Narośl na skórze dziecka — co to może być, od niemowlęcia do nastolatka, i kiedy iść z nią do lekarza

Rodzice zauważają narośl na skórze dziecka przy kąpieli, przebieraniu albo wtedy, gdy dziecko zaczyna ją drapać. Pierwsze pytanie brzmi zwykle: czy to coś groźnego? Odpowiedź jest uspokajająca — u dzieci narośle na skórze to prawie zawsze zmiany łagodne. Część z nich znika sama, część wymaga tylko obserwacji, a niektóre trzeba usunąć.

Poniżej opisujemy najczęstsze narośle u niemowląt, przedszkolaków i dzieci szkolnych: jak wyglądają, jak się zmieniają i które sygnały wymagają szybkiej wizyty. Ten tekst nie zastąpi obejrzenia zmiany przez lekarza. Wiele narośli wygląda podobnie, a kilka z nich lekarz rozpoznaje dopiero w dermatoskopie albo po badaniu histopatologicznym.

Narośl na skórze dziecka w skrócie

• Najczęstsze u przedszkolaków i dzieci szkolnych: mięczak zakaźny i kurzajki. Oba zwykle znikają same [NHS — Molluscum contagiosum; DermNet — Viral warts].
• Najczęstsze u niemowląt: naczyniak niemowlęcy, żółtakoziarniniak młodzieńczy, a od urodzenia także znamiona: łojowe, naskórkowe i barwnikowe wrodzone [BAD — Haemangioma of infancy; DermNet — Juvenile xanthogranuloma; DermNet — Sebaceous naevus].
• Czerwony guzek, który szybko rośnie i krwawi, to często ziarniniak naczyniowy — sam zwykle nie znika [DermNet — Pyogenic granuloma].
• Twarda jak kamyk kulka pod skórą na głowie, szyi lub ramieniu to często nabłoniak wapniejący (pilomatrixoma). Usuwa się go chirurgicznie [DermNet — Pilomatricoma].
• Szybko rosnąca różowa lub brązowa kopulasta grudka może być znamieniem Spitz i zawsze wymaga oceny lekarza [DermNet — Spitz naevus].
• Przy guzie rosnącym bez wyjaśnienia brytyjskie wytyczne każą rozważyć bardzo pilne USG [NICE NG12].

Jak opisać narośl, zanim pokażesz ją lekarzowi?

Lekarzowi bardzo pomaga kilka informacji, które rodzice znają najlepiej:

• Od kiedy jest? Od urodzenia, od pierwszych tygodni, czy pojawiła się u kilkulatka?
• Jak szybko rośnie? Przez tygodnie, miesiące, a może od lat jest taka sama?
• Jaki ma kolor? Cielisty, perłowy, czerwony, żółtawy, brązowy, czarny, sinawy?
• Jaka jest w dotyku? Miękka, sprężysta, szorstka, twarda jak kamyk?
• Czy krwawi, swędzi, boli? Czy po potarciu czerwienieje i puchnie?
• Czy jest jedna, czy jest ich wiele?

Zrób zdjęcie z linijką obok i powtórz je za 2–4 tygodnie w tym samym świetle. Takie zdjęcia pokazują lekarzowi tempo zmian lepiej niż najdokładniejszy opis.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Narośl na skórze u niemowlaka

U najmłodszych dzieci narośle są zwykle obecne od urodzenia albo pojawiają się w pierwszych miesiącach życia. Każdą taką zmianę powinien obejrzeć pediatra, który w razie potrzeby skieruje dalej.

Naczyniak niemowlęcy

Najczęstszy „guzek” u niemowlęcia. Zwykle nie ma go przy urodzeniu, pojawia się w pierwszych tygodniach życia, przez pierwsze 6–9 tygodni szybko rośnie, a potem przez kilka lat powoli blednie i się zmniejsza. Dotyczy około 4 na 100 niemowląt. Naczyniak położony płytko jest czerwony i wypukły jak truskawka, a głębszy — sinawy [BAD — Haemangioma of infancy]. Naczyniaki w okolicy oczu, na nosie, wokół ust, w okolicy pieluszki i narządów płciowych, naczyniaki na owłosionej skórze głowy większe niż 2 cm oraz zmiany, które owrzodziały, mają większe ryzyko powikłań i wymagają szybkiej oceny, bo część z nich leczy się lekami [BAD — Haemangioma of infancy; DermNet — Infantile haemangioma]. Szczegóły w artykule naczyniak u niemowlęcia.

Żółtakoziarniniak młodzieńczy

Gładka, twarda grudka lub guzek o średnicy 1–10 mm, najpierw czerwonawa, potem żółta, a na końcu brązowa. W 85% przypadków pojawia się przed 1. rokiem życia, a co trzeci jest obecny już przy urodzeniu. Zwykle cofa się samoistnie w ciągu 3–6 lat [DermNet — Juvenile xanthogranuloma]. Gdy zmian jest więcej niż dwie, pojawiły się bardzo wcześnie albo dziecko ma zaczerwienione oko, lekarz kieruje na badanie okulistyczne, bo oko to najczęstsza lokalizacja poza skórą. Żółtakoziarniniaki bywają też związane z nerwiakowłókniakowatością typu 1 [DermNet — Juvenile xanthogranuloma].

Znamię łojowe

Gładka, żółtopomarańczowa, łysa plama, najczęściej na owłosionej skórze głowy, rzadziej przed uchem, na twarzy lub szyi. Dotyczy około 0,3% noworodków. W okresie dojrzewania zwykle grubieje i robi się nierówna, brodawkowata [DermNet — Sebaceous naevus]. U 10–20% osób w obrębie znamienia rozwija się z czasem inny guz, w większości łagodny. Ponieważ zmiany złośliwe pojawiają się w nim praktycznie dopiero w dorosłości, obecne zalecenia mówią o odłożeniu ewentualnego zabiegu do okresu dojrzewania [DermNet — Sebaceous naevus]. Więcej w artykule znamię łojowe.

Znamię naskórkowe

Brązowawa, z czasem szorstka i brodawkowata smuga, zwykle na tułowiu lub kończynie, często po jednej stronie ciała. Połowa jest obecna od urodzenia, reszta pojawia się zwykle w pierwszym roku życia. Przez kilka lat znamię może się nieco powiększać, a potem zwykle pozostaje bez zmian [DermNet — Epidermal naevi]. Rozległe znamiona naskórkowe bywają rzadko związane z zaburzeniami innych narządów, np. oczu, kości lub układu nerwowego — wtedy dziecko prowadzi pediatra [DermNet — Epidermal naevi]. Więcej w artykule znamię naskórkowe.

Znamię barwnikowe wrodzone

Brązowa plama lub lekko wypukła zmiana obecna od urodzenia. Rośnie razem z dzieckiem, w okresie dojrzewania może ściemnieć, stać się bardziej wypukła i owłosiona [DermNet — Congenital melanocytic naevi]. Ryzyko czerniaka dotyczy przede wszystkim bardzo dużych znamion wrodzonych, w mniejszym stopniu małych [DermNet — Congenital melanocytic naevi]. O kontroli znamion u dzieci piszemy w artykułach pieprzyki u dzieci — kiedy kontrola i znamiona wrodzone i dysplastyczne.

Mastocytoma

Pojedyncza, czerwonawa lub żółtobrązowa, zgrubiała zmiana u niemowlęcia, która swędzi. Ma charakterystyczną cechę: po potarciu w ciągu kilku minut czerwienieje, puchnie i swędzi, czasem pojawia się na niej pęcherz. To objaw Dariera. Mastocytomy z czasem zwykle ustępują [DermNet — Mastocytosis]. Jeśli zauważysz taką reakcję, powiedz o niej pediatrze.

Torbiel dermoidalna

Twardawy, ciastowaty guzek pod skórą, wielkości od 0,5 do kilku centymetrów. Około 40% jest widocznych od urodzenia, większość ujawnia się do 5. roku życia. Typowe miejsca to zewnętrzny koniec brwi, powieka, grzbiet nosa, szyja i owłosiona skóra głowy. Obok torbieli bywa mały dołek lub przetoka sięgająca głębiej, dlatego przed zabiegiem lekarz może zlecić USG, a czasem dalsze badania. Leczeniem jest zwykle wycięcie chirurgiczne [DermNet — Dermoid cyst]; lekarz może skierować dziecko do chirurga dziecięcego.

Narośle u przedszkolaka i dziecka szkolnego

Mięczak zakaźny

Perłowe, kopulaste grudki o średnicy 2–5 mm z błyszczącym wgłębieniem pośrodku, zwykle w skupiskach na tułowiu i w fałdach skóry: w pachwinach, pod kolanami, pod pachami. Mięczak jest częstszy u dzieci, przenosi się przez bezpośredni kontakt skóry ze skórą i zwykle znika bez leczenia w ciągu 18 miesięcy [NHS — Molluscum contagiosum]. Grudek nie należy wyciskać ani drapać. Więcej w artykułach mięczak zakaźny i usuwanie mięczaka zakaźnego.

Kurzajki

Twarde, szorstkie grudki, najczęściej na dłoniach, palcach, kolanach i stopach. Na stopach mają w środku drobne czarne kropki [NHS — Warts and verrucas]. U dzieci kurzajki często znikają same: bez leczenia połowa w ciągu 6 miesięcy, a 90% w ciągu 2 lat [DermNet — Viral warts]. Więcej w artykule wycięcie brodawki skórnej u dziecka.

Ziarniniak naczyniowy

Czerwony, „mięsisty”, niebolesny guzek, zwykle 5–10 mm, który rośnie w ciągu kilku tygodni i krwawi przy najmniejszym urazie. Często pojawia się u dzieci około 6. roku życia, najczęściej na palcach i twarzy. Sam rzadko znika, a niedokładnie usunięty łatwo odrasta [DermNet — Pyogenic granuloma]. Najważniejszą zmianą, od której trzeba go odróżnić, jest bezbarwnikowy czerniak, dlatego usuniętą zmianę wysyła się do badania histopatologicznego, zwłaszcza gdy jej obraz budzi wątpliwości [DermNet — Pyogenic granuloma]. Więcej w artykule ziarniniak naczyniowy.

Znamię Spitz

Kopulasta, gładka grudka, czerwona, różowobrązowa, brązowa albo prawie czarna, od kilku milimetrów do 1–2 cm. Około 70% rozpoznaje się przed 20. rokiem życia. Charakterystyczny jest szybki wzrost przez kilka tygodni lub miesięcy, po którym znamię zwykle się zatrzymuje [DermNet — Spitz naevus]. Znamię Spitz jest łagodne, ale może przypominać czerniaka. U dzieci przed 12. rokiem życia lekarz może je obserwować w dermatoskopie cyfrowym, porównując zdjęcia w czasie. U starszych dzieci, a także gdy budowa znamienia jest nieregularna, zwykle się je wycina [DermNet — Spitz naevus]. Więcej w artykule znamię Spitz.

Nabłoniak wapniejący (pilomatrixoma)

Twardy jak kamyk guzek pod skórą, w kolorze skóry lub sinawy, najczęściej na głowie i szyi, rzadziej na ramieniu lub tułowiu. Zwykle ma mniej niż 3 cm. Gdy napnie się nad nim skórę, bywa kanciasty [DermNet — Pilomatricoma; BAD — Pilomatricoma]. Najczęściej rozpoznaje się go u małych dzieci. Sam nie znika, a niecałkowicie usunięty może odrosnąć, dlatego leczeniem jest wycięcie w całości [DermNet — Pilomatricoma]. Więcej w artykule pilomatrixoma.

Inne narośle, z którymi przychodzą rodzice

Cieliste wyrośla, wyrośl przeduszna i włókniaki u nastolatków opisujemy w artykule włókniak u dziecka. Miękkie guzki pod skórą, które rodzice biorą za tłuszczaki — w artykule tłuszczak u dziecka. Białe kropki na twarzy noworodka to zwykle prosaki, o których piszemy w artykule prosaki u dziecka.

Narośle na skórze dziecka — porównanie

Tabela porządkuje typowe obrazy, ale nie służy do samodzielnego rozpoznawania. Te same zmiany u różnych dzieci mogą wyglądać różnie.

Jak wygląda guz nowotworowy pod skórą u dziecka?

Złośliwe guzy skóry i tkanek miękkich u dzieci są rzadkie, ale warto znać sygnały, które je odróżniają od zmian łagodnych. Mięsak tkanek miękkich to zwykle guz położony głęboko, twardy, niebolesny i trudno przesuwalny pod skórą, który stale się powiększa i z czasem może zacząć boleć [NHS — Symptoms of soft tissue sarcoma]. Brytyjskie wytyczne zalecają rozważenie bardzo pilnego USG u dziecka z niewyjaśnionym guzem, który rośnie, a przy niepokojącym lub niejasnym wyniku — bardzo pilnego skierowania dalej, z wizytą w ciągu 48 godzin [NICE NG12].

Czerniak u dzieci zdarza się bardzo rzadko i często nie przypomina czerniaka dorosłych. W jednoośrodkowej, retrospektywnej analizie 70 chorych leczonych przed 20. rokiem życia w jednym amerykańskim szpitalu (60 z rozpoznanym czerniakiem i 10 z niejednoznacznymi guzami leczonymi jak czerniak) klasycznych cech ABCDE nie miało 60% dzieci do 10. roku życia i 40% starszych. Częściej była to zmiana bezbarwnikowa, krwawiąca, wypukła, o jednolitym kolorze, powstała na wcześniej niezmienionej skórze [Cordoro i wsp. 2013]. Dlatego każda nowa, szybko rosnąca, wypukła zmiana, także różowa lub czerwona, wymaga oceny lekarza z dermatoskopem.

Kiedy z naroślą dziecka do lekarza?

Umów wizytę, gdy narośl:

• szybko rośnie — w ciągu tygodni,
• krwawi przy drobnym urazie albo bez powodu,
• jest twarda, nieruchoma lub położona głęboko pod skórą,
• ma kilka kolorów albo wyraźnie różni się od innych zmian na skórze dziecka,
• czerwienieje, puchnie i swędzi po potarciu,
• leży przy oku, na nosie, ustach lub w okolicy pieluszki u niemowlęcia,
• leży w linii środkowej nosa lub głowy albo obok niej widać dołek,
• współistnieje z kilkoma plamami w kolorze kawy z mlekiem na skórze dziecka,
• przeszkadza dziecku: boli, zaczepia o ubranie, jest stale drapana.

Bez zwłoki zgłoś się do pediatry, gdy guzek pod skórą stale się powiększa bez wyraźnej przyczyny albo dziecku towarzyszą gorączka, osłabienie lub chudnięcie.

Jak wygląda badanie narośli u dziecka?

Lekarz pyta o historię zmiany, ogląda ją i skórę całego ciała, a następnie w razie potrzeby bada ją w dermatoskopie. To badanie jest bezbolesne — przypomina oglądanie skóry przez lupę z podświetleniem. U dzieci szczególnie przydaje się możliwość porównywania zdjęć zmian w czasie, na przykład przy obserwacji znamienia Spitz [DermNet — Spitz naevus]. Przy guzkach pod skórą lekarz może zlecić USG, a ostateczne rozpoznanie usuniętej zmiany daje badanie histopatologiczne.

W naszych ośrodkach wideodermatoskopia dziecka do 12. roku życia kosztuje 380 zł i obejmuje ten sam zakres badania co u dorosłego. Wizyta kontrolna kosztuje 300 zł (cennik). Jak przygotować dziecko do badania, opisujemy w artykule dermatoskopia u dzieci.

Usuwanie narośli u dziecka

Wiele narośli u dzieci nie wymaga zabiegu, bo znika samo albo jest niegroźne. Usuwa się przede wszystkim zmiany, które same nie znikną i przeszkadzają (np. nabłoniak wapniejący, krwawiący ziarniniak naczyniowy), oraz zmiany niepewne, które trzeba zbadać pod mikroskopem. O tym, czy i kiedy usuwać zmianę, decyduje lekarz.

W naszych ośrodkach zabiegi wykonujemy u dzieci od 6. roku życia, w znieczuleniu miejscowym. Lekarz najpierw ogląda zmianę i decyduje, czy można ją bezpiecznie usunąć ambulatoryjnie. Zmiany w skórze usuwamy chirurgicznie albo — w większości naszych ośrodków — laserem CO2. Zmiany, które trzeba zbadać, usuwa się w całości i wysyła do badania histopatologicznego. Młodsze dzieci, guzki duże lub głęboko położone, zmiany w linii środkowej ciała oraz zabiegi wymagające znieczulenia ogólnego lekarz może skierować do chirurgii dziecięcej.

Ceny nie zależą od wieku pacjenta. Chirurgiczne usunięcie zmiany do 1,5 cm na tułowiu lub kończynach kosztuje 580 zł, a większej albo na twarzy, głowie, dłoniach, stopach lub w okolicy intymnej 680 zł. Badanie histopatologiczne kosztuje 150 zł. Cena zabiegu chirurgicznego obejmuje konsultację w dniu zabiegu i bezpłatną wizytę kontrolną ze zdjęciem szwów. Kwoty są orientacyjne, dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem. Wynik badania histopatologicznego otrzymuje się w naszych ośrodkach zwykle w ciągu 14–21 dni. O znieczuleniu, gojeniu i bliźnie u dzieci piszemy w artykułach usuwanie znamion u dziecka i badanie histopatologiczne u dzieci.

Czego nie robić z naroślą u dziecka?

• Nie podwiązywać jej nitką i nie obcinać w domu. Grozi to krwawieniem, zakażeniem i utratą możliwości zbadania zmiany.
• Nie wyciskać grudek mięczaka ani guzków pod skórą.
• Nie smarować preparatami na kurzajki zmian na twarzy ani zmian, co do których nie ma pewności, że są kurzajkami. Preparatów z apteki na kurzajki nie stosuje się na twarzy [NHS — Warts and verrucas].
• Nie odkładać wizyty, jeśli narośl szybko rośnie, krwawi albo jest twarda i nieruchoma.

Najczęstsze pytania

Co oznaczają narośla na skórze?

U dzieci narośle na skórze to prawie zawsze zmiany łagodne: mięczak zakaźny, kurzajki, naczyniak niemowlęcy, żółtakoziarniniak, znamię barwnikowe albo ziarniniak naczyniowy. Część z nich znika sama, część wymaga obserwacji, a niektóre usunięcia. Narośl, która szybko rośnie, krwawi, jest twarda i nieruchoma albo położona głęboko pod skórą, powinien obejrzeć lekarz.

Jak wygląda narośl skórna?

To każda zmiana, która wystaje ponad skórę albo jest wyczuwalna pod palcem. U dzieci może mieć postać perłowej grudki z wgłębieniem pośrodku (mięczak zakaźny), szorstkiej, twardej grudki na dłoni lub kolanie (kurzajka), czerwonego, łatwo krwawiącego guzka (ziarniniak naczyniowy), żółtawej grudki (żółtakoziarniniak) albo twardej jak kamyk kulki pod skórą (nabłoniak wapniejący). Opis pomaga lekarzowi, ale rozpoznanie wymaga obejrzenia zmiany.

Jakie są objawy torbieli dermoidalnej u dziecka?

Torbiel dermoidalna to twardawy, ciastowaty guzek pod skórą, wielkości od 0,5 do kilku centymetrów. Około 40% jest obecnych od urodzenia, większość ujawnia się przed 5. rokiem życia. Najczęściej leży przy zewnętrznym końcu brwi, na powiece, na nosie, na szyi lub owłosionej skórze głowy. Czasem obok widać mały dołek lub przetokę prowadzącą w głąb, dlatego przed zabiegiem lekarz może zlecić USG. Leczeniem jest zwykle wycięcie chirurgiczne, a lekarz może skierować dziecko do chirurga dziecięcego.

Jak wygląda guz nowotworowy pod skórą?

U dzieci złośliwe guzy pod skórą są rzadkie. Czujność budzi guzek położony głęboko, twardy, niebolesny i słabo przesuwalny, który stale rośnie. Brytyjskie wytyczne zalecają rozważenie bardzo pilnego USG u dziecka z niewyjaśnionym guzem, który się powiększa. Rozpoznanie daje dopiero badanie obrazowe i histopatologiczne.

Narośl na skórze u niemowlaka — co to może być?

U niemowlęcia najczęściej jest to naczyniak, który pojawia się w pierwszych tygodniach życia i szybko rośnie, a później powoli się zmniejsza. Żółtawa lub czerwonobrązowa grudka to często żółtakoziarniniak młodzieńczy, w większości obecny przed 1. rokiem życia. Żółtopomarańczowa, łysa plama na głowie to znamię łojowe, a brązowa plama lub grudka, która po potarciu czerwienieje i puchnie, może być mastocytomą. Każdą taką zmianę powinien obejrzeć pediatra.

Czy narośl u dziecka trzeba usuwać?

Nie zawsze. Mięczak zakaźny, kurzajki, żółtakoziarniniak i naczyniak niemowlęcy często znikają same. Usuwa się nabłoniak wapniejący, bo sam nie znika, ziarniniak naczyniowy, który krwawi, a także zmiany niepewne, na przykład znamię Spitz u starszego dziecka. O tym, czy i kiedy usuwać, decyduje lekarz. W naszych ośrodkach zabiegi wykonujemy u dzieci od 6. roku życia.

Podsumowanie

Narośl na skórze dziecka to prawie zawsze zmiana łagodna. U niemowląt najczęściej jest to naczyniak, żółtakoziarniniak albo znamię obecne od urodzenia, a u starszych dzieci mięczak zakaźny i kurzajki, które zwykle znikają same. Ziarniniak naczyniowy i nabłoniak wapniejący same nie znikają i zwykle się je usuwa, a szybko rosnącą grudkę, która może być znamieniem Spitz, musi ocenić lekarz. Narośl, która szybko rośnie, krwawi, jest twarda i nieruchoma albo leży głęboko pod skórą, wymaga szybkiej wizyty, a guz rosnący bez wyjaśnienia — pilnej oceny lekarza, który rozważy USG.

Zobacz również

• Czy narośl jest niebezpieczna?