SPF 30 czy 50? Jaka jest realna różnica i kiedy wybrać który filtr

Krótka odpowiedź: SPF 30 to rozsądne minimum na co dzień, a SPF 50 lub 50+ warto wybrać tam, gdzie słońce jest silne, pobyt na zewnątrz długi albo skóra szczególnie wrażliwa. Zarówno NHS, jak i Amerykańska Akademia Dermatologii (AAD) zalecają filtr o SPF co najmniej 30 [NHS; AAD]. Różnica między 30 a 50 wygląda na papierze na niewielką, ale w praktyce, gdy nakładamy zbyt mało kremu, może mieć znaczenie.

Poniżej wyjaśniamy, skąd biorą się liczby na tubce, ile promieniowania przepuszcza każdy filtr, co się dzieje z ochroną przy cienkiej warstwie, czy z SPF 30 i 50 można się opalić i jak dobrać filtr do twarzy i ciała. Szerszy przewodnik po wyborze kremu, z kategoriami ochrony i dopasowaniem do karnacji, znajdziesz w artykule Jaki filtr SPF wybrać.

Co oznacza SPF?

SPF (ang. sun protection factor) to współczynnik ochrony przed oparzeniem słonecznym, za które odpowiada głównie promieniowanie UVB. Wyznacza się go w laboratorium: porównuje się dawkę promieniowania, która wywołuje ledwie widoczne zaczerwienienie na skórze chronionej kremem, z dawką, która wywołuje je na skórze bez ochrony. Krem nakłada się przy tym w ilości 2 mg na każdy centymetr kwadratowy skóry [Zalecenie Komisji 2006/647/WE; Faurschou i Wulf, BJD 2007].

Jeśli więc na etykiecie jest SPF 30, oznacza to, że w warunkach testu skóra potrzebuje 30 razy większej dawki UVB, by się zaczerwienić. To nie znaczy, że możesz bezpiecznie przebywać na słońcu 30 razy dłużej. NHS wprost zaleca, by z kremem nie spędzać na słońcu więcej czasu, niż spędziłoby się bez niego [NHS].

Czy SPF to liczba minut na słońcu?

Wiele osób tak sądzi, ale to mit. Liczba SPF nie jest miarą czasu. Czas do oparzenia zależy od natężenia promieniowania, czyli indeksu UV, pory dnia, odbić od wody, piasku i śniegu, typu skóry, a także od tego, ile kremu nałożono i czy się nie starł. W południe nad morzem skóra bez ochrony może się zaczerwienić bardzo szybko, a o 8 rano w kwietniu dużo wolniej. Ten sam krem daje więc w tych sytuacjach zupełnie różny „czas”.

O tym, od czego zależy bezpieczny czas na słońcu, piszemy w artykule Ile czasu można przebywać na słońcu.

SPF 30 a SPF 50 — jaka jest różnica?

Z definicji SPF wynika, jaka część promieniowania wywołującego oparzenie dociera do skóry przy idealnym nałożeniu kremu:

AAD podaje, że filtr SPF 30 blokuje około 97% UVB, a wyższe wartości blokują nieco więcej, ale żaden filtr nie zatrzymuje 100% [AAD].

Skoro różnica wynosi około 1 punktu procentowego, to po co SPF 50? Bo warto patrzeć na to, co przechodzi, a nie na to, co zostaje zatrzymane. Przy SPF 30 do skóry dociera około 3,3% UVB, przy SPF 50 około 2%. Oznacza to, że przy SPF 50 skóra dostaje o mniej więcej 40% mniej promieniowania niż przy SPF 30. Przy krótkim spacerze to bez znaczenia. Przy całym dniu na plaży, w górach czy na łodzi ta różnica się kumuluje.

Czy SPF 50 działa dłużej niż SPF 30? Nie. Wysokość SPF nie przedłuża trwałości kremu na skórze. Każdy filtr ściera się, zmywa w wodzie i z potem. NHS i AAD zalecają ponowne nałożenie mniej więcej co 2 godziny oraz zawsze po kąpieli, wytarciu ręcznikiem i spoceniu się [NHS; AAD]. Szczegóły w artykule Co ile ponawiać krem z filtrem.

A może od razu SPF 100 — czy chroni dwukrotnie mocniej niż 50? Nie dwukrotnie, ale w badaniach w naturalnym słońcu wyższy SPF chronił lepiej. W badaniu w Kolorado, gdzie każdy uczestnik miał na jednej połowie twarzy SPF 50+, a na drugiej SPF 100+, po średnio 6 godzinach na słońcu bardziej spieczona była strona z SPF 50+ u 55% osób, a strona z SPF 100+ u 5% [Williams i wsp., JAAD 2018]. Podobny wynik dało badanie podczas pięciu dni wakacji na plaży [Kohli i wsp., JAAD 2020]. W obu badaniach autorzy byli związani z producentem kosmetyków, a ilość kremu dokładanego w ciągu dnia nie była kontrolowana. W Unii Europejskiej na etykiecie i tak nie zobaczysz wartości wyższej niż „50+”, która oznacza zmierzony SPF co najmniej 60 [Zalecenie Komisji 2006/647/WE].

Nie ma natomiast dobrych badań porównujących bezpośrednio SPF 30 z SPF 50 w realnych warunkach. Wnioski o różnicy między nimi opierają się na definicji SPF i na badaniach z wyższymi wartościami.

Sama wysokość SPF to nie wszystko: ilość kremu

Wartość SPF na tubce dotyczy grubej warstwy 2 mg/cm². W życiu codziennym ludzie nakładają zwykle od około 0,4 do 1 mg/cm², czyli od jednej piątej do połowy tej ilości [Petersen i Wulf, Photodermatology 2014].

Jak bardzo spada wtedy ochrona? W duńskim badaniu, w którym na plecy ochotników nakładano krem w różnych ilościach, zależność okazała się wykładnicza. Przy połowie zalecanej ilości ochrona spadała w przybliżeniu do pierwiastka kwadratowego z wartości na etykiecie, a przy jednej czwartej do pierwiastka czwartego stopnia [Faurschou i Wulf, 2007]. Jeśli przyjąć ten model, to przy 1 mg/cm²:

• krem SPF 30 chroni mniej więcej jak SPF 5–6,
• krem SPF 50 chroni mniej więcej jak SPF 7.

Badanie dotyczyło kremu o niskim SPF i niewielkiej grupy osób, a inne prace opisywały tę zależność łagodniej, więc liczby trzeba traktować orientacyjnie. Kierunek jest jednak jasny: za cienka warstwa zabiera większość ochrony, a wyższy SPF częściowo to rekompensuje. Autorzy przeglądu z 2014 roku zauważają, że wczesne ponowne nałożenie kremu albo filtr o bardzo wysokim SPF mogą częściowo wyrównać różnicę między ilością w teście a ilością stosowaną w życiu [Petersen i Wulf, 2014].

Liczy się też ochrona DNA. W badaniu brytyjsko-francuskim krem o bardzo wysokim SPF nałożony w ilości 1,3 i 2 mg/cm² istotnie zmniejszał uszkodzenia DNA w naskórku po napromienieniu, a przy typowej, cienkiej warstwie 0,75 mg/cm² efekt w większości pomiarów nie był istotny [Young i wsp., Acta Dermato-Venereologica 2018].

Praktyczny wniosek: jeśli wiesz, że nakładasz kremu mało, SPF 50 daje większy margines bezpieczeństwa. Ale najlepszym „podniesieniem” SPF jest nałożenie odpowiedniej ilości. NHS podaje, że dorosły potrzebuje około 6–8 łyżeczek kremu na całe ciało, a AAD mówi o ilości mieszczącej się w kieliszku do wódki [NHS; AAD]. Przed dłuższym wyjściem warto nałożyć krem dwa razy: około 30 minut przed wyjściem i tuż przed nim [NHS].

SPF dotyczy głównie UVB. A co z UVA?

UVA wnika głębiej w skórę, przyspiesza jej starzenie, przyczynia się do przebarwień i również uszkadza DNA. SPF mówi głównie o ochronie przed UVB, więc przy wyborze między 30 a 50 trzeba sprawdzić także ochronę UVA.

W Unii Europejskiej ochrona UVA w produkcie przeciwsłonecznym powinna wynosić co najmniej jedną trzecią deklarowanego SPF. Potwierdza to symbol „UVA” w kółku [Zalecenie Komisji 2006/647/WE; NHS]. Z tego wynika rzecz mniej oczywista: produkt SPF 50 spełniający tę normę ma wyższą minimalną ochronę UVA niż produkt SPF 30. Różnice między filtrami UVA i UVB opisujemy w artykule Filtr UVA i UVB — różnice.

Kiedy wybrać SPF 30?

SPF 30 o szerokim spektrum, z oznaczeniem UVA, sprawdzi się, gdy:

• spędzasz na zewnątrz krótkie chwile w ciągu dnia, na przykład droga do pracy, spacer, zakupy,
• jest wiosna, jesień lub zima, a indeks UV jest umiarkowany,
• masz ciemniejszą karnację, która rzadko się spala,
• nakładasz krem starannie i w odpowiedniej ilości.

W długim badaniu z Australii, w kraju o bardzo silnym słońcu, codzienne stosowanie kremu o SPF 16 na głowę i ramiona wiązało się w ciągu kolejnych lat z mniej więcej o połowę mniejszą liczbą czerniaków niż stosowanie kremu według uznania uczestników [Green i wsp., Journal of Clinical Oncology 2011]. Wynik był na granicy istotności statystycznej (11 czerniaków w grupie codziennego stosowania wobec 22 w grupie porównawczej) i dotyczył regularności stosowania filtra, a nie porównania konkretnych wartości SPF.

Kiedy wybrać SPF 50?

SPF 50 lub 50+ wybierz, gdy:

• spędzasz na słońcu kilka godzin, zwłaszcza między 11:00 a 15:00 [NHS],
• jesteś nad morzem, nad jeziorem, w górach lub na śniegu, gdzie promieniowanie odbija się od otoczenia,
• wyjeżdżasz na południe Europy albo w tropiki,
• masz jasną skórę, piegi, jasne lub rude włosy i łatwo się spalasz,
• masz dużo znamion, znamiona atypowe, przebyty czerniak lub inny nowotwór skóry albo przypadki raka skóry w rodzinie,
• przyjmujesz leki uwrażliwiające na słońce albo masz chorobę nasilaną przez światło,
• chronisz dziecko,
• skóra goi się po zabiegu, na przykład po laserowym usunięciu zmiany, albo masz świeżą bliznę. Więcej o tym w artykule Blizna a słońce.

NHS wymienia osoby o jasnej skórze, z piegami, jasnymi oczami, z rodzinną historią raka skóry i osoby bywające na silnym słońcu tylko od czasu do czasu, na przykład na urlopie, wśród tych, które muszą szczególnie uważać [NHS].

Jaki SPF na twarz, a jaki na ciało?

Twarz jest odsłonięta przez cały rok, a nos, czoło, policzki i uszy to częste miejsca raków skóry. Na co dzień w mieście SPF 30 z dobrą ochroną UVA zwykle wystarcza. Latem na dłuższy pobyt na zewnątrz, przy przebarwieniach i po zabiegach na twarzy lepiej sięgnąć po SPF 50 lub 50+. Ciało smarujemy zwykle zbyt cienko i nierówno, z pominięciem pleców, uszu, karku i stóp. Na plaży i przy długim wysiłku na zewnątrz SPF 50 daje większy zapas. Pamiętaj, że cień, kapelusz z rondem, okulary i ubranie chronią skuteczniej niż krem i nie trzeba ich odnawiać [NHS].

Czy z SPF 30 i SPF 50 można się opalić?

Tak, z jednym i drugim, choć wolniej niż bez filtra. Żaden krem nie zatrzymuje całego promieniowania [AAD], a w praktyce warstwa jest cieńsza niż w teście, krem ściera się i zmywa, a części skóry pozostają niedosmarowane.

Warto jednak zadać inne pytanie: czy opalenizna jest celem? Opalenizna powstaje, bo UV uszkadza DNA komórek skóry, a skóra broni się, wytwarzając więcej barwnika. WHO wskazuje nadmierną ekspozycję na UV jako główną przyczynę nowotworów skóry [WHO]. Filtr ma zmniejszać szkody, a nie umożliwiać dłuższe leżenie na słońcu. Dlaczego „zdrowa opalenizna” to mit, wyjaśniamy w artykule Czy opalanie jest zdrowe?.

Najczęstsze błędy przy stosowaniu SPF

• Za mało kremu. To błąd, który obniża ochronę bardziej niż wybór 30 zamiast 50.
• Jedna aplikacja na cały dzień. Krem trzeba odnawiać co około 2 godziny i po każdej kąpieli [NHS].
• Wysoki SPF jako przepustka do dłuższego opalania. NHS zaleca, by z kremem nie spędzać na słońcu więcej czasu niż bez niego [NHS].
• Pominięte miejsca. Uszy, kark, grzbiety stóp i dłoni, skóra głowy przy przerzedzonych włosach.
• Brak ochrony UVA. Sprawdź symbol UVA w kółku.
• Przeterminowany krem. Na opakowaniu jest symbol otwartego słoiczka z liczbą miesięcy, przez które produkt nadaje się do użycia po otwarciu [NHS].
• Poleganie tylko na kremie. Cień i ubranie to podstawa, a krem uzupełnia ochronę miejsc, których nie da się zakryć.

SPF nie zastępuje kontroli znamion

Nawet najlepiej dobrany filtr nie cofnie szkód z przeszłości ani nie gwarantuje, że nowotwór skóry się nie rozwinie. Jeśli masz dużo znamion, spędzasz dużo czasu na słońcu lub w przeszłości często dochodziło u Ciebie do oparzeń słonecznych, raz w miesiącu oglądaj skórę, a raz na jakiś czas umów badanie dermatoskopowe. O związku oparzeń z czerniakiem piszemy w artykule Oparzenia słoneczne a czerniak.

Lato za Tobą? Lekarz w naszych ośrodkach obejrzy znamiona w wideodermatoskopie i zapisze ich obraz do porównania przy kolejnej wizycie. Umów wideodermatoskopię.

Najczęstsze pytania

Kiedy SPF 30, a kiedy 50?

SPF 30 wystarcza na co dzień w mieście, przy krótkich wyjściach i słabszym słońcu, pod warunkiem że nakładasz go w odpowiedniej ilości. SPF 50 lub 50+ wybierz na plażę, w góry, nad wodę i na śnieg, przy długim pobycie na zewnątrz, przy jasnej skórze, wielu znamionach, po przebytym nowotworze skóry, przy lekach uwrażliwiających na słońce i dla dzieci.

Czy z SPF 30 da się opalić?

Tak. SPF 30 zatrzymuje około 97% promieniowania UVB, a część UVA i tak dociera do skóry. W praktyce nakładamy też zwykle za mało kremu, więc ochrona jest niższa niż na etykiecie. Opalenizna pod filtrem pojawia się wolniej, ale jest takim samym sygnałem uszkodzenia skóry jak bez filtra.

Czy z filtrem 50 można się opalić?

Można, choć wolniej. Żaden filtr nie zatrzymuje całego promieniowania, a przy długim przebywaniu na słońcu, nieodnawianiu kremu i zbyt cienkiej warstwie skóra się opali, a nawet spali. Filtr ma chronić przed oparzeniem i uszkodzeniem skóry, a nie pozwolić na dłuższe opalanie.

Czy SPF 30 wystarczy na twarz?

Na co dzień, w mieście i przy krótkim kontakcie ze słońcem, SPF 30 z dobrą ochroną UVA zwykle wystarcza, jeśli nakładasz odpowiednią ilość. SPF 50 lub 50+ na twarz warto wybrać latem na dłuższy pobyt na zewnątrz, przy przebarwieniach, po zabiegach laserowych, przy jasnej skórze i u osób z wysokim ryzykiem nowotworów skóry.

Czy SPF 50 chroni dwa razy lepiej niż SPF 30?

Nie. SPF 30 przepuszcza około 3,3% UVB, a SPF 50 około 2%. Różnica w procentach zablokowanego promieniowania jest niewielka, ale do skóry dociera przy SPF 50 o mniej więcej 40% mniej UVB niż przy SPF 30. Ma to znaczenie przy długiej ekspozycji i przy zbyt cienkiej warstwie kremu.

Podsumowanie

SPF 30 blokuje około 97% UVB, SPF 50 około 98%, ale przy SPF 50 do skóry dociera o mniej więcej 40% mniej promieniowania. Na co dzień SPF 30 z ochroną UVA jest rozsądnym minimum. Na plażę, w góry, na śnieg, przy jasnej skórze, wielu znamionach i u dzieci lepiej wybrać 50 lub 50+. Ważniejsza od różnicy między 30 a 50 jest jednak odpowiednia ilość kremu, jego odnawianie oraz cień i ubranie. Wysoki SPF nie jest powodem, by dłużej leżeć na słońcu.

Zobacz również

• Krem z filtrem — jak wybrać SPF i ochronę UVA
• Ile kremu z filtrem nałożyć na twarz i ciało
• PA++++ — co oznacza skala ochrony przed UVA
• Czym jest promieniowanie UVA i UVB
• Przeterminowany krem z filtrem — czy nadal chroni

Zobacz również:

Lato za Tobą? Sprawdź, czy znamiona się nie zmieniły

Umów się