Kapelusz z filtrem UV — jak wybrać rondo, materiał i UPF, by naprawdę chronił

Kapelusz to jeden z najprostszych sposobów ochrony przed słońcem: nie spływa w wodzie, nie trzeba go odnawiać co dwie godziny i chroni miejsca, o których przy smarowaniu łatwo zapomnieć. WHO pisze, że kapelusz z szerokim rondem osłania przed UV oczy, uszy, twarz i kark [WHO, Protecting against skin cancer]. Nie każde nakrycie głowy działa jednak tak samo. O ochronie decydują szerokość ronda, materiał i to, czy kapelusz jest częścią większego planu.

W tym artykule wyjaśniamy, co znaczy „kapelusz z filtrem UV”, jak czytać oznaczenie UPF, jakie rondo wybrać, czy czapka z daszkiem wystarczy i jak dobrać kapelusz dla dziecka, nad wodę i na upały. Opieramy się na pomiarach i zaleceniach WHO, a nie na opisach ze sklepów.

Zmiana na twarzy, uchu lub skórze głowy?

To miejsca najbardziej narażone na słońce. Wideodermatoskopia pozwala ocenić znamiona i zmiany w powiększeniu.

Umów się

Czy kapelusz chroni przed UV?

Tak, ale skuteczność zależy przede wszystkim od ronda. Najczęściej cytowane pomiary wykonano na modelach głowy z przyczepionymi czujnikami UV.

• W brytyjskim badaniu kapelusze z wąskim rondem, takie jak płaska czapka, chroniły praktycznie tylko czubek głowy i czoło. Czapka z daszkiem w stylu baseballowym dobrze osłaniała nos, ale słabo pozostałe części twarzy. Dopiero rondo szersze niż 7,5 cm dawało sensowną ochronę nosa i policzków [Diffey, Cheeseman, BJD 1992].
• W pomiarach australijskiej agencji ochrony radiologicznej najlepiej wypadły kapelusze z szerokim rondem i kapelusze typu bucket (z opadającym rondem). Czapki z osłoną karku, zwane legionistkami, chroniły zadowalająco, a zwykłe czapki z daszkiem nie osłaniały wielu części twarzy [Gies i wsp., Photochem Photobiol 2006].

W tym samym badaniu najlepszy współczynnik ochrony dla twarzy poza czołem wynosił od 8 do 10. Autorzy podsumowali, że nawet dobry kapelusz trzeba łączyć z innymi metodami ochrony [Gies i wsp. 2006]. Kapelusz zmniejsza więc dawkę UV na twarzy kilkukrotnie, ale nie zastępuje kremu.

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Co znaczy „kapelusz z filtrem UV”?

Określenie „z filtrem UV” w opisie sklepu nie ma jednej definicji. Wiarygodną informację daje oznaczenie UPF (ultraviolet protection factor), czyli współczynnik ochrony materiału przed promieniowaniem UVA i UVB. WHO wyjaśnia, że UPF działa podobnie jak SPF w kremie: tkanina UPF 50 zatrzymuje 98% promieniowania i przepuszcza 2%, czyli 1/50 [WHO, Protecting against skin cancer].

UPF mówi o materiale, a nie o kroju. Kapelusz z tkaniny UPF 50, ale z wąskim rondem, nadal zostawi odsłonięte policzki i kark. Dlatego przy zakupie sprawdzaj obie rzeczy: oznaczenie UPF na metce i szerokość ronda.

Kapelusz bez metki UPF

Jeśli kapelusz nie ma oznaczenia UPF, ocenisz go po kilku cechach, które WHO i Amerykańska Akademia Dermatologii (AAD) wymieniają dla odzieży [WHO; AAD, What to wear]:

• splot: zwarty materiał przepuszcza mniej UV niż luźny, ażurowy lub koronkowy,
• kolor: ciemne i intensywne kolory zwykle blokują więcej UV niż jasne,
• rodzaj włókna: materiały syntetyczne, takie jak poliester, chronią zwykle lepiej niż bawełna, zwłaszcza gdy są mokre,
• stan: materiał rozciągnięty, mokry lub zużyty traci część właściwości ochronnych.

Prosty test: spójrz przez materiał pod światło. Jeśli widzisz wyraźne punkciki światła, UV też przez nie przechodzi. AAD odradza w tym kontekście słomkowe kapelusze z dziurkami [AAD, What to wear].

Jaki kształt kapelusza wybrać?

Oceny opierają się na pomiarach z badań Diffeya i Giesa oraz na zaleceniach Cancer Council Australia, która rekomenduje kapelusz z szerokim rondem, typu bucket lub legionistkę, a czapki z daszkiem i daszki uznaje za niewystarczające [Cancer Council Australia, Be SunSmart].

Przy wyborze zwróć też uwagę na:

• sztywność ronda — rondo, które opada lub zagina się na wietrze, chroni mniej,
• pasek pod brodą — przydaje się nad wodą, na rowerze i u dzieci,
• wentylację — siateczka w czubku poprawia komfort, ale nie powinna sięgać ronda.

Kapelusz dla dziecka

WHO podkreśla, że dzieci są bardziej wrażliwe na promieniowanie UV niż dorośli, a oparzenia w każdym wieku, zwłaszcza w dzieciństwie, zwiększają ryzyko czerniaka w przyszłości [WHO, Protecting against skin cancer]. Kapelusz jest u dzieci szczególnie cenny, bo nie trzeba go odnawiać po kąpieli i trudniej go zetrzeć niż krem.

NHS zaleca dla dzieci kapelusz z szerokim rondem lub z długą klapą z tyłu, która osłania głowę, uszy i kark [NHS, Keeping your baby safe in the sun]. W praktyce sprawdzają się:

• legionistki — dobrze trzymają się na głowie podczas zabawy, a klapa chroni kark,
• kapelusze bucket z paskiem — dla młodszych dzieci, które ciągle zdejmują nakrycie głowy,
• kapelusze z miękkim rondem — u niemowląt w wózku, bo sztywne rondo przeszkadza przy leżeniu.

Niemowlęta do 6. miesiąca życia NHS zaleca w ogóle trzymać z dala od bezpośredniego słońca [NHS]. Kapelusz uzupełnia wtedy cień, ale go nie zastępuje. O kremach dla dzieci i znamionach u najmłodszych piszemy w artykule Pieprzyki u dzieci — kiedy kontrola.

Jaki kapelusz na upały?

W upał liczą się dwie rzeczy jednocześnie: ochrona przed UV i nieprzegrzanie się. NHS radzi w czasie fali upałów przebywać w cieniu, szczególnie między 11:00 a 15:00, a wychodząc nosić krem z filtrem, kapelusz i lekkie ubranie [NHS, Heatwave].

Dobry kapelusz na upały:

• jest lekki i przewiewny, ma wentylację w czubku,
• ma szerokie rondo, które daje własny cień na twarzy i karku,
• jest uszyty z materiału o zwartym splocie, najlepiej z oznaczeniem UPF, co pozwala wybrać jasny kolor bez utraty ochrony,
• nie jest słomkowy z dziurkami, przez które przechodzi słońce.

Kapelusz nie chroni przed udarem cieplnym sam w sobie. W najgorętszych godzinach ważniejsze są cień, picie płynów i ograniczenie wysiłku [NHS, Heatwave].

Nad wodą, na plaży i w górach

Kapelusz osłania przed słońcem padającym z góry, ale nie przed promieniowaniem odbitym. WHO przypomina, że woda, jasny piasek i białe ściany odbijają UV, a śnieg nawet do 90% [WHO, Protecting against skin cancer]. NHS zwraca uwagę, że woda nie tylko odbija UV, ale też chłodzi skórę i usypia czujność [NHS, Sunscreen and sun safety].

Dlatego nad wodą, na żaglach, na nartach i w wysokich górach:

• noś kapelusz z paskiem pod brodą, żeby nie porwał go wiatr,
• nałóż krem z filtrem SPF 50 lub 50+ na twarz, uszy, kark i spód brody,
• pamiętaj o okularach z filtrem UV,
• odnawiaj krem po każdej kąpieli i co około dwie godziny.

Czy sam kapelusz wystarczy?

Nie. Pomiary pokazują, że kapelusz zmniejsza ilość UV na twarzy kilkukrotnie, ale nie zatrzymuje go całkowicie [Gies i wsp. 2006]. Twarz dostaje też promieniowanie odbite i rozproszone. NHS zaleca nakładać krem z filtrem na skórę głowy przy przerzedzonych włosach, ale dodaje, że kapelusz z szerokim rondem jest tu lepszym rozwiązaniem [NHS].

Najlepiej działa połączenie: kapelusz, krem z filtrem na odsłoniętą skórę, okulary, odzież z rękawem i cień w środku dnia. Jak dobrać krem, wyjaśniamy w poradniku Krem z filtrem — jak wybrać.

Ma to znaczenie, bo twarz, nos, uszy i kark należą do miejsc, w których nowotwory skóry pojawiają się najczęściej [Cancer Council Australia]. Jak wyglądają takie zmiany, opisujemy w artykule Rak skóry na twarzy i nosie — objawy.

Jak chronić oczy przed promieniowaniem UV?

Oczy też narażone są na UV. WHO szacuje, że około 10% przypadków ślepoty z powodu zaćmy może mieć związek z promieniowaniem UV [WHO, Ultraviolet radiation]. Ochronę oczu dają dwie rzeczy razem:

• okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV400, które według WHO zatrzymują promieniowanie UVA i UVB do długości fali 400 nm; najlepiej w kształcie obejmującym boki twarzy [WHO, Protecting against skin cancer],
• kapelusz z szerokim rondem, który osłania oczy od góry.

Cancer Council Australia podaje, że okulary i kapelusz z szerokim rondem noszone razem mogą zmniejszyć dawkę UV docierającą do oczu nawet o 98% [Cancer Council Australia, Be SunSmart]. WHO przestrzega, że po kolorze, ciemności szkieł ani cenie nie da się ocenić, czy okulary filtrują UV. Trzeba sprawdzić oznaczenie [WHO].

Co blokuje światło UV?

• Odzież — według WHO daje najlepszą ochronę, zwłaszcza materiały o zwartym splocie i z oznaczeniem UPF [WHO].
• Kapelusz z szerokim rondem — osłania twarz, uszy i kark.
• Krem z filtrem — zatrzymuje dużą część UV na skórze, której nie da się zakryć, ale nie całe promieniowanie.
• Cień — chroni tylko częściowo. Drzewa, parasole i markizy nie dają pełnej osłony, bo UV dociera też w postaci rozproszonej i odbitej [WHO].
• Szyba okienna — zatrzymuje UVB, ale przepuszcza UVA i światło widzialne [Tuchinda i wsp., JAAD 2006].
• Chmury — nie dają ochrony. AAD podaje, że w pochmurny dzień do skóry może docierać do 80% promieniowania UV [AAD, Common sunscreen mistakes].

Jak dbać o kapelusz z UPF

Ponieważ rozciągnięty, mokry lub zużyty materiał traci część właściwości ochronnych [WHO], warto:

• prać kapelusz zgodnie z metką i nie rozciągać go na siłę,
• suszyć go w kształcie, by rondo nie opadało,
• wymienić kapelusz, gdy materiał się przetarł, zmechacił lub zaczął prześwitywać.

Najczęstsze pytania

Czy kapelusz chroni przed UV?

Tak, ale tylko kapelusz z szerokim rondem chroni dobrze całą twarz, uszy i kark. W pomiarach na modelach głowy kapelusze z małym rondem chroniły głównie czubek głowy i czoło, a dopiero rondo szersze niż około 7,5 cm dawało sensowną ochronę nosa i policzków; czapka z daszkiem osłaniała nos, ale nie policzki, uszy i szyję. Nawet dobry kapelusz nie zatrzymuje promieniowania odbitego od wody, piasku czy śniegu, dlatego na twarz i tak potrzebny jest krem z filtrem.

Co blokuje światło UV?

Najlepiej blokuje je gęsto tkana odzież, w tym materiały z oznaczeniem UPF, oraz kapelusz z szerokim rondem. Krem z filtrem zatrzymuje dużą część UV na skórze, której nie da się zakryć. Cień pod drzewem czy parasolem chroni tylko częściowo, a zwykła szyba okienna zatrzymuje UVB, ale przepuszcza część UVA.

Jak chronić oczy przed promieniowaniem UV?

Noś okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV do 400 nm (oznaczenie UV400), najlepiej o kształcie obejmującym boki twarzy, razem z kapeluszem z szerokim rondem. Według Cancer Council Australia takie połączenie może zmniejszyć ilość UV docierającego do oczu nawet o 98%. Ciemność szkieł ani cena nie mówią, czy okulary filtrują UV.

Jaki kapelusz na upały?

Lekki, przewiewny, z szerokim rondem i z materiału o zwartym splocie, najlepiej z oznaczeniem UPF. Unikaj słomkowych kapeluszy z dziurkami, które przepuszczają słońce. W upał kapelusz to tylko część ochrony: w najgorętszych godzinach przebywaj w cieniu, pij dużo płynów i unikaj wysiłku.

Czy czapka z daszkiem wystarczy?

Nie. Czapka z daszkiem dobrze osłania czoło i nos, ale zostawia odsłonięte policzki, uszy i kark. Zarówno Cancer Council Australia, jak i Amerykańska Akademia Dermatologii uznają czapki z daszkiem za niewystarczające. Jeśli ją nosisz, posmaruj kremem z filtrem uszy, kark i boki twarzy.

Podsumowanie

Kapelusz z filtrem UV chroni dobrze wtedy, gdy ma szerokie rondo, najlepiej powyżej około 7,5 cm, i jest uszyty z materiału o zwartym splocie, najlepiej z oznaczeniem UPF. Czapka z daszkiem i daszek to za mało. Dla dzieci dobrym wyborem są legionistki i kapelusze z paskiem. Nawet najlepszy kapelusz nie zatrzymuje promieniowania odbitego, dlatego łącz go z kremem z filtrem, okularami UV400 i cieniem w środku dnia. A jeśli na twarzy, uchu lub skórze głowy pojawi się nowa lub zmieniająca się zmiana, pokaż ją lekarzowi.

Zobacz również:

Kapelusz chroni przed nowymi uszkodzeniami. Badanie znamion sprawdza te, które już są

Umów się

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Krem z filtrem — jak wybrać
• Bezpieczne opalanie — czy istnieje?
• Fotostarzenie skóry
• Rak skóry na twarzy i nosie — objawy
• Słońce a zdrowie — UV i podczerwień
• Jak czytać oznaczenie UPF na ubraniach
• Ubrania z filtrem UV
• Okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV — UV400 i kategorie filtra
• Czy parasol plażowy chroni przed UV
• Promieniowanie UVA i UVB — czym się różnią i jak działają na skórę
• Profilaktyka nowotworów skóry — badania przesiewowe