Okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV — UV400, kategorie filtra i jak sprawdzić ochronę

Okulary przeciwsłoneczne kojarzą się z modą i wygodą w jasny dzień. Ich najważniejsza rola jest jednak zdrowotna: chronią oczy i skórę wokół oczu przed promieniowaniem UV. Problem w tym, że ciemne szkła nie oznaczają ochrony przed UV, a okulary bez filtra mogą dawać fałszywe poczucie bezpieczeństwa.

W tym artykule wyjaśniamy, jak UV szkodzi oczom i powiekom, co oznaczają oznaczenia UV400, „100% UV” i kategorie filtra 0–4, czym różnią się szkła polaryzacyjne i fotochromowe, jak sprawdzić okulary przed zakupem i jakie wybrać dla dziecka.

Zmiana na powiece albo przy oku, która się nie goi? Skóra wokół oczu to częste miejsce raka podstawnokomórkowego. Zobacz, jak wygląda wideodermatoskopia, czyli komputerowe badanie znamion.

Okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV — w skrócie

• Szukaj ochrony 99–100% UVA i UVB. Zaleca to WHO, a Amerykańska Akademia Okulistyki wskazuje oznaczenia „100% UV” lub „UV400” [WHO — Ultraviolet radiation fact sheet; AAO — How to Choose the Best Sunglasses].
• Kolor i ciemność szkieł nie mówią nic o filtrze UV [AAO — Recommended Types of Sunglasses].
• Polaryzacja to nie filtr UV. Zmniejsza odblaski, ale sama nie chroni przed promieniowaniem [AAO — How to Choose the Best Sunglasses].
• Kategoria filtra 0–4 dotyczy przyciemnienia, czyli ilości światła widzialnego. Kategoria 4 nie nadaje się do prowadzenia samochodu [College of Optometrists — Tints and driving].
• Kształt ma znaczenie. Duże i otulające oprawki chronią także przed promieniowaniem z boku [WHO — Ultraviolet radiation fact sheet].

Jak promieniowanie UV szkodzi oczom?

Promieniowanie UV wnika w oko na różną głębokość. UVB jest całkowicie pochłaniane przez rogówkę i soczewkę, a niewielka część UVA dociera do siatkówki [WHO — The known health effects of UV]. Skutki mogą być ostre i przewlekłe [WHO — Ultraviolet radiation fact sheet; WHO — The known health effects of UV]:

• zapalenie rogówki i spojówki — bolesne „oparzenie słoneczne oka”, które pojawia się po kilku godzinach od ekspozycji. Skrajną postacią jest ślepota śnieżna u narciarzy i wspinaczy, bo świeży śnieg odbija do 80% UV,
• skrzydlik — narośl spojówki, która może wchodzić na rogówkę i pogarszać widzenie,
• zaćma — według szacunków WHO nawet do 10% przypadków zaćmy może być związanych z nadmierną ekspozycją na UV,
• nowotwory oka i jego okolic, w tym raki skóry powiek.

Naturalne mechanizmy obronne, takie jak mrużenie oczu czy zwężenie źrenicy, uruchamia jasne światło widzialne, a nie promieniowanie UV. W pochmurny dzień oczy mogą więc dostawać dużo UV, choć nie mamy odruchu mrużenia [WHO — The known health effects of UV].

Powieki i skóra wokół oczu

Rak podstawnokomórkowy odpowiada za około 90% złośliwych nowotworów powiek, a drugim najczęstszym jest rak kolczystokomórkowy [WHO — The known health effects of UV]. Skóra powiek jest cienka i trudno ją chronić kremem, bo krem spływa do oczu i podrażnia. Duże okulary przeciwsłoneczne osłaniają więc nie tylko oczy, ale też powieki i skórę wokół nich.

Jak wyglądają zmiany w tej okolicy i kiedy warto je zbadać, piszemy w artykułach pieprzyk na powiece i rak skóry na twarzy i nosie. O nowotworach samego oka piszemy w artykule czerniak oka.

Jaki filtr UV powinny mieć okulary przeciwsłoneczne?

WHO zaleca okulary zapewniające 99–100% ochrony przed UVA i UVB [WHO — Ultraviolet radiation fact sheet]. Amerykańska Akademia Okulistyki radzi nie zadowalać się częściową ochroną i szukać na metce lub naklejce informacji o 100% ochronie przed UV. Akceptowalne jest też oznaczenie „pochłanianie UV do 400 nm”, czyli UV400, które oznacza to samo co 100% ochrony [AAO — How to Choose the Best Sunglasses; AAO — Recommended Types of Sunglasses].

Dlaczego 400 nm? Na tej długości fali kończy się zakres promieniowania UVA i zaczyna światło widzialne. Dlatego szkło, które pochłania promieniowanie do 400 nm, zatrzymuje całe UVA i UVB [AAO — Recommended Types of Sunglasses].

Czy UV400 to dobre okulary?

Pod względem ochrony przed UV — tak. UV400 oznacza pełną ochronę przed promieniowaniem ultrafioletowym [AAO — Recommended Types of Sunglasses]. To jednak tylko jedna z cech dobrych okularów. Oznaczenie nie mówi nic o:

• jakości optycznej — czy szkła nie zniekształcają obrazu,
• stopniu przyciemnienia, czyli kategorii filtra,
• kształcie oprawek i tym, ile światła wpada z boku,
• odporności na uderzenia, ważnej przy sporcie.

Kategorie filtra 0–4 — co oznaczają?

Na okularach sprzedawanych w Europie znajdziesz kategorię filtra, czyli cyfrę od 0 do 4. Norma EN ISO 12312-1 dzieli filtry przeciwsłoneczne na pięć kategorii według tego, ile światła widzialnego przepuszczają [College of Optometrists — Tints and driving]:

Im wyższa kategoria, tym ciemniejsze szkła i tym jaśniejsze warunki, do których są przeznaczone. Producent powinien podać na okularach lub w informacji dołączonej do nich, do jakich warunków nadaje się dany filtr.

Najważniejsze zasady:

• Kategoria to nie filtr UV. Opisuje, jak bardzo szkła przyciemniają obraz, a nie, ile UV zatrzymują. Ochrona przed UV to osobny parametr.
• Do prowadzenia samochodu nadają się tylko kategorie 0–3. Kategoria 4 jest zbyt ciemna [College of Optometrists — Tints and driving].
• O zmierzchu i w nocy nie prowadź w okularach, które przepuszczają mniej niż 75% światła [College of Optometrists — Tints and driving].

NHS zaleca okulary otulające lub z szerokimi zausznikami, ze znakiem CE i oznaczeniem zgodności z normą EN ISO 12312-1 [NHS — Sunscreen and sun safety].

Ciemne szkła, polaryzacja, fotochrom — co chroni przed UV?

Ciemniejsze nie znaczy bezpieczniejsze

Amerykańska Akademia Okulistyki ostrzega, by nie myśleć, że im ciemniejsze szkła, tym lepiej chronią oczy. Kolor i stopień przyciemnienia nie mówią nic o zdolności blokowania UV [AAO — How to Choose the Best Sunglasses; AAO — Recommended Types of Sunglasses]. Ciemne okulary bez filtra UV przyciemniają obraz, ale nie zatrzymują promieniowania.

Kolorowe i lustrzane szkła to głównie kwestia stylu. Szare czy bursztynowe szkła nie blokują więcej słońca niż inne, a brązowe lub różowe mogą poprawiać kontrast, co przydaje się np. przy grze w golfa [AAO — How to Choose the Best Sunglasses].

Polaryzacja

Szkła polaryzacyjne zmniejszają odblaski od wody, mokrej drogi czy szyb samochodów. Ułatwiają prowadzenie auta, żeglowanie czy wędkowanie. Sama polaryzacja nie chroni jednak przed UV — to osobna właściwość. Wiele szkieł polaryzacyjnych ma dodatkowo filtr UV, ale trzeba to sprawdzić na etykiecie [AAO — How to Choose the Best Sunglasses; AAO — Recommended Types of Sunglasses].

Szkła fotochromowe

Szkła fotochromowe ciemnieją w jasnym świetle, bo zawierają barwniki reagujące na UV, i rozjaśniają się w pomieszczeniu. Zapewniają stałą ochronę przed UV, jeśli tak podaje etykieta [AAO — Recommended Types of Sunglasses; AAO — Photochromic lenses]. Mają jednak ograniczenie: szyby samochodu blokują UV, więc szkła w aucie mogą nie przyciemniać się w pełni [AAO — Photochromic lenses].

Okulary korekcyjne z filtrem UV

Przezroczyste szkła korekcyjne z powłoką UV chronią przed promieniowaniem tak samo skutecznie jak okulary przeciwsłoneczne, bo znaczenie ma filtr, a nie przyciemnienie. Soczewki z poliwęglanu blokują UV nawet bez dodatkowej powłoki [AAO — Is the UV coating on prescription lenses enough?]. Nie chronią jednak przed oślepiającym światłem w słoneczny dzień.

Kształt oprawek i jakość szkieł

• Duże i otulające oprawki chronią najlepiej, bo ograniczają promieniowanie wpadające z boku [WHO — Ultraviolet radiation fact sheet; AAO — How to Choose the Best Sunglasses]. Badania pokazały, że przy zwykłych oprawkach z boku dostaje się tyle UV, że zmniejsza to korzyść z ochronnych szkieł [AAO — Recommended Types of Sunglasses].
• Test jakości optycznej: spójrz przez okulary na wzór z prostymi liniami, np. płytki podłogowe. Zakryj jedno oko i powoli przesuwaj okulary na boki oraz w górę i w dół. Jeśli linie pozostają proste, szkła są w porządku. Jeśli falują, zwłaszcza w środku szkła, wybierz inną parę [AAO — How to Choose the Best Sunglasses].
• Do sportu lepsze są szkła z poliwęglanu, odporniejsze na uderzenia, najlepiej z powłoką chroniącą przed zarysowaniem [AAO — How to Choose the Best Sunglasses].
• Szkła gradientowe, ciemniejsze u góry, są wygodne za kierownicą, ale słabiej sprawdzają się na śniegu i na plaży, gdzie światło odbija się od dołu [AAO — Recommended Types of Sunglasses].

Jak sprawdzić, czy okulary mają filtr UV?

1. Oznaczenie ochrony UV: „UV400”, „100% UV” lub „pochłanianie UV do 400 nm” [AAO — How to Choose the Best Sunglasses].
2. Znak CE i numer normy EN ISO 12312-1 na metce, oprawce lub w dołączonej informacji [NHS — Sunscreen and sun safety].
3. Kategoria filtra 0–4, dobrana do warunków, w jakich będziesz nosić okulary [College of Optometrists — Tints and driving].
4. Brak oznaczeń = brak pewności. Nie oceniaj ochrony po kolorze szkieł, cenie ani wyglądzie. W razie wątpliwości zapytaj optyka.

Czy tanie okulary z drogerii mają filtr UV?

Mogą mieć. O ochronie przed UV decyduje filtr w materiale szkła lub powłoka, a nie cena [AAO — Recommended Types of Sunglasses]. Tanie okulary z oznaczeniem UV400, znakiem CE i kategorią filtra mogą chronić przed UV tak samo jak drogie. Różnice mogą dotyczyć jakości optycznej szkieł, odporności na zarysowania i wygody. Okulary bez żadnych oznaczeń lepiej odłożyć, a przy tanich warto wykonać prosty test prostych linii.

Okulary przeciwsłoneczne dla dzieci

Dzieci potrzebują ochrony oczu bardziej niż dorośli. U dorosłych do siatkówki dociera około 1–2% UVA, a u noworodka około 20%, przy czym ta wartość stopniowo maleje z wiekiem [WHO — The known health effects of UV]. Amerykańska Akademia Okulistyki podkreśla, że zaćma i nowotwory oka rozwijają się latami, dlatego niemowlęta i dzieci powinny nosić kapelusze i okulary [AAO — The Sun, UV Light and Your Eyes].

Wybierając okulary dla dziecka:

• ochrona UV co najmniej 99%, najlepiej UV400, w dziecięcym rozmiarze [AAP — Sun Safety],
• szkła z poliwęglanu, odporne na uderzenia [AAO — How to Choose the Best Sunglasses], i wytrzymałe oprawki,
• dobre dopasowanie, by okulary nie zsuwały się z nosa,
• unikaj okularów-zabawek bez oznaczeń — ciemne szkła bez filtra nie chronią.

U niemowląt podstawą pozostają cień, daszek wózka i kapelusz. Więcej piszemy w artykułach niemowlę na słońcu i ochrona dzieci przed słońcem.

Okulary przez cały rok

Okulary z filtrem UV przydają się nie tylko latem:

• na śniegu — ze względu na odbicie UV i ryzyko ślepoty śnieżnej warto wybrać gogle lub ciemne okulary z pełną ochroną UV [WHO — The known health effects of UV]. Więcej o zimowej ochronie w artykule krem z filtrem zimą,
• w pochmurny dzień — chmury nie blokują całego UV [AAO — The Sun, UV Light and Your Eyes],
• nad wodą, w górach i wszędzie tam, gdzie światło odbija się od powierzchni [AAO — The Sun, UV Light and Your Eyes].

Okulary najlepiej działają razem z kapeluszem z szerokim rondem [AAO — The Sun, UV Light and Your Eyes]. Zobacz artykuł kapelusz z filtrem UV. I pamiętaj: nigdy nie patrz bezpośrednio w słońce, także w okularach przeciwsłonecznych, bo grozi to trwałym uszkodzeniem siatkówki [AAO — The Sun, UV Light and Your Eyes].

Światło dzienne nie jest wrogiem. Amerykańska Akademia Okulistyki przypomina, że codzienna porcja naturalnego światła pomaga dobrze spać, a zabawa na dworze może zmniejszać ryzyko krótkowzroczności u dzieci [AAO — The Sun, UV Light and Your Eyes]. Okulary pozwalają z tego korzystać bez szkody dla oczu.

Najczęściej zadawane pytania

Jaki filtr UV powinny mieć okulary przeciwsłoneczne?

Okulary powinny blokować 99–100% promieniowania UVA i UVB [WHO — Ultraviolet radiation fact sheet]. Na etykiecie szukaj oznaczenia „100% UV” albo „UV400”, które oznacza pochłanianie promieniowania do długości fali 400 nm [AAO — How to Choose the Best Sunglasses]. W Unii Europejskiej okulary przeciwsłoneczne powinny mieć też znak CE i informację o zgodności z normą EN ISO 12312-1 [NHS — Sunscreen and sun safety].

Jak sprawdzić, czy okulary przeciwsłoneczne mają filtr UV?

Przede wszystkim po oznaczeniach: „UV400” lub „100% UV”, znak CE, numer normy EN ISO 12312-1 i kategoria filtra. Kolor i stopień przyciemnienia szkieł nie mówią nic o ochronie przed UV [AAO — Recommended Types of Sunglasses]. Jeśli okulary nie mają żadnych oznaczeń, nie zakładaj, że chronią. W razie wątpliwości zapytaj optyka.

Czy UV 400 to dobre okulary?

Pod względem ochrony przed promieniowaniem UV tak. Oznaczenie UV400 jest równoważne 100-procentowej ochronie przed UV [AAO — Recommended Types of Sunglasses]. Nie mówi jednak nic o jakości optycznej szkieł, stopniu przyciemnienia ani kształcie oprawek, które także wpływają na komfort i ochronę oczu.

Czy tanie okulary z drogerii lub marketu mają filtr UV?

Mogą mieć, cena nie decyduje o ochronie przed UV. Sprawdź etykietę: oznaczenie UV400 lub 100% UV, znak CE i kategorię filtra. Okulary bez żadnych informacji o ochronie lepiej odłożyć. Przy tańszych modelach warto też sprawdzić, czy szkła nie zniekształcają obrazu [AAO — How to Choose the Best Sunglasses].

Od jakiego wieku dziecko może nosić okulary przeciwsłoneczne?

Ochrona oczu jest potrzebna od najmłodszych lat, bo soczewka oka dziecka przepuszcza więcej UV niż u dorosłego [WHO — The known health effects of UV]. Gdy dziecko akceptuje okulary, wybierz dziecięcy model z ochroną UV co najmniej 99% [AAP — Sun Safety]. U niemowląt podstawą pozostaje cień, daszek wózka i kapelusz.

Podsumowanie

Dobre okulary przeciwsłoneczne blokują 99–100% UVA i UVB, co na etykiecie oznacza się jako „UV400” lub „100% UV”. Kategoria filtra od 0 do 4 opisuje tylko przyciemnienie, a nie ochronę przed UV, i kategoria 4 nie nadaje się do prowadzenia auta. Ciemne szkła, kolor czy polaryzacja nie gwarantują filtra UV, a duże, otulające oprawki chronią lepiej niż małe. Szukaj znaku CE i zgodności z normą EN ISO 12312-1, sprawdzaj jakość optyczną szkieł i pamiętaj o okularach dla dzieci, których oczy są bardziej wrażliwe na UV. Okulary chronią też cienką skórę powiek, na której często rozwija się rak podstawnokomórkowy — każdą niegojącą się zmianę w tej okolicy pokaż lekarzowi.

Zobacz również

• UPF — co oznacza współczynnik ochrony ubrań
• Parasol a promieniowanie UV — ile chroni cień parasola
• Czym jest promieniowanie UVA i UVB
• Promieniowanie UV w pochmurny dzień
• Krem z filtrem — jak wybrać SPF i ochronę UVA

Zobacz również:

Zmiana na powiece lub twarzy? Sprawdź ją w wideodermatoskopii

Umów się