Jaki filtr SPF wybrać? SPF 30, 50 czy 50+ — według karnacji, indeksu UV i aktywności

Na półkach drogerii stoją kremy z SPF 15, 20, 30, 50, 50+, a z zagranicznych sklepów trafiają do nas nawet tubki z liczbą 100. Wiele osób wybiera filtr według ceny lub zapachu, a o liczbę pyta dopiero przy kasie. Tymczasem wysokość SPF warto dobrać do trzech rzeczy: Twojej karnacji, siły słońca w danym dniu i tego, co będziesz robić.

W tym artykule skupiamy się na samej liczbie SPF: co znaczy, dlaczego na etykiecie widnieje wartość z laboratorium, czym różni się SPF 30 od 50 i 50+ oraz kiedy wyższy filtr ma realny sens. Ogólne zasady wyboru kremu, ochronę UVA i rodzaje filtrów opisujemy szerzej w poradniku Krem z filtrem — jak wybrać.

Masz dużo znamion?

Filtr chroni przed nowymi uszkodzeniami, ale nie oceni tych, które już są. Wideodermatoskopia pokazuje każde znamię w powiększeniu.

Umów się

Jaki filtr SPF wybrać — w skrócie

Najważniejsza zasada brzmi jednak inaczej niż „im wyżej, tym lepiej”. Nawet najwyższy filtr działa tylko wtedy, gdy nałożysz go w odpowiedniej ilości i odnowisz po kąpieli, poceniu się i wytarciu ręcznikiem.

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Co oznacza liczba SPF?

SPF (sun protection factor) opisuje ochronę przed UVB, czyli promieniowaniem, które wywołuje oparzenie słoneczne. Liczba mówi, ile razy większej dawki UVB potrzeba, by zaczerwienić skórę chronioną kremem w porównaniu ze skórą bez ochrony. WHO przypomina, że SPF dotyczy UVB, a nie UVA [WHO, Protecting against skin cancer].

Z definicji wynika prosta zależność: do skóry dociera mniej więcej 1/SPF promieniowania UVB. Amerykańska Akademia Dermatologii (AAD) podaje, że SPF 15 zatrzymuje około 93% UVB, a SPF 30 około 97% [AAD, Sunscreen labels]. Przy SPF 50 przechodzi około 2%.

Różnica 97% i 98% wygląda na kosmetyczną. Lepiej jednak patrzeć na to, co przechodzi: przy SPF 30 do skóry dociera około 3,3% (1/30), a przy SPF 50 około 2% (1/50) UVB. To około 40% mniej promieniowania, które uszkadza komórki.

Dlaczego liczba na tubce to wartość z laboratorium

SPF mierzy się przy grubej warstwie: 2 mg kremu na każdy centymetr kwadratowy skóry. Zalecenie Komisji Europejskiej przelicza to na mniej więcej sześć łyżeczek kremu, czyli około 36 g, na ciało przeciętnej dorosłej osoby. Ten sam dokument podkreśla, że to więcej, niż ludzie zwykle nakładają, a zmniejszenie ilości o połowę może obniżyć ochronę dwu- lub trzykrotnie [Zalecenie Komisji 2006/647/WE].

Badania z codziennego życia potwierdzają ten problem:

• W przeglądzie badań duńskich autorów ludzie nakładali zwykle od 0,39 do 1 mg/cm², czyli od jednej piątej do połowy ilości z laboratorium [Petersen, Wulf, Photodermatol Photoimmunol Photomed 2014].
• W eksperymencie na ochotnikach zależność między ilością kremu a ochroną okazała się wykładnicza. Przy połowie ilości SPF spadał mniej więcej do pierwiastka kwadratowego z wartości nominalnej, a przy jednej czwartej do pierwiastka czwartego stopnia [Faurschou, Wulf, BJD 2007]. W uproszczeniu: krem z SPF 50 nałożony bardzo cienko może chronić jak produkt z jednocyfrowym SPF.
• W japońskim badaniu osoby nakładały przeciętnie około 1 mg/cm². Gdy poproszono je o nałożenie kremu dwa razy, warstwa zbliżyła się do 2 mg/cm² [Teramura i wsp., Clin Exp Dermatol 2012].

Wniosek dla wyboru SPF jest praktyczny. Wyższy filtr daje zapas bezpieczeństwa na błędy w nakładaniu. Duńscy badacze zauważyli, że bardzo wysoki SPF albo wczesne ponowne nałożenie mogą częściowo wyrównać różnicę między laboratorium a rzeczywistością [Petersen, Wulf 2014]. Najlepiej robić jedno i drugie: wybrać wyższy filtr i nakładać go hojnie.

SPF 30 czy 50?

Organizacje zajmujące się zdrowiem skóry podają podobne minimum. NHS zaleca filtr co najmniej SPF 30 z wysoką ochroną UVA [NHS, Sunscreen and sun safety], a AAD również SPF 30 lub wyższy, o szerokim spektrum i odporny na wodę [AAD, How to select a sunscreen]. Australijska Cancer Council, działająca w kraju o bardzo silnym słońcu, rekomenduje już SPF 50 lub 50+ [Cancer Council Australia, Be SunSmart].

Czy wyższa liczba ma znaczenie poza laboratorium? Badanie w naturalnym słońcu w górach Kolorado porównało krem SPF 50+ z kremem SPF 100+ nałożonymi na dwie połowy twarzy tych samych osób. Po średnio sześciu godzinach na słońcu bardziej spieczona była strona chroniona SPF 50+ u 55% uczestników, a strona z SPF 100+ tylko u 5% [Williams i wsp., JAAD 2018]. Badanie ma ograniczenia: dotyczyło jednego dnia ekspozycji, a większość autorów była pracownikami producenta kosmetyków. Pokazuje jednak, że przy realnym, niedoskonałym nakładaniu wyższy SPF przekłada się na mniej oparzeń.

W praktyce:

• SPF 30 wystarcza na co dzień, gdy na słońcu spędzasz krótkie chwile, a krem nakładasz starannie.
• SPF 50 lub 50+ wybierz, gdy spędzasz na zewnątrz kilka godzin, jesteś nad wodą, w górach, na śniegu, gdy masz jasną skórę lub dużo znamion albo gdy chronisz dziecko.

Czym się różni SPF 50 od SPF 50+?

W Unii Europejskiej kategorie ochrony i dopuszczalne oznaczenia opisuje zalecenie Komisji z 2006 roku [Zalecenie Komisji 2006/647/WE]:

SPF 50 to więc produkt o zmierzonym współczynniku od 50 do 59,9. SPF 50+ oznacza co najmniej 60. Europejski kosmetyk nie ma na tubce „SPF 70” ani „SPF 100”, nawet jeśli w badaniu osiągnął taki wynik. Ląduje w kategorii „50+”. Produkty z liczbą 100 pochodzą zwykle z rynku amerykańskiego, gdzie zasady oznaczania są inne.

Różnica między 50 a 50+ jest mniejsza niż między 30 a 50, ale przy długim pobycie na słońcu i przy skórze szczególnie wrażliwej warto sięgnąć po 50+.

Jak dobrać SPF do karnacji

Skóra reaguje na słońce różnie, co opisuje skala fototypów Fitzpatricka. Szerzej wyjaśniamy ją w artykule Skala Fitzpatricka — co to jest.

NHS wymienia osoby, które powinny szczególnie uważać na słońce. Są to osoby, które [NHS, Sunscreen and sun safety]:

• mają bladą, białą lub jasnobrązową skórę,
• mają piegi, rude lub jasne włosy i jasne oczy,
• łatwo się spalają, a słabo opalają,
• mają dużo znamion,
• mają choroby skóry nasilane przez słońce,
• bywają na silnym słońcu tylko okazjonalnie, na przykład na urlopie,
• mają w rodzinie przypadki raka skóry.

Jeśli opis pasuje do Ciebie, wybieraj SPF 50 lub 50+ przy każdym dłuższym pobycie na zewnątrz od wiosny do jesieni. Osoby o ciemniejszej karnacji rzadziej się spalają, ale NHS przypomina, że rak skóry zdarza się przy każdym odcieniu skóry. SPF 30 z ochroną UVA to dla nich rozsądne minimum.

SPF a indeks UV

O tym, jak silne jest słońce, mówi indeks UV, który podają prognozy pogody i aplikacje. WHO zaleca ochronę skóry od wartości 3. Przy indeksie 3–7 radzi szukać cienia w południe i stosować koszulkę, krem i kapelusz, a przy 8 i więcej unikać przebywania na zewnątrz w środku dnia. Poniżej 2 ryzyko jest małe nawet dla bardzo jasnej skóry [WHO, UV index].

Indeks UV pomaga więc zdecydować, czy krem w ogóle jest potrzebny i jak wysoki wybrać:

• 0–2: zwykle wystarczy zwykła pielęgnacja; krem z filtrem przyda się na śniegu i nad wodą,
• 3–5: SPF 30, a przy jasnej karnacji i dłuższym pobycie SPF 50,
• 6–7: SPF 50, kapelusz i cień w południe,
• 8 i więcej: SPF 50+, odzież i ograniczenie wyjść w środku dnia.

Ta rozpiska to nasza praktyczna wskazówka, a nie oficjalna tabela. Opiera się na progach WHO i na tym, że wyższy SPF lepiej znosi zbyt cienką warstwę. O zależności między indeksem UV a witaminą D piszemy w artykule „Indeks UV a witamina D”.

SPF a aktywność i miejsce

Nad wodą i na plaży przyda się wysoki filtr i odporność na wodę. Woda odbija UV, a chłodząc skórę, usypia czujność [NHS]. AAD wyjaśnia, że oznaczenie „wodoodporny” dotyczy 40 lub 80 minut w wodzie, po których krem trzeba nałożyć ponownie [AAD, Sunscreen labels].

W górach i na śniegu natężenie UV rośnie z wysokością, a śnieg może odbijać nawet 90% promieniowania [WHO, Protecting against skin cancer]. Tu najlepiej sprawdza się SPF 50+ i sztyft na nos, usta i uszy.

Podczas sportu liczy się wodoodporność i forma, która nie spływa do oczu. AAD radzi wokół oczu sztyft z SPF 30 lub wyższym [AAD].

W mieście i w biurze wystarcza zwykle SPF 30 z ochroną UVA, nałożony rano na twarz, szyję i dłonie. Jeśli w przerwie wychodzisz na dłużej, nałóż go ponownie. Zasady odnawiania filtra opisujemy w artykule Co ile ponawiać krem z filtrem.

Kiedy zawsze wybierać SPF 50+

• Dzieci — WHO podkreśla, że dzieci są bardziej wrażliwe na UV niż dorośli, a oparzenia w każdym wieku, zwłaszcza w dzieciństwie, zwiększają ryzyko czerniaka [WHO, Protecting against skin cancer]. Niemowlęta do 6. miesiąca życia chroni się cieniem i ubraniem, a nie kremem [NHS].
• Dużo znamion lub nowotwór skóry w przeszłości — to grupy podwyższonego ryzyka, dla których każde oparzenie ma większe znaczenie.
• Przebarwienia i ślady po stanach zapalnych skóry — DermNet zaleca przy przebarwieniach pozapalnych na odsłoniętej skórze codzienny filtr SPF 50+ o szerokim spektrum [DermNet, Postinflammatory hyperpigmentation].
• Świeża blizna i skóra po zabiegach — więcej piszemy w artykułach „Blizna a słońce” i „Laser a opalenizna”.
• Leki zwiększające wrażliwość na słońce — WHO wymienia osoby przyjmujące leki fotouczulające wśród grup podwyższonego ryzyka. Zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy Twój lek do nich należy.

Nie tylko SPF: ochrona przed UVA

Liczba SPF nic nie mówi o ochronie przed UVA, które wnika głębiej, przyspiesza starzenie się skóry i także uszkadza DNA. Dlatego przy wyborze filtra liczba to tylko połowa informacji.

Zalecenie Komisji Europejskiej mówi, że ochrona przed UVA powinna wynosić co najmniej 1/3 wartości SPF, a krytyczna długość fali co najmniej 370 nm [Zalecenie Komisji 2006/647/WE]. Produkty spełniające ten standard oznacza się symbolem „UVA” w kółku. NHS dodaje, że na brytyjskich kremach spotkasz też gwiazdki od 1 do 5, a wyższa liczba oznacza lepszą ochronę UVA [NHS]. Jak czytać pozostałe oznaczenia, w tym PA+ na kosmetykach azjatyckich, opisujemy w poradniku Krem z filtrem — jak wybrać.

Wybierając SPF, sprawdź więc jednocześnie, czy obok liczby jest symbol UVA w kółku albo inne oznaczenie szerokiego spektrum.

Czy z filtrem 50 można się opalić?

Tak. Zalecenie Komisji Europejskiej mówi, że produkty z filtrem nie powinny obiecywać stuprocentowej ochrony ani nazywać się „blokadą przeciwsłoneczną”, bo żaden krem nie pochłania całego UV [Zalecenie Komisji 2006/647/WE]. Część promieniowania zawsze przechodzi, a przy cienkiej warstwie i rzadkim odnawianiu przechodzi go znacznie więcej, niż wynika z etykiety.

Skóra pod filtrem 50 opala się wolniej i rzadziej się spala. Trzeba jednak pamiętać, czym jest opalenizna. WHO pisze wprost, że nie ma w niej nic zdrowego, bo to reakcja skóry, która próbuje bronić się przed dalszymi uszkodzeniami [WHO, Protecting against skin cancer]. Więcej o tym piszemy w artykule Bezpieczne opalanie — czy istnieje?.

A przy filtrze 30?

Też, i to łatwiej, bo do skóry dociera więcej UVB. Przy filtrze 30 nałożonym zbyt cienko realna ochrona może odpowiadać kremowi z jednocyfrowym SPF [Faurschou, Wulf 2007].

Mity o liczbie SPF

„SPF 30 oznacza, że mogę być na słońcu 30 razy dłużej.” To przeliczenie bywa podawane w internecie, ale nie działa w praktyce. Zakłada idealną warstwę kremu, stałe natężenie słońca i brak potu czy wody. WHO podkreśla, że kremów z filtrem nie należy używać do przedłużania pobytu na słońcu [WHO]. NHS radzi wprost, by z kremem nie spędzać na słońcu więcej czasu niż bez niego. Krem ma zmniejszać szkody, a nie wydłużać czas opalania [NHS].

„SPF 50 nakładam raz i mam spokój na cały dzień.” Krem ściera się, zmywa i rozkłada w słońcu. Według AAD trzeba go odnawiać co około dwie godziny i po kąpieli lub poceniu się [AAD, Sunscreen labels]. Zalecenie Komisji Europejskiej odradza producentom hasła w rodzaju „całodzienna ochrona” [Zalecenie Komisji 2006/647/WE].

„Wysoki SPF jest szkodliwy, bo zawiera więcej chemii.” Wysokość SPF zależy od składu i stężenia filtrów, które w Unii Europejskiej podlegają ocenie bezpieczeństwa. Wątpliwości wokół składników omawiamy w artykule „Czy filtry przeciwsłoneczne są szkodliwe?”

„Przy wysokim SPF nie wytworzę witaminy D.” Badania z codziennego życia nie potwierdzają, by krem z filtrem prowadził do niedoboru witaminy D. Szczegóły opisujemy w artykule Czy przez filtr powstaje witamina D?

Filtr to jeden z kilku elementów ochrony

WHO uważa odzież i cień za skuteczniejszą ochronę niż sam krem. Kremu używa się na skórę, której nie da się zakryć [WHO, Protecting against skin cancer]. Najlepiej działa połączenie: cień w południe, koszulka z rękawem, kapelusz z szerokim rondem, okulary z filtrem UV i krem z dobrze dobranym SPF.

Filtr chroni przed nowymi uszkodzeniami, ale nie powie, co dzieje się ze znamionami, które już masz. Jeśli masz ich dużo, któreś się zmienia albo w rodzinie był czerniak, umów badanie dermatoskopowe. Lekarz obejrzy znamiona w powiększeniu i zaproponuje, jak często je kontrolować.

Najczęstsze pytania

Co jest lepsze: SPF 30 czy 50?

SPF 50 przepuszcza mniej promieniowania UVB niż SPF 30, a w praktyce zostawia większy zapas na zbyt cienką warstwę kremu. SPF 30 to rozsądne minimum na co dzień w mieście. Na plażę, w góry, przy jasnej karnacji, wielu znamionach i dla dzieci lepiej wybrać SPF 50 lub 50+.

Czy z filtrem 50 można się opalić?

Tak. Żaden krem nie zatrzymuje całego promieniowania UV, a większość osób nakłada go za mało i za rzadko. Skóra pod filtrem 50 ciemnieje wolniej i rzadziej się spala, ale opalenizna nadal oznacza, że komórki skóry zostały uszkodzone przez UV.

Czym się różni SPF 50 od SPF 50+?

Według zalecenia Komisji Europejskiej oznaczenie „50” dostają produkty, których zmierzony współczynnik wynosi od 50 do 59,9, a „50+” te, które osiągnęły co najmniej 60. „50” to kategoria wysokiej ochrony, a „50+” bardzo wysokiej. W Unii Europejskiej nie pisze się na opakowaniach „SPF 100”, tylko „50+”.

Czy przy filtrze 30 można się opalić?

Tak, nawet łatwiej niż przy SPF 50, bo do skóry dociera więcej UVB. Przy zbyt cienkiej warstwie realna ochrona SPF 30 może być kilkukrotnie niższa niż na etykiecie. Filtr 30 nie jest sposobem na „bezpieczne opalanie”, tylko na ograniczenie szkód podczas koniecznego pobytu na słońcu.

Jaki filtr SPF wybrać do miasta, a jaki na plażę?

Do miasta i biura zwykle wystarcza SPF 30 z ochroną UVA nałożony rano na odsłonięte miejsca. Na plażę, nad wodę, w góry i na narty wybierz SPF 50 lub 50+, wodoodporny, z ochroną UVA, i odnawiaj go co około dwie godziny oraz po każdej kąpieli.

Podsumowanie

Wybierając filtr, patrz na trzy rzeczy: karnację, indeks UV i to, co będziesz robić. SPF 30 z ochroną UVA to minimum na co dzień, a SPF 50 lub 50+ to dobry wybór na plażę, w góry, dla dzieci, osób z jasną skórą, wieloma znamionami, świeżymi bliznami i przebarwieniami. Liczba na tubce opisuje ochronę przy grubej warstwie kremu, więc wyższy SPF daje zapas na błędy. Żaden filtr nie zatrzymuje całego UV, dlatego krem łącz z cieniem, odzieżą i regularną kontrolą znamion.

Zobacz również:

Filtr chroni przyszłość skóry. Badanie znamion sprawdza jej teraźniejszość

Umów się

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Krem z filtrem — jak wybrać
• Co ile ponawiać krem z filtrem
• Bezpieczne opalanie — czy istnieje?
• Skala Fitzpatricka — co to jest
• Oparzenia słoneczne a czerniak
• SPF 30 czy 50 — realna różnica w ochronie
• Ilość kremu z filtrem w łyżeczkach i mililitrach
• Filtr UVA i UVB — różnice i oznaczenia na opakowaniu
• Skala PA i PPD na kremach z filtrem
• Promieniowanie UVA i UVB — czym się różnią i jak działają na skórę
• Indeks UV — co oznacza skala i gdzie go sprawdzić
• Badania przesiewowe raka skóry — profilaktyka krok po kroku