Czy narośl jest niebezpieczna? Objawy alarmowe, narośle łagodne i złośliwe — przewodnik

Narośl na skórze to zmiana, która wystaje ponad jej powierzchnię: może być miękka i zwisająca, szorstka jak brodawka, gładka jak kulka albo twarda i błyszcząca. Takie zmiany ma niemal każdy dorosły, a z wiekiem przybywa ich coraz więcej. Zdecydowana większość jest łagodna i niegroźna [DermNet — Seborrhoeic keratosis; DermNet — Cherry angioma]. Część narośli to jednak raki skóry albo czerniak, a niektóre z nich na pierwszy rzut oka wyglądają zupełnie niewinnie [DermNet — Amelanotic melanoma].

Ten artykuł jest przewodnikiem po pytaniu „czy to groźne?”. Porządkujemy, od czego robią się narośla, które z nich są zwykle łagodne, które przedrakowe, a które złośliwe, po czym poznać objawy alarmowe i dlaczego ostatnie słowo należy do lekarza z dermatoskopem i do badania histopatologicznego. Szczegóły o poszczególnych zmianach znajdziesz w artykułach, do których odsyłamy w każdej części.

Czy narośl jest niebezpieczna? Odpowiedź w skrócie

• Zwykle nie. Najczęstsze narośle to brodawki łojotokowe, włókniaki miękkie, włókniaki twarde, wypukłe znamiona i naczyniaki rubinowe. Żadna z nich nie jest nowotworem złośliwym.
• Niektóre są stanem przedrakowym albo zmianą na granicy: rogowacenie słoneczne, róg skórny i rogowiak kolczystokomórkowy.
• Niektóre są nowotworem złośliwym: rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy, czerniak, a rzadziej rak z komórek Merkla czy guzowaty włókniakomięsak skóry.
• Niepokoić powinna narośl nowa i zmieniająca się: szybko rosnąca, krwawiąca, owrzodziała, twarda, niegojąca się dłużej niż 4 tygodnie albo wyraźnie inna niż pozostałe zmiany [NHS — Symptoms of non-melanoma skin cancer; DermNet — Melanoma].
• Na oko nie da się tego rozstrzygnąć. Wiarygodną ocenę daje badanie w dermatoskopie, a pewność — badanie histopatologiczne usuniętej zmiany [NIO — Raki skóry 2024].

Narośl, grudka, guzek — o czym właściwie mówimy?

„Narośl” to słowo potoczne. Lekarz opisuje zmianę dokładniej: jako grudkę (mała, wyniosła zmiana), guzek (większa i zwykle głębsza), polip na szypułce albo tarczkę, czyli płaskie, lekko wyniesione ognisko. Mówi też, czy zmiana leży w skórze, czy pod skórą, bo to zupełnie inne grupy chorób.

• Narośl na skórze to na przykład brodawka łojotokowa, włókniak, znamię, kurzajka, naczyniak, ale też rak podstawnokomórkowy czy czerniak guzkowy. Ten artykuł dotyczy przede wszystkim takich zmian.
• Guzek pod skórą, przesuwalny pod palcami, to najczęściej kaszak albo tłuszczak. Opisujemy je w artykule guzek pod skórą, a drobne wyniosłe zmiany w tekście grudka na skórze.
• Twarde zgrubienie związane z kością to osobny problem, którym zajmuje się lekarz rodzinny i ortopeda. Wracamy do niego pod koniec artykułu.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Od czego robią się narośla na skórze?

Nie ma jednej przyczyny. Różne narośle mają różne mechanizmy, a najczęstsze z nich są dobrze poznane.

• Wiek. Brodawki łojotokowe pojawiają się zwykle po trzydziestce lub czterdziestce, a po sześćdziesiątce ma je ponad 90% ludzi [DermNet — Seborrhoeic keratosis]. Naczyniaków rubinowych wyraźnie przybywa od około 40. roku życia; szacuje się, że ma je 75% osób po 75. roku życia [DermNet — Cherry angioma].
• Tarcie, nadwaga i metabolizm. Włókniaki miękkie rosną głównie w fałdach skóry na szyi, w pachach i pachwinach. Sprzyjają im ocieranie się skóry o skórę, otyłość, cukrzyca typu 2 i insulinooporność, a także ciąża [DermNet — Skin tag].
• Wirusy. Kurzajki wywołuje wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) [DermNet — Viral warts], a mięczaka zakaźnego wirus z rodziny pokswirusów, najczęściej u dzieci poniżej 10. roku życia [DermNet — Molluscum contagiosum].
• Słońce. Przewlekła ekspozycja na promieniowanie UV odpowiada za rogowacenie słoneczne oraz za większość raków podstawnokomórkowych i kolczystokomórkowych [DermNet — Actinic keratosis; NIO — Raki skóry 2024].
• Urazy i stany zapalne. Bliznowiec może powstać po skaleczeniu, oparzeniu, ukąszeniu owada, trądziku, zabiegu czy szczepieniu [DermNet — Keloid and hypertrophic scar]. Włókniak twardy bywa łączony z drobnym urazem, np. ukąszeniem, choć nie zawsze [DermNet — Dermatofibroma]. Ziarniniak naczyniowy pojawia się czasem po niewielkim urazie, w ciąży lub przy niektórych lekach [DermNet — Pyogenic granuloma].
• Zatkany mieszek włosowy. Tak powstaje kaszak, czyli torbiel naskórkowa [DermNet — Epidermoid cyst].
• Geny. Liczne tłuszczaki, liczne kaszaki czy nerwiakowłókniaki bywają objawem uwarunkowanych genetycznie zespołów, na przykład nerwiakowłókniakowatości typu 1 [DermNet — Lipoma; DermNet — Epidermoid cyst; DermNet — Neurofibromatosis].

W praktyce oznacza to, że większość nowych narośli u dorosłych wynika ze starzenia się skóry i z jej budowy. Zwykle nie świadczy o chorobie wewnętrznej. Wyjątkiem jest nagły wysiew wielu brodawek łojotokowych w krótkim czasie, opisywany jako objaw Lesera-Trélata. Bardzo rzadko może on wskazywać na nowotwór narządów wewnętrznych, dlatego warto go pokazać lekarzowi [DermNet — Seborrhoeic keratosis].

Jak wygląda narośl na skórze? Co warto opisać lekarzowi

Ten sam wygląd może mieć kilka różnych zmian, ale kilka cech wyraźnie zawęża rozpoznanie. Zanim pójdziesz do lekarza, zanotuj:

1. Od kiedy jest zmiana i czy się zmienia. Narośl obecna od lat i niezmienna to coś innego niż guzek, który w miesiąc urósł o kilka milimetrów.
2. Powierzchnię. Matowa i brodawkowata, „jakby przyklejona” sugeruje brodawkę łojotokową; gładka, perłowa, z naczynkami — raka podstawnokomórkowego; szorstka, łuszcząca się, ze strupem — rogowacenie słoneczne albo raka kolczystokomórkowego.
3. Konsystencję. Miękka narośl na szypułce to zwykle włókniak miękki; twardy guzek, który przy ściśnięciu palcami zapada się do środka, to typowy włókniak twardy [DermNet — Dermatofibroma]; twardy, szybko rosnący guzek wymaga pilnej oceny.
4. Kolor. Narośl może być cielista, brązowa, czarna, różowa lub czerwona. Kolor nie przesądza o niczym: czarne bywają łagodne naczyniaki z zakrzepem, a różowe — czerniaki bez barwnika [DermNet — Cherry angioma; DermNet — Amelanotic melanoma].
5. Objawy. Krwawienie po niewielkim urazie, świąd, ból, sączenie, strup, który odpada i wraca.
6. Zdjęcie. Fotografia z linijką lub monetą obok, zrobiona dziś i za kilka tygodni, to najprostszy sposób na udokumentowanie wzrostu.

Łagodne narośle — najczęstsze i zwykle niegroźne

Brodawka łojotokowa

To najczęstsza narośl u dorosłych. Ma kolor od cielistego przez brązowy po czarny, matową, brodawkowatą powierzchnię i wygląda, jakby była przyklejona do skóry. Pojawia się wszędzie poza dłońmi i podeszwami. Nie jest zmianą przedrakową, ale bywa podobna do raka podstawnokomórkowego, kolczystokomórkowego i do czerniaka [DermNet — Seborrhoeic keratosis]. Wszystko o niej w artykule brodawki łojotokowe — czym są i jak je usunąć.

Włókniak miękki

Miękka, cielista lub ciemniejsza narośl, często na cienkiej szypułce, wielkości od 1 mm do kilku centymetrów. Rośnie w fałdach skóry i nie jest groźna [DermNet — Skin tag]. Usuwa się ją, gdy przeszkadza albo ze względów estetycznych. Więcej w artykule akrochordon (włókniak miękki).

Włókniak twardy

Twardy guzek o średnicy zwykle 7–10 mm, najczęściej na nogach, w kolorze od różowego po ciemnobrązowy. Przy ściśnięciu palcami skóra nad nim zapada się, tworząc dołeczek. Nie przechodzi w raka, ale czasem bywa mylony z guzowatym włókniakomięsakiem skóry lub czerniakiem, dlatego zmianę, która się powiększa, owrzodziała lub ma nietypowy obraz w dermatoskopie, usuwa się do badania [DermNet — Dermatofibroma]. Więcej w artykule włókniak twardy.

Wypukłe znamię

Znamiona barwnikowe mogą być płaskie, kopulaste, brodawkowate albo uszypułowane, a część znamion nabytych w dorosłym życiu z czasem zanika [DermNet — Melanocytic naevus]. Sama wypukłość nie jest objawem czerniaka. O tym, kiedy wypukły pieprzyk wymaga kontroli, piszemy w artykule odstający pieprzyk — czy to czerniak?.

Naczyniak rubinowy i ziarniniak naczyniowy

Naczyniak rubinowy to czerwona, wiśniowa lub fioletowa grudka od 1 mm do 1 cm. Jest łagodny, ale po zakrzepnięciu może zrobić się czarny i przypominać czerniaka; w dermatoskopie widać wtedy czerwone lub fioletowe zabarwienie [DermNet — Cherry angioma]. Więcej w artykule naczyniak rubinowy.

Ziarniniak naczyniowy to łagodny, czerwony, mięsisty guzek o średnicy zwykle 5–10 mm, który rośnie w ciągu kilku tygodni i krwawi przy byle urazie. Najczęściej pojawia się na palcach i twarzy, u dzieci i młodych dorosłych oraz w ciąży [DermNet — Pyogenic granuloma]. Ponieważ podobnie może wyglądać czerniak bezbarwnikowy [DermNet — Amelanotic melanoma], usuniętą zmianę warto wysłać do badania histopatologicznego. Szczegóły w artykule ziarniniak naczyniowy.

Kurzajka i mięczak zakaźny

Kurzajka to szorstka, zrogowaciała narośl wywołana przez HPV. Bez żadnego leczenia u dzieci znika około połowy kurzajek w ciągu sześciu miesięcy i 9 na 10 w ciągu dwóch lat; u dorosłych utrzymują się dłużej [DermNet — Viral warts]. Mięczak zakaźny to drobne, perłowe grudki z dołeczkiem pośrodku; u dzieci połowa przypadków ustępuje w ciągu roku [DermNet — Molluscum contagiosum]. Więcej w artykułach kurzajki — co to jest i mięczak zakaźny.

Kaszak i tłuszczak

To guzki, które częściej wyczuwa się pod skórą, niż widzi. Kaszak to twardy, okrągły guzek o średnicy zwykle 1–3 cm, związany ze skórą, często z małym otworkiem na szczycie. Najczęściej pojawia się na tułowiu i twarzy. Bardzo rzadko w jego obrębie rozwija się rak kolczystokomórkowy [DermNet — Epidermoid cyst]. Tłuszczak jest miękki lub gumowaty, niebolesny i przesuwalny; przemiana złośliwa jest wyjątkowo rzadka [DermNet — Lipoma]. Więcej w artykułach kaszak i tłuszczak.

Bliznowiec

Twarda, gładka, czerwonofioletowa narośl, która wyrasta poza granice pierwotnej rany, czasem wiele miesięcy po urazie. Najczęściej na barkach, klatce piersiowej, płatkach uszu i ramionach. Bliznowce są nieszkodliwe i nie przechodzą w raka skóry [DermNet — Keloid and hypertrophic scar]. Kłopotem jest raczej to, że po samym wycięciu często nawracają. Opisujemy je w artykule keloid.

Rozrost gruczołów łojowych

Drobne, żółtawe grudki do 3 mm z zagłębieniem pośrodku, typowe dla czoła i policzków osób w średnim i starszym wieku. Są nieszkodliwe, ale bywają mylone z rakiem podstawnokomórkowym [DermNet — Sebaceous hyperplasia].

Narośle na granicy — zmiany przedrakowe i szybko rosnące

Rogowacenie słoneczne to szorstkie, łuszczące się ognisko na skórze latami wystawionej na słońce, często łatwiej wyczuwalne palcem niż widoczne. Pojedyncze ognisko rzadko przechodzi w raka, ale u osoby z ponad 10 ogniskami ryzyko raka kolczystokomórkowego w którymś momencie życia szacuje się na 10–15% [DermNet — Actinic keratosis]. Amerykańscy badacze obserwowali blisko 7800 ognisk rogowacenia u weteranów z dużym ryzykiem raka skóry. Po roku rakiem kolczystokomórkowym (także in situ) stało się 0,6% ognisk, a po czterech latach 2,6%. Zarazem około 65% takich raków rozpoznanych u tych osób wyrosło z wcześniejszego ogniska rogowacenia [Criscione i wsp. 2009]. Więcej w artykule rogowacenie słoneczne — zmiana przedrakowa.

Róg skórny jest stożkowatym, twardym wyrostkiem zbudowanym z keratyny. Nie jest rozpoznaniem, tylko objawem: u jego podstawy może leżeć brodawka, rogowacenie słoneczne albo rak kolczystokomórkowy, dlatego zwykle usuwa się go w całości do badania [DermNet — Cutaneous horn]. Szczegóły w artykule róg skórny.

Rogowiak kolczystokomórkowy rośnie bardzo szybko: w kilka tygodni dochodzi do 1–2 cm, a w jego środku tkwi rogowy czop. Potrafi samoistnie się cofnąć, zostawiając bliznę, ale klinicznie trudno go odróżnić od raka kolczystokomórkowego, więc zwykle zaleca się jego wycięcie [DermNet — Keratoacanthoma].

Narośle złośliwe — jak mogą wyglądać?

Wytyczne Narodowego Instytutu Onkologii podają, że raki skóry, przede wszystkim rak podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy, to najczęstsze nowotwory złośliwe u osób o jasnej skórze, a ryzyko zachorowania w ciągu życia przekracza 20%. Rak podstawnokomórkowy stanowi około 80% raków skóry, a kolczystokomórkowy 15–20% [NIO — Raki skóry 2024]. Dokładne porównanie ich groźności znajdziesz w artykule czy rak skóry jest groźny.

• Rak podstawnokomórkowy w postaci guzkowej to powoli rosnący, błyszczący, perłowy guzek o gładkiej powierzchni, często z widocznymi naczynkami. Postać powierzchowna, najczęstsza na górnej części tułowia i barkach, wygląda raczej jak różowa, łuszcząca się plama niż narośl [DermNet — Basal cell carcinoma]. Zdjęcia i odmiany pokazujemy w artykule jak wygląda rak podstawnokomórkowy.
• Rak kolczystokomórkowy ma zwykle postać łuszczącego się albo pokrytego strupem guzka, który powiększa się z tygodnia na tydzień lub z miesiąca na miesiąc; często boli albo jest wrażliwy na dotyk. Pojawia się głównie na skórze wystawionej na słońce: twarzy, wargach, uszach, dłoniach, przedramionach i podudziach [DermNet — Cutaneous squamous cell carcinoma]. Więcej w artykule rak kolczystokomórkowy — zdjęcia i objawy.
• Czerniak guzkowy to wypukły, twardy guzek, który rośnie przez tygodnie lub miesiące. Często nie spełnia klasycznych kryteriów ABCDE, dlatego przy guzkach ważne są cechy EFG: wyniosły (elevated), twardy (firm), rosnący (growing) [DermNet — Melanoma]. Szczegóły w artykule czerniak guzkowy.
• Czerniak bezbarwnikowy jest różowy, czerwony albo w kolorze skóry i stanowi według różnych szacunków 2–20% czerniaków. Może przypominać raka podstawnokomórkowego, brodawkę łojotokową, włókniaka twardego czy ziarniniaka naczyniowego. Pomocna jest zasada trzech „R”: czerwony (red), wyniosły (raised), niedawno zmieniony (recent change) [DermNet — Amelanotic melanoma]. Więcej w artykule czerniak bezbarwnikowy.
• Rak z komórek Merkla to rzadki, szybko rosnący, czerwony guzek u osób starszych. Lekarze pamiętają go dzięki skrótowi AEIOU: bez dolegliwości, szybko rosnący, u osoby z obniżoną odpornością, po 50. roku życia, na skórze wystawionej na słońce [DermNet — Merkel cell carcinoma]. Szczegóły w artykule rak z komórek Merkla.
• Guzowaty włókniakomięsak skóry zaczyna się jako niebolesne, twarde, „gumowe” zgrubienie, które przez miesiące i lata powoli rośnie, a potem wchodzi w fazę szybszego wzrostu. W 50–60% przypadków pojawia się na tułowiu, często na barkach i klatce piersiowej. Rzadko daje przerzuty, ale często nawraca po niepełnym wycięciu [DermNet — Dermatofibrosarcoma protuberans]. Więcej w artykule guzowaty włókniakomięsak skóry.

Łagodna czy niepokojąca? Porównanie najczęstszych narośli

Zestawienie na podstawie DermNet i wytycznych NIO cytowanych w artykule. Tabela porządkuje obraz, ale nie służy do samodzielnego rozpoznawania: o tym, czym jest narośl, decyduje lekarz.

Objawy alarmowe — kiedy narośl wymaga pilnej wizyty?

Nie ma jednego objawu, który odróżnia narośl łagodną od złośliwej. Są natomiast sygnały, przy których nie warto czekać.

• Zmienia się dłużej niż miesiąc. DermNet zaleca, by zmianę, która powiększa się, zmienia kształt, kolor lub wyniosłość dłużej niż miesiąc, ocenił lekarz albo zbadano ją pod mikroskopem [DermNet — Melanoma].
• Rośnie, krwawi, swędzi, boli lub pokrywa się strupem dłużej niż 4 tygodnie — tak NHS opisuje sygnały raków skóry innych niż czerniak [NHS — Symptoms of non-melanoma skin cancer].
• Jest wyniosła, twarda i rośnie (EFG), także gdy ma regularny kształt i jeden kolor [DermNet — Melanoma].
• Jest perłowa, z naczynkami, albo ma owrzodzenie z wałowatym brzegiem. Brytyjskie wytyczne NICE wymieniają te cechy jako typowe dla raka podstawnokomórkowego [NICE NG12].
• Wygląda inaczej niż pozostałe znamiona — to tak zwany objaw brzydkiego kaczątka [DermNet — Melanoma].
• Pojawiła się u osoby z grupy ryzyka: starszej, z jasną, uszkodzoną słońcem skórą, po raku skóry albo z obniżoną odpornością.

Przy zmianach barwnikowych lekarze w Wielkiej Brytanii korzystają z ważonej 7-punktowej listy kontrolnej. Po 2 punkty dostaje zmiana rozmiaru, nieregularny kształt i nieregularny kolor, a po 1 punkcie średnica co najmniej 7 mm, stan zapalny, sączenie i zmiana czucia w obrębie zmiany. Wynik 3 lub więcej oznacza skierowanie w trybie podejrzenia nowotworu [NICE NG12]. Lekarze używają tej listy do podjęcia decyzji o skierowaniu, a nie do samodzielnej oceny znamienia: punktów nie da się rzetelnie przyznać na własną rękę. Dobrze jednak pokazuje, co jest ważne, przede wszystkim zmianę w czasie, i jest kolejnym powodem, by zmieniającą się zmianę pokazać lekarzowi.

O regule ABCDE piszemy osobno w artykule reguła ABCDE, a szerszy przegląd sygnałów ostrzegawczych znajdziesz w tekście niepokojące zmiany skórne.

Czy łagodna narośl może zamienić się w raka?

To jedno z najczęstszych pytań i odpowiedź zależy od rodzaju zmiany.

• Brodawka łojotokowa, włókniak miękki, naczyniak rubinowy, bliznowiec nie są zmianami przedrakowymi [DermNet — Seborrhoeic keratosis; DermNet — Skin tag; DermNet — Keloid and hypertrophic scar].
• Znamię barwnikowe może być punktem wyjścia czerniaka, ale ryzyko dla pojedynczego znamienia jest bardzo małe. Według szacunkowego modelu populacyjnego (obliczenia oparte na założeniach, a nie bezpośredni pomiar) u osób przed czterdziestką w czerniaka zmienia się rocznie najwyżej 1 znamię na 200 000, a u mężczyzn po sześćdziesiątce około 1 na 33 000 [Tsao i wsp. 2003]. W metaanalizie 38 badań obserwacyjnych około 29% czerniaków prawdopodobnie powstało z istniejącego znamienia, a około 71% na skórze wcześniej niezmienionej, choć wyniki poszczególnych badań bardzo się różniły [Pampena i wsp. 2017]. Dlatego obserwuje się całą skórę, a nie tylko „stare pieprzyki”.
• Rogowacenie słoneczne jest stanem przedrakowym, o czym pisaliśmy wyżej [Criscione i wsp. 2009].
• Kaszak bardzo rzadko staje się miejscem rozwoju raka kolczystokomórkowego [DermNet — Epidermoid cyst], a tłuszczak wyjątkowo rzadko ulega przemianie złośliwej [DermNet — Lipoma]. Rosnący, twardy guz głęboko pod skórą wymaga jednak diagnostyki, bo może to być mięsak tkanek miękkich [NHS — Symptoms of soft tissue sarcoma]; tłuszczakomięsak DermNet wymienia wśród zmian branych pod uwagę przy rozpoznawaniu tłuszczaka [DermNet — Lipoma]. Więcej w artykule tłuszczakomięsak.

Częściej niż „przemiana” zdarza się coś innego: zmiana od początku jest rakiem lub czerniakiem, a tylko wygląda jak łagodna narośl.

Dlaczego „na oko” nie da się tego rozstrzygnąć?

Najlepiej pokazują to dane z praktyki. W laboratorium histopatologicznym amerykańskiego ośrodka referencyjnego przeanalizowano ponad 9200 zmian wysłanych do badania z kliniczną diagnozą obejmującą brodawkę łojotokową. Czerniakiem okazało się 61 z nich (0,66%), a w 3 przypadkach brodawka łojotokowa była jedynym rozpoznaniem klinicznym. Nie jest to odsetek dla całej populacji, ale pokazuje, że czerniak potrafi udawać brodawkę [Izikson i wsp. 2002]. Czerniak bezbarwnikowy bywa mylony z rakiem podstawnokomórkowym, ziarniniakiem czy włókniakiem [DermNet — Amelanotic melanoma], a rak podstawnokomórkowy z rozrostem gruczołów łojowych [DermNet — Sebaceous hyperplasia].

Polskie wytyczne podkreślają, że reguła ABCDE nie pozwala właściwie zakwalifikować około 50% czerniaków, zwłaszcza wczesnych zmian poniżej 5 mm, czerniaków guzkowych i bezbarwnikowych. Za najważniejszy element wczesnego rozpoznania uznają badanie skóry całego ciała i zalecają dermoskopię jako badanie wstępne [NIO — Czerniaki 2024]. Przegląd Cochrane z 2018 roku oszacował, że przy badaniu pacjenta na żywo dodanie dermoskopii do oceny wzrokowej zwiększa czułość wykrywania czerniaka z 76% do 92% przy swoistości ustalonej na 80% [Dinnes i wsp. 2018]. Wytyczne NIO dotyczące raków skóry zalecają badanie dermatoskopowe przed usunięciem zmian skórnych [NIO — Raki skóry 2024].

Dermoskopia nie daje jednak stuprocentowej pewności. Ostateczne rozpoznanie ustala patomorfolog, oglądając usuniętą zmianę pod mikroskopem. Dlatego zmianę, która budzi wątpliwości, usuwa się w całości i wysyła do badania histopatologicznego, a nie niszczy metodą, po której nie zostaje tkanka do oceny. Więcej w artykule usunięcie zmiany skórnej z badaniem histopatologicznym.

Kto powinien być szczególnie czujny?

Wytyczne NIO wymieniają jako czynniki ryzyka raków skóry przede wszystkim nadmierną ekspozycję na UV, w tym opalanie i solaria, oraz pracę na świeżym powietrzu bez ochrony. U chorych z przewlekłą immunosupresją lub genetyczną skłonnością raki skóry przebiegają agresywniej, a osoby, które już chorowały na raka skóry, częściej zapadają na kolejne nowotwory skóry, w tym czerniaka [NIO — Raki skóry 2024]. U osób po 70. roku życia z mocno uszkodzoną przez słońce skórą nierzadko stwierdza się kilka ognisk raka jednocześnie, dlatego tak ważna jest ocena całej skóry [NIO — Raki skóry 2024].

Jeśli należysz do którejś z tych grup, nowa narośl na skórze to powód do wizyty, a nie do obserwacji na własną rękę. O wpływie leków obniżających odporność piszemy w artykule immunosupresja a rak skóry.

Narośl pod skórą i narośl na kości — inna ścieżka

Nie każda „narośl” leży w skórze. NHS przypomina, że większość guzków na ciele jest niegroźna, ale do lekarza rodzinnego warto pójść, gdy guzek się powiększa, jest bolesny, czerwony lub gorący, jest twardy i nieprzesuwalny, utrzymuje się dłużej niż 2 tygodnie albo odrasta po usunięciu [NHS — Lumps].

Mięsak tkanek miękkich to zwykle guz położony głęboko pod skórą, twardy, niebolesny i słabo przesuwalny, który stale rośnie, a z czasem może zacząć boleć [NHS — Symptoms of soft tissue sarcoma]. Wytyczne NICE zalecają rozważenie pilnego USG u dorosłego z niewyjaśnionym guzkiem, który się powiększa [NICE NG12].

Twarde zgrubienie wyczuwalne na kości, nie w skórze, ocenia lekarz rodzinny lub ortopeda, a pierwszym badaniem jest zwykle zdjęcie rentgenowskie. U dzieci i młodych osób z niewyjaśnionym obrzękiem lub bólem kości NICE zaleca rozważenie bardzo pilnego zdjęcia rentgenowskiego [NICE NG12]. Takimi zmianami nie zajmuje się badanie znamion.

Jak lekarz ocenia narośl na skórze?

Wizyta zaczyna się od pytań: od kiedy jest zmiana, czy rośnie, czy krwawi, czy w rodzinie były nowotwory skóry. Potem lekarz ogląda narośl w dermatoskopie, czyli w kilkukrotnym powiększeniu i specjalnym świetle, które pokazuje struktury niewidoczne gołym okiem. W Twoich Znamionach robimy to podczas wideodermatoskopii, w której obraz zmiany jest zapisywany i można go porównać przy kolejnej wizycie. Badanie u dorosłego kosztuje 480 zł, u dziecka 380 zł.

Po badaniu możliwe są trzy drogi:

1. Zmiana jest typowo łagodna — nie wymaga leczenia, a usunąć ją można ze względów estetycznych lub gdy przeszkadza.
2. Zmiana jest niepewna — lekarz proponuje kontrolę po określonym czasie z porównaniem zdjęć albo usunięcie do badania.
3. Zmiana jest podejrzana — usuwa się ją chirurgicznie z marginesem i wysyła do badania histopatologicznego albo najpierw pobiera wycinek. Wytyczne NIO zalecają przy podejrzeniu raka skóry biopsję wycinającą z marginesem 1–2 mm albo pobranie wycinka [NIO — Raki skóry 2024].

Usuwanie narośli — kiedy i jak?

Metodę zawsze dobiera lekarz po obejrzeniu zmiany.

• Laser CO2 stosujemy w większości naszych ośrodków do usuwania zmian ocenionych jako łagodne, np. brodawek łojotokowych, włókniaków czy wypukłych znamion. Zabieg jest szybki i nie wymaga szwów, ale odparowana tkanka nie trafia do badania pod mikroskopem. Więcej na stronie laserowe usuwanie znamion.
• Wycięcie chirurgiczne wybiera się, gdy zmiana budzi jakiekolwiek wątpliwości albo gdy trzeba ją zbadać. Całą zmianę wysyła się do badania histopatologicznego, a wynik w naszych ośrodkach otrzymuje się zwykle po 14–21 dniach. Więcej na stronie chirurgiczne usuwanie znamion.

Orientacyjne ceny w naszych ośrodkach z laserem: usunięcie pierwszej zmiany do 0,5 cm na tułowiu lub kończynach kosztuje 390 zł, a zmiany większej lub w szczególnej lokalizacji, np. na twarzy, 460 zł. Chirurgiczne wycięcie zmiany do 1,5 cm na tułowiu lub kończynach kosztuje 580 zł, większej lub w szczególnej lokalizacji 680 zł, a badanie histopatologiczne 150 zł. W cenie zabiegu chirurgicznego jest konsultacja w dniu zabiegu i bezpłatna wizyta kontrolna ze zdjęciem szwów. Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem, a aktualne ceny są w cenniku.

Gdy badanie histopatologiczne potwierdzi nowotwór złośliwy, lekarz omawia dalsze kroki zgodnie z wytycznymi, a w razie potrzeby organizujemy konsultację onkologiczną. Nie zostajesz sam z dalszymi krokami.

Czego nie robić: nie podwiązuj narośli nitką, nie wypalaj jej preparatami z apteki, nie odcinaj i nie usuwaj u kosmetyczki zmiany, której nie obejrzał lekarz. Poza ryzykiem krwawienia, zakażenia i blizny tracisz możliwość zbadania zmiany pod mikroskopem.

Narośle w różnych miejscach ciała

Lokalizacja podpowiada, jakie zmiany są najbardziej prawdopodobne. Osobno opisujemy narośle w kilku miejscach:

• narośl na małżowinie usznej — ucho to częste miejsce raków skóry,
• narośl na klatce piersiowej — klatka piersiowa sprzyja bliznowcom,
• narośl na paznokciu u stopy — zmiany pod paznokciem i wokół niego,
• nerwiakowłókniak — gdy miękkich narośli jest bardzo dużo.

Narośle u dzieci to w większości inne zmiany niż u dorosłych (na przykład mięczak zakaźny czy kurzajki), dlatego opisujemy je osobno w artykule narośl na skórze dziecka. Zmianom w zagłębieniu pępka poświęciliśmy tekst narośl w pępku.

Najczęściej zadawane pytania

Czy narośl jest niebezpieczna?

Zwykle nie. Większość narośli na skórze to zmiany łagodne, takie jak brodawki łojotokowe, włókniaki, naczyniaki rubinowe czy wypukłe znamiona. Niebezpieczna może być narośl nowa, szybko rosnąca, krwawiąca, owrzodziała, twarda albo wyraźnie inna niż pozostałe zmiany na skórze. Takie cechy ma część raków skóry i czerniaków, dlatego wymagają oceny lekarza w dermatoskopie, a w razie wątpliwości badania histopatologicznego.

Od czego robią się narośla na skórze?

Przyczyn jest kilka. Z wiekiem przybywa brodawek łojotokowych i naczyniaków rubinowych. Tarcie, nadwaga, insulinooporność i ciąża sprzyjają włókniakom miękkim. Wirusy wywołują kurzajki i mięczaka zakaźnego. Słońce uszkadza skórę i odpowiada za rogowacenie słoneczne oraz większość raków skóry. Urazy mogą zostawić bliznowca, a zatkany mieszek włosowy daje kaszaka. Część narośli ma podłoże genetyczne.

Od czego robią się narośla na ciele?

Na tułowiu najczęściej pojawiają się brodawki łojotokowe, naczyniaki rubinowe, włókniaki miękkie w fałdach skóry, kaszaki i tłuszczaki. Ich powstawaniu sprzyjają wiek, tarcie, nadwaga, ciąża i skłonność rodzinna. Klatka piersiowa i ramiona są też typowym miejscem bliznowców. Nagły wysiew wielu brodawek łojotokowych w krótkim czasie warto pokazać lekarzowi.

Jak wygląda narośl na skórze?

Narośl to każda zmiana wystająca ponad skórę: płaska lub kopulasta, miękka albo twarda, gładka, szorstka lub brodawkowata, w kolorze skóry, brązowa, czarna, różowa lub czerwona, czasem na szypułce. Wygląd pomaga lekarzowi zawęzić rozpoznanie, ale nie pozwala go przesądzić, bo raki skóry i czerniaki potrafią przypominać zmiany łagodne.

Czy narośl może sama zniknąć?

Niektóre tak. Kurzajki u dzieci w połowie przypadków znikają w ciągu pół roku, mięczak zakaźny u połowy dzieci ustępuje w ciągu roku, a u dwóch trzecich w ciągu półtora roku, a rogowiak kolczystokomórkowy potrafi się cofnąć. Brodawki łojotokowe, włókniaki, znamiona i naczyniaki zwykle zostają. Narośli, która rośnie, nie warto obserwować na własną rękę w nadziei, że zniknie.

Czy łagodną narośl trzeba usuwać?

Nie trzeba. Narośl ocenioną przez lekarza jako łagodną można zostawić albo usunąć, gdy przeszkadza, jest drażniona przez ubranie, krwawi lub nie podoba się ze względów estetycznych. Usunąć do badania histopatologicznego trzeba natomiast każdą zmianę, która budzi wątpliwości.

Czy można usunąć narośl samemu w domu?

Nie warto. Podwiązywanie nitką, wypalanie preparatami z apteki czy odcinanie grozi krwawieniem, zakażeniem i blizną. Co ważniejsze, zniszczonej zmiany nie da się już zbadać pod mikroskopem, a raki skóry i czerniaki bywają podobne do łagodnych narośli. Najpierw zmianę powinien obejrzeć lekarz.

Co to za narośl na skórze?

U dorosłych najczęściej jest to brodawka łojotokowa, włókniak miękki, włókniak twardy, wypukłe znamię, naczyniak rubinowy albo kurzajka, a guzek pod skórą to zwykle kaszak lub tłuszczak. Podobnie mogą jednak wyglądać rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy i czerniak guzkowy. Wskazówki dają czas powstania, powierzchnia, konsystencja i to, czy zmiana rośnie, ale rozpoznanie stawia lekarz, zwykle po badaniu dermatoskopowym, a czasem dopiero po badaniu histopatologicznym.

Podsumowanie

Większość narośli na skórze jest łagodna i wynika ze starzenia się skóry, tarcia, wirusów lub urazów. Wśród zmian, które wyglądają podobnie, zdarzają się jednak raki skóry i czerniaki, a część z nich udaje brodawki, włókniaki czy naczyniaki. Niepokoić powinna narośl nowa, rosnąca, twarda, krwawiąca, niegojąca się dłużej niż 4 tygodnie albo inna niż pozostałe. Rozstrzyga badanie w dermatoskopie, a przy wątpliwościach wycięcie zmiany i badanie histopatologiczne.