
• Keloid (bliznowiec) — objawy i leczenie
• Maść na blizny — co działa według badań
• Krem z filtrem na blizny — jak chronić bliznę przed słońcem
• Czerwona blizna — kiedy zblednie
• Swędzenie blizny — przyczyny i sposoby