Przeterminowany krem z filtrem — czy można go używać i czy SPF z zeszłego roku nadal chroni?

Na początku lata w szafce łatwo znaleźć tubkę kremu z filtrem z zeszłego roku. Wygląda normalnie, pachnie normalnie, więc kusi, by jej użyć. Problem w tym, że działania filtra nie widać ani nie czuć. Przeterminowany krem z filtrem może chronić słabiej, niż wskazuje SPF na opakowaniu, a o tym dowiesz się dopiero po oparzeniu.

W tym artykule wyjaśniamy, co oznaczają symbole na opakowaniu, co dzieje się z filtrem po terminie i po otwarciu, jak rozpoznać produkt, którego nie należy już używać, oraz jak przechowywać krem z filtrem, by działał do ostatniej porcji.

Krem z filtrem to jedno, a kontrola znamion to drugie. Jeśli masz dużo pieprzyków albo przeszłość z oparzeniami, umów badanie w jednym z naszych ośrodków:

• Warszawa - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Poznań - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Wrocław - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Kraków - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Szczecin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Gdańsk - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Lublin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Katowice - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków

Nie ma Twojego miasta na liście? Zmianę możesz wstępnie ocenić online — prześlij zdjęcie do analizy AI. To wstępna ocena w oczekiwaniu na wizytę, która nie zastępuje badania.

Przeterminowany krem z filtrem — w skrócie

• Krem z filtrem ma termin ważności. W Unii Europejskiej opakowanie podaje datę minimalnej trwałości albo okres, przez jaki można używać produktu po otwarciu [Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009, art. 19].
• Po terminie producent nie gwarantuje deklarowanej ochrony. Nikt nie wie, ile z SPF 50 zostało w konkretnej tubce.
• Wygląd nie jest dowodem skuteczności. Zmiana koloru, zapachu czy konsystencji to sygnał, by wyrzucić krem, ale ich brak nie oznacza, że filtr działa w pełni.
• Ciepło i słońce przyspieszają rozpad składników, dlatego krem nie powinien leżeć na słońcu ani w samochodzie [AAD — Sunscreen FAQs; FDA — Sunscreen].
• Tubka z zeszłego roku często oznacza, że nakładano za mało. Przy właściwej ilości opakowanie zużywa się szybko [AAD — Sunscreen FAQs].

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Czy krem z filtrem ma termin ważności?

Tak. W Unii Europejskiej filtry przeciwsłoneczne są kosmetykami i podlegają rozporządzeniu o produktach kosmetycznych. Zgodnie z nim opakowanie musi informować, do kiedy produkt, przechowywany we właściwych warunkach, nadal spełnia swoją pierwotną funkcję i pozostaje bezpieczny. To tak zwana data minimalnej trwałości [Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009, art. 19].

Przepisy przewidują dwie sytuacje:

1. Produkt o trwałości do 30 miesięcy musi mieć na opakowaniu datę. Poprzedza ją symbol klepsydry albo słowa informujące, że produkt należy najlepiej zużyć przed końcem podanego okresu. Data ma postać miesiąca i roku albo dnia, miesiąca i roku.
2. Produkt o trwałości ponad 30 miesięcy nie musi mieć daty. Musi za to podawać, jak długo po otwarciu jest bezpieczny i można go stosować bez szkody. Służy do tego symbol otwartego słoiczka z liczbą miesięcy, czyli PAO (od ang. period after opening) [Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009, art. 19].

W Stanach Zjednoczonych filtry przeciwsłoneczne są lekami bez recepty. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) wymaga od nich daty ważności, chyba że badania stabilności producenta wykazały, że produkt zachowa swoje właściwości przez co najmniej trzy lata. Produkt bez daty należy więc uznać za przeterminowany po trzech latach [FDA — Sunscreen].

Data minimalnej trwałości a PAO — jak czytać oznaczenia?

Klepsydra i data

Jeśli na tubce widzisz klepsydrę z datą, ta data jest granicą. Dotyczy produktu przechowywanego właściwie. Jeśli tubka spędziła lato w torbie plażowej albo na półce pod oknem, mogła stracić część właściwości wcześniej.

Otwarty słoiczek z liczbą i literą M

Symbol otwartego słoiczka z napisem na przykład 6M, 12M albo 24M oznacza liczbę miesięcy, przez które produkt można bezpiecznie stosować po otwarciu [NHS — Sunscreen and sun safety; Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009, art. 19]. Odliczanie zaczyna się od pierwszego otwarcia, a nie od daty zakupu.

Jak sprawdzić datę i symbol PAO?

1. Szukaj na tubce, butelce lub kartoniku. Data bywa wytłoczona na zgrzewie tubki albo nadrukowana na dnie.
2. Sprawdź, czy jest klepsydra z datą. Jeśli tak, obowiązuje ta data.
3. Jeśli jest tylko symbol PAO, policz miesiące od otwarcia. Dlatego warto zapisać markerem dzień otwarcia na opakowaniu. Amerykańska Akademia Dermatologii radzi zapisywać datę zakupu na produktach, które nie mają daty ważności [AAD — Sunscreen FAQs].
4. Kartonik wyrzucasz? Zrób zdjęcie oznaczeń, zanim trafi do kosza.

Co z produktem, który ma oba oznaczenia?

Wtedy liczy się to, co nastąpi wcześniej. Krem z PAO 12M otwarty miesiąc przed upływem daty na opakowaniu trzeba wyrzucić w dniu tej daty, a nie po 12 miesiącach.

Czy można używać kremu z filtrem po terminie?

Nie warto, i nie chodzi o formalność. Data minimalnej trwałości oznacza czas, do którego producent gwarantuje działanie zgodne z etykietą [Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009, art. 19]. Po jej upływie ta gwarancja wygasa. Krem nie musi od razu przestać chronić, ale nie da się sprawdzić w domu, ile ochrony zostało. Wartość SPF mierzy się w laboratorium, a nie na oko.

Amerykańska Akademia Dermatologii i FDA mówią to wprost: jeśli data ważności minęła, filtr należy wyrzucić [AAD — Sunscreen FAQs; FDA — Sunscreen]. Brytyjska służba zdrowia NHS zaleca, by przy zakupie sprawdzić, czy produkt nie jest przeterminowany [NHS — Sunscreen and sun safety].

Przy kremie z filtrem ryzyko jest konkretne. Jeśli myślisz, że masz SPF 50, a krem faktycznie chroni dużo słabiej, spędzisz na słońcu więcej czasu, niż pozwala realna ochrona. Każde oparzenie słoneczne to dawka UV, która uszkadza DNA komórek skóry i zwiększa ryzyko nowotworów (oparzenia słoneczne a czerniak).

Co może się stać po użyciu przeterminowanego SPF?

Spadek ochrony i oparzenie

Najważniejszy skutek to słabsza ochrona przed UVB i UVA. Składniki filtrujące mogą się rozkładać, a emulsja tracić jednorodność. W efekcie warstwa na skórze chroni nierówno: w jednych miejscach lepiej, w innych gorzej. Oparzenie po kremie, który „zawsze działał”, bywa pierwszym sygnałem, że produkt się zestarzał.

Zmiana konsystencji i rozwarstwienie

Krem z filtrem to zwykle emulsja, czyli mieszanina fazy wodnej i tłuszczowej. Z czasem, a zwłaszcza pod wpływem ciepła, emulsja może się rozwarstwić. Na skórze pojawiają się wtedy grudki i wodniste smugi, a filtr nie rozprowadza się równomiernie. Nawet jeśli po wstrząśnięciu wygląda lepiej, trudno mieć pewność, że składniki rozłożyły się z powrotem tak, jak powinny.

Zanieczyszczenie mikrobiologiczne

Kosmetyki zawierają konserwanty, ale ich skuteczność ma granice. Okres po otwarciu wyznacza się między innymi po to, by produkt nie stał się pożywką dla drobnoustrojów. Włoskie badanie 91 kosmetyków w różnych etapach użytkowania pokazało, że zanieczyszczenie zdarza się stosunkowo rzadko, ale niektóre produkty nie były w stanie zahamować wzrostu bakterii [Campana i wsp., Lett Appl Microbiol 2006].

Duże znaczenie ma opakowanie. W eksperymencie z balsamem do ciała pozbawionym konserwantów zanieczyszczenie po dwóch tygodniach używania stwierdzono w 71% pojemników z zakrętką i tylko w 10% pojemników z pompką [Brannan i Dille, Appl Environ Microbiol 1990]. To badanie nie dotyczyło kremów z filtrem i celowo użyto w nim produktu bez konserwantów, ale sugeruje, dlaczego pompka może być bezpieczniejsza niż otwarty słoiczek, do którego sięga się palcami.

Produkty rozkładu niektórych filtrów

Część filtrów chemicznych z czasem się rozkłada. W badaniu z 2021 roku w kremach zawierających oktokrylen wykryto benzofenon, a po teście przyspieszonego starzenia jego średnie stężenie wzrosło mniej więcej dwukrotnie [Downs i wsp., Chem Res Toxicol 2021]. Autorzy uznali, że benzofenon powstaje z rozpadu oktokrylenu.

Te wyniki trzeba czytać ostrożnie. Badanie objęło 17 produktów, a znaczenie zmierzonych ilości dla zdrowia nie zostało ustalone. Naukowy Komitet ds. Bezpieczeństwa Konsumentów Komisji Europejskiej (SCCS) ocenił oktokrylen jako bezpieczny w kosmetykach w stężeniu do 10%, z wyjątkiem stosowania w takim stężeniu w sprayach z propelentem [SCCS — Opinion on Octocrylene 2021]. Praktyczny wniosek jest prosty i zgodny z przepisami: zużywaj filtr przed upływem terminu i nie przechowuj go w cieple. Więcej o bezpieczeństwie składników piszemy w artykule Czy filtry przeciwsłoneczne są szkodliwe?.

Podrażnienie skóry

Zmieniony chemicznie lub zanieczyszczony produkt może podrażniać skórę: szczypać, wywoływać zaczerwienienie lub swędzenie. Jeśli produkt, który wcześniej nie podrażniał skóry, nagle wywołuje taką reakcję, odstaw go.

Czy SPF z poprzedniego sezonu nadal działa?

To zależy od trzech rzeczy: daty, okresu po otwarciu i warunków przechowywania. Przejdź przez krótką listę:

1. Data na opakowaniu minęła? Wyrzuć.
2. Produkt był otwarty dawniej, niż wskazuje PAO? Wyrzuć.
3. Krem leżał na słońcu, w nagrzanym aucie albo całe lato w torbie plażowej? Lepiej kupić nowy, nawet jeśli termin jeszcze nie minął.
4. Zmienił kolor, zapach lub konsystencję, rozwarstwił się? Wyrzuć.
5. Był nieotwarty, przechowywany w chłodnym, ciemnym miejscu, a termin jest daleko? Możesz go używać.

Warto też zadać sobie inne pytanie: dlaczego tubka przetrwała cały sezon? Według NHS dorosła osoba potrzebuje około 6–8 łyżeczek kremu, by pokryć całe ciało [NHS — Sunscreen and sun safety]. Przy takiej ilości i regularnym ponawianiu opakowanie wystarcza na kilka dni plażowania, a nie na dwa lata. AAD zwraca uwagę, że przy codziennym stosowaniu we właściwej ilości butelka nie powinna długo wystarczać [AAD — Sunscreen FAQs]. Zapasy z poprzedniego roku często oznaczają, że krem był nakładany zbyt cienko.

Jak rozpoznać, że krem z filtrem się zepsuł?

Sygnały ostrzegawcze:

• zmiana koloru, na przykład pożółknięcie,
• zmiana zapachu, zwłaszcza kwaśny, zjełczały lub „chemiczny”,
• zmiana konsystencji: grudki, ziarnistość, wyraźnie rzadszy lub gęstszy produkt,
• rozwarstwienie: oleista ciecz oddzielona od kremu,
• trudność z rozprowadzeniem i smugi na skórze,
• pieczenie, swędzenie lub zaczerwienienie po nałożeniu produktu, który wcześniej nie podrażniał.

AAD podaje, że każda wyraźna zmiana koloru lub konsystencji oznacza, że czas kupić nowy produkt [AAD — Sunscreen FAQs]. Pamiętaj jednak o odwrotnej zależności: krem, który wygląda dobrze, nadal może chronić słabiej. Termin jest ważniejszy niż wygląd.

Co wpływa na trwałość kosmetyku z filtrem?

• Temperatura. Ciepło przyspiesza rozkład składników. AAD ostrzega, że pozostawianie filtra w pełnym słońcu albo w nagrzanym samochodzie przyspiesza rozpad jego składników [AAD — Sunscreen FAQs].
• Światło. Bezpośrednie słońce padające na butelkę nagrzewa ją i naraża składniki na promieniowanie.
• Powietrze. Każde otwarcie wpuszcza tlen, który sprzyja utlenianiu.
• Drobnoustroje. Palce, piasek, woda z basenu i pot na brzegu opakowania to droga dla bakterii i grzybów.
• Rodzaj opakowania. W badaniu na balsamie pompka chroniła przed zanieczyszczeniem lepiej niż pojemnik z zakrętką [Brannan i Dille 1990]. Tubka, pompka i atomizer ograniczają też kontakt produktu z palcami.
• Skład. Filtry różnią się stabilnością, a formuła i opakowanie są projektowane tak, by produkt utrzymał właściwości przez deklarowany czas. Trwałość podaną na opakowaniu producent ustala na podstawie badań stabilności produktu.

Jak przechowywać krem z filtrem, aby zachował skuteczność?

W domu

• Trzymaj krem w chłodnym, ciemnym miejscu: w szafce, z dala od kaloryfera, piekarnika i nasłonecznionego parapetu.
• Zakręcaj opakowanie od razu po użyciu.
• Nie wkładaj palców do słoiczka. Jeśli produkt jest w słoiku, nabieraj go czystą szpatułką.
• Nie przelewaj filtra do innych pojemników.
• Lodówka nie jest potrzebna. Jeśli producent podaje szczególne warunki przechowywania, kieruj się nimi, bo rozporządzenie przewiduje, że etykieta może je wskazać [Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009, art. 19].

Na plaży, w górach i w podróży

• Nie zostawiaj kremu na słońcu. FDA zaleca owinąć opakowanie ręcznikiem albo trzymać je w cieniu, gdy długo przebywasz na zewnątrz w upale. Na amerykańskich etykietach znajduje się z tego powodu ostrzeżenie o ochronie produktu przed nadmiernym ciepłem i bezpośrednim słońcem [FDA — Sunscreen].
• Wkładaj filtr do torby termicznej razem z napojami.
• Nie zostawiaj go w samochodzie. Wnętrze auta w słoneczny dzień nagrzewa się bardzo mocno [AAD — Sunscreen FAQs].
• Wycieraj piasek z zamknięcia, zanim je zakręcisz.

Dlaczego warunki na plaży mają znaczenie?

Plaża to dla kosmetyku trudne środowisko: wysoka temperatura, ostre słońce, piasek, słona woda i mokre dłonie. Data na opakowaniu dotyczy produktu przechowywanego właściwie, a nie tubki, która przez dwa tygodnie leżała na rozgrzanym ręczniku. Jeśli po urlopie zostało Ci pół butelki, która spędziła wakacje w takich warunkach, rozważ kupienie nowej na kolejny wyjazd.

Kiedy lepiej kupić nowy krem z filtrem?

Kup nowy produkt, gdy:

• minęła data na opakowaniu albo okres po otwarciu,
• nie wiesz, kiedy krem był otwarty,
• produkt zmienił wygląd, zapach lub konsystencję,
• krem był przechowywany w upale lub na słońcu,
• po jego użyciu doszło do oparzenia mimo właściwego nałożenia,
• jedziesz na urlop w miejsce o wysokim indeksie UV, w góry albo nad morze, a tubka pamięta poprzedni sezon.

Nowy krem z filtrem jest dużo tańszy niż skutki oparzenia, a tym bardziej niż leczenie nowotworu skóry.

Jak prawidłowo stosować SPF, żeby skutecznie chronić skórę?

Nawet świeży produkt nie zadziała, jeśli zostanie źle nałożony. NHS zaleca [NHS — Sunscreen and sun safety]:

1. Nakładaj odpowiednią ilość. Dorosła osoba potrzebuje około 6–8 łyżeczek kremu na całe ciało. Zbyt cienka warstwa daje mniejszą ochronę, niż wskazuje SPF.
2. Nakładaj dwa razy: około 30 minut przed wyjściem i tuż przed wyjściem na słońce.
3. Nie zapominaj o twarzy, szyi, uszach i skórze głowy, jeśli włosy są przerzedzone. Kapelusz z szerokim rondem chroni jednak lepiej.
4. Ponawiaj obficie i często: zawsze po wyjściu z wody, wytarciu się ręcznikiem i spoceniu, a także co około 2 godziny. Szczegóły w artykule Co ile ponawiać krem z filtrem.
5. Wybieraj SPF co najmniej 30 z ochroną UVA, oznaczoną symbolem „UVA” w kółku. Różnice między ochroną UVA i UVB wyjaśniamy w artykule Filtr UVA i UVB — różnice.

I najważniejsze: filtr nie służy do wydłużania czasu na słońcu. WHO podkreśla, że cień, odzież i kapelusz chronią najlepiej, a krem z filtrem uzupełnia je na odsłoniętych częściach ciała [WHO — Global Solar UV Index 2002].

Na co zwrócić uwagę przy kolejnym zakupie?

• Sprawdź datę lub symbol PAO jeszcze w sklepie.
• Dopasuj wielkość opakowania do tego, ile go zużyjesz w sezonie. Mała tubka do torebki i większa butelka na plażę to lepszy wybór niż jedna ogromna na dwa lata.
• Wybieraj tubkę, pompkę lub atomizer zamiast słoiczka.
• Szukaj oznaczenia ochrony UVA, a nie tylko wysokiego SPF (jaki filtr SPF wybrać).
• Zapisz datę otwarcia na opakowaniu.

Jak dobrać filtr do rodzaju skóry i sytuacji, opisujemy w artykule Krem z filtrem — jak wybrać.

Filtr to nie wszystko — pamiętaj o znamionach

Krem z filtrem zmniejsza dawkę UV, ale nie cofa uszkodzeń, które skóra zebrała przez lata. Jeśli masz za sobą oparzenia, dużo znamion albo pracę na słońcu, ochrona to tylko część profilaktyki. Druga to regularne oglądanie skóry i badanie znamion przez lekarza. Zgłoś się, gdy zauważysz:

• nowe znamię u osoby dorosłej,
• znamię, które rośnie, ciemnieje lub zmienia kształt,
• zmianę inną niż wszystkie,
• ranę lub strupek, które nie goją się od kilku tygodni.

Gołym okiem nie widać wszystkiego, dlatego ocenę zostaw lekarzowi z dermatoskopem. Jak działa badanie, opisujemy na stronie wideodermatoskopia.

Oparzenia w przeszłości?

Lekarz obejrzy w wideodermatoskopie wszystkie znamiona i oceni, czy któreś wymaga dalszej diagnostyki.

Umów się

Przeterminowany krem przeciwsłoneczny — najczęściej zadawane pytania

Czy można używać kremu z filtrem po terminie?

Nie warto. Data na opakowaniu oznacza czas, do którego producent gwarantuje, że produkt przechowywany we właściwych warunkach działa tak, jak obiecuje etykieta. Po tej dacie nie wiadomo, ile ochrony zostało, a krem może chronić słabiej, niż wskazuje SPF. Przeterminowany filtr lepiej wyrzucić i kupić nowy.

Ile można używać SPF po otwarciu?

Tyle, ile wskazuje symbol otwartego słoiczka z liczbą i literą M, na przykład 6M lub 12M, czyli 6 albo 12 miesięcy od otwarcia. Jeśli na opakowaniu jest data ważności, obowiązuje ta data, nawet gdy od otwarcia minęło mniej czasu. Warto zapisać na tubce dzień otwarcia.

Ile czasu można używać kosmetyków po terminie ważności?

Przepisy nie przewidują żadnego bezpiecznego okresu po terminie. Data minimalnej trwałości i okres po otwarciu wyznaczają granicę, do której producent odpowiada za działanie i bezpieczeństwo produktu. W przypadku kremu z filtrem chodzi o ochronę przed UV, więc nie warto ryzykować oparzenia.

Czy przeterminowany SPF szkodzi?

Największe ryzyko to słabsza ochrona, a więc oparzenie i dodatkowa dawka UV, której się nie spodziewasz. Otwarty i długo przechowywany produkt może też zostać zanieczyszczony drobnoustrojami albo podrażniać skórę. Jeśli krem zmienił zapach, kolor lub konsystencję, nie używaj go.

Czy SPF trzeba trzymać w lodówce?

Nie ma takiej potrzeby. Wystarczy chłodne, zacienione miejsce w domu, z dala od kaloryferów i nasłonecznionych parapetów. Ważniejsze jest, by nie zostawiać kremu na słońcu ani w nagrzanym samochodzie. Jeśli producent podaje szczególne warunki przechowywania, kieruj się nimi.

Podsumowanie

Krem z filtrem ma termin ważności: datę minimalnej trwałości z symbolem klepsydry albo okres po otwarciu oznaczony otwartym słoiczkiem. Po upływie terminu producent nie gwarantuje deklarowanej ochrony, a w domu nie da się sprawdzić, ile jej zostało. Zmiana koloru, zapachu lub konsystencji to powód, by wyrzucić produkt, ale dobry wygląd nie dowodzi skuteczności. Przechowuj filtr w chłodnym, zacienionym miejscu, nie zostawiaj go na słońcu ani w samochodzie i zapisuj datę otwarcia. Nakładaj go obficie, a tubka nie przetrwa do następnego lata. I pamiętaj, że krem z filtrem to tylko część profilaktyki. Drugą jest regularna kontrola znamion.

Zobacz również:

Chronisz skórę przed słońcem? Sprawdź też znamiona w dermatoskopie

Umów się

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Co ile ponawiać krem z filtrem
• Krem z filtrem — jak wybrać
• Filtr UVA i UVB — różnice
• Czy filtry przeciwsłoneczne są szkodliwe?
• Oparzenia słoneczne a czerniak
• Promieniowanie UVA i UVB
• Ilość kremu z filtrem w łyżeczkach i mililitrach
• SPF 30 czy 50 — realna różnica w ochronie
• SPF w sztyfcie do poprawek w ciągu dnia