Rak skóry u dzieci — jak wygląda czerniak i rak podstawnokomórkowy u dziecka, kto jest w grupie ryzyka i kiedy iść do lekarza

Rak skóry u dzieci to rzadkość, ale rodzice, którzy szukają zdjęć, zwykle mają przed oczami konkretną zmianę: pieprzyk, który urósł, różowy guzek albo narośl, która krwawi. Ten artykuł odpowiada na trzy pytania. Jak wyglądają nowotwory skóry u dzieci i dlaczego często nie przypominają tych u dorosłych? Które dzieci są w grupie podwyższonego ryzyka? Kiedy z dzieckiem iść do lekarza i co dzieje się dalej? Przegląd raka skóry u dorosłych ze zdjęciami znajdziesz w artykule jak wygląda rak skóry.

Rak skóry u dzieci w skrócie

• Nowotwory skóry u dzieci są bardzo rzadkie. Najczęstszy z nich to czerniak, a raki podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy występują jeszcze rzadziej [NCI — Childhood Melanoma; NCI — Childhood BCC and SCC].
• Czerniak u dziecka często nie wygląda jak u dorosłego: bywa różowym, krwawiącym guzkiem o jednolitym kolorze, który powstaje na niezmienionej skórze [Cordoro i wsp. 2013].
• Rak podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy u dzieci dotyczą głównie dzieci z chorobami genetycznymi (zespół Gorlina, xeroderma pigmentosum) albo po radioterapii lub długotrwałym leczeniu obniżającym odporność [NCI — Childhood BCC and SCC; Khosravi i wsp. 2015].
• Podwyższone ryzyko czerniaka mają dzieci z dużymi i olbrzymimi znamionami wrodzonymi [Krengel i wsp. 2006].
• Najważniejsza profilaktyka to ochrona przed oparzeniami słonecznymi przez całe dzieciństwo i później [Dennis i wsp. 2008].

Jak często dzieci chorują na raka skóry?

Liczby są tu ważne, bo pomagają zachować spokój. Polskich danych w podziale na wiek dziecięcy nie przytaczamy, bo nie znaleźliśmy ich w źródłach, które mogliśmy sprawdzić. Najdokładniejsze dane pochodzą z amerykańskiego rejestru nowotworów dziecięcych, które zebrał Narodowy Instytut Raka (NCI):

• u dzieci w USA poniżej 10. roku życia czerniak występuje z częstością około 1–2 przypadków na milion rocznie,
• w okresie dojrzewania zachorowalność rośnie: w wieku 15–19 lat to 10,4 na milion u dziewcząt i 5,7 na milion u chłopców,
• osoby poniżej 20. roku życia to około 0,3% wszystkich nowych zachorowań na czerniaka w USA, czyli około 300 przypadków rocznie,
• w grupie 15–19 lat czerniak to około 3% wszystkich nowotworów [NCI — Childhood Melanoma].

Raki podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy są jeszcze rzadsze. Według tego samego rejestru zachorowalność na raki skóry u osób poniżej 20. roku życia wynosiła w latach 2016–2020 około 0,1 przypadku na milion rocznie [NCI — Childhood BCC and SCC].

Co ciekawe, w USA zachorowalność na czerniaka u nastolatków w wieku 15–19 lat od 2003 r. wyraźnie spada, o około 6% rocznie. Przyczyna nie jest pewna, ale NCI wymienia jako możliwe wyjaśnienia częstsze stosowanie kremów z filtrem i odzieży ochronnej, lepszą opiekę lekarską oraz trudniejszy dostęp do solariów [NCI — Childhood Melanoma].

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Czerniak u dzieci — jak wygląda i dlaczego zdjęcia z internetu mylą

Czerniak to najczęstszy nowotwór skóry u dzieci [NCI — Childhood Melanoma]. NCI dzieli czerniaki dziecięce na trzy grupy:

1. zmiany spitzoidalne, od atypowych guzów Spitz po czerniaki o budowie spitzoidalnej,
2. czerniaki „dorosłego” typu u starszych nastolatków,
3. czerniaki rozwijające się w dużych lub olbrzymich znamionach wrodzonych [NCI — Childhood Melanoma].

Zmodyfikowane kryteria ABCD dla dzieci

Klasyczna reguła ABCDE (asymetria, nieregularne brzegi, kilka kolorów, średnica powyżej 6 mm, zmiana w czasie) powstała z myślą o dorosłych. W badaniu 70 młodych pacjentów z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco (UCSF) nie spełniało jej 60% dzieci w wieku 0–10 lat i 40% w wieku 11–19 lat. U dzieci najczęściej obserwowano zmianę bez barwnika, krwawienie, guzek, jednolity kolor, różną średnicę i powstanie zmiany na zdrowej skórze. Autorzy zaproponowali więc dodatkowe kryteria, które stosuje się razem z klasycznymi [Cordoro i wsp. 2013]:

W tej serii młodsze dzieci miały czerniaka w chwili rozpoznania częściej zaawansowanego niż nastolatki. Prawie połowy czerniaków (44%) nie dało się przypisać do żadnego typowego podtypu histopatologicznego, a czynnikiem przewidującym przerzuty była grubość nowotworu [Cordoro i wsp. 2013]. To niewielkie badanie z jednego ośrodka, ale jego wnioski powtarzają inne serie. W materiale Mayo Clinic czerniaki, które wyglądały jak zmiany łagodne, były częściej grubsze i bardziej zaawansowane. Dwie trzecie czerniaków początkowo uznanych za łagodne znamiona zmieniało wielkość, kształt lub kolor [Mitkov i wsp. 2016].

DermNet zauważa, że czerniak bezbarwnikowy stanowi znaczną część czerniaków u małych dzieci [DermNet — Amelanotic melanoma]. Bez barwnika bywa zwłaszcza czerniak guzkowy: kopulasty, twardy guzek, który rośnie w ciągu tygodni lub miesięcy i może krwawić. Około jednej trzeciej czerniaków guzkowych nie ma barwnika [DermNet — Nodular melanoma]. Właśnie dlatego zdjęcia z internetu bywają mylące. Ciemne, nieregularne „podręcznikowe” znamię to obraz czerniaka u dorosłych, a u dziecka groźniejszy bywa różowy guzek, który wygląda niewinnie. Więcej o tej postaci piszemy w artykule czerniak bezbarwnikowy, a o ocenie pieprzyków u dzieci w tekście znamiona u dzieci — czy pieprzyk to czerniak?.

Znamię Spitz czy czerniak?

Znamię Spitz to łagodny guz z komórek barwnikowych. Około 70% rozpoznań stawia się przed 20. rokiem życia. Klasycznie ma postać kopulastej, czerwonej lub czerwonobrązowej grudki, która rośnie szybko przez kilka miesięcy, a potem się zatrzymuje. Może też być brązowe lub niemal czarne [DermNet — Spitz naevus]. Problem polega na tym, że zarówno w badaniu klinicznym, jak i pod mikroskopem znamię Spitz może przypominać czerniaka [DermNet — Spitz naevus].

Postępowanie zależy od wieku i obrazu w dermatoskopie. Według zaleceń Międzynarodowego Towarzystwa Dermoskopii zmianę spitzoidalną, która w dermatoskopii jest asymetryczna, wycina się, żeby wykluczyć czerniaka. Symetryczny guzek wycina się albo ściśle obserwuje, niezależnie od wieku [Lallas i wsp. 2017]. U dzieci poniżej 12. roku życia typowe znamię Spitz można obserwować w cyfrowej dermatoskopii, a u starszych dzieci i dorosłych zwykle się je wycina [DermNet — Spitz naevus]. Część zmian ma pod mikroskopem cechy pośrednie między znamieniem a czerniakiem, a NCI zwraca uwagę, że u dzieci łatwo pomylić czerniaka ze zmianami o niepewnym potencjale złośliwości [NCI — Childhood Melanoma]. Szczegóły w artykule znamię Spitz, a o tym, dlaczego wynik takiej zmiany bywa trudny, w tekście badanie histopatologiczne u dzieci.

Zanim czytasz dalej, sprawdź, jak radzisz sobie z oceną zmian skórnych: 5 prawdziwych zmian, przy każdej jedna decyzja — łagodna czy złośliwa? Większość osób myli się przynajmniej raz. To nie test wiedzy, tylko dowód, że gołym okiem nie widać wszystkiego — dlatego zmianę, która Cię niepokoi, zawsze warto pokazać lekarzowi.

?

Quiz edukacyjny · 5 przypadków

Łagodna czy złośliwa?

Zobaczysz 5 zdjęć prawdziwych zmian skórnych. Przy każdym podejmujesz jedną decyzję, a odpowiedź z krótkim wyjaśnieniem dostajesz od razu. Większość osób myli się co najmniej dwa razy.

Sprawdź swoje oko

Quiz ma charakter edukacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego.

Znamiona wrodzone — kiedy ryzyko jest naprawdę większe?

Znamię wrodzone to brązowe znamię obecne od urodzenia lub od pierwszych miesięcy życia. Małe znamiona wrodzone ma mniej więcej 1 na 100 noworodków, średnie 1 na 1000, a olbrzymie około 1 na 20 000 [DermNet — Congenital melanocytic naevi]. Ich podział opiera się na średnicy, jaką osiągną w dorosłości. Znamię rośnie proporcjonalnie do dziecka, a na nodze jego średnica w dorosłości jest mniej więcej 3,3 razy większa niż przy urodzeniu, na tułowiu i ramieniu 2,8 razy, a na głowie 1,7 razy [DermNet — Congenital melanocytic naevi]. Za duże uznaje się znamię, które w dorosłości przekroczy 20 cm średnicy.

Ryzyko czerniaka zależy przede wszystkim od wielkości:

• w małych i średnich znamionach wrodzonych jest bardzo małe, wyraźnie poniżej 1% [DermNet — Congenital melanocytic naevi],
• w przeglądzie systematycznym obejmującym 6571 dzieci i dorosłych ze znamionami wrodzonymi różnej wielkości czerniak rozwinął się łącznie u 0,7%, co autorzy uznali za mniej, niż oczekiwano. Mediana wieku w chwili rozpoznania wynosiła 7 lat, a ryzyko było zdecydowanie największe w znamionach o średnicy co najmniej 40 cm [Krengel i wsp. 2006],
• w przeglądzie obejmującym 2578 osób z dużymi znamionami wrodzonymi czerniak wystąpił u 2%. W 74% przypadków czerniaka znamię miało ponad 40 cm, a w 94% towarzyszyły mu znamiona satelitarne [Vourc'h-Jourdain i wsp. 2013].

Ryzyko jest największe we wczesnym dzieciństwie: około 70% czerniaków związanych z olbrzymimi znamionami wrodzonymi rozpoznaje się przed 10. rokiem życia. Taki czerniak może zaczynać się głęboko w skórze, przez co jest trudny do wykrycia [DermNet — Congenital melanocytic naevi]. Gdy przy rozległym znamieniu u małego dziecka wycięcie całej zmiany nie jest możliwe, polskie wytyczne dopuszczają pobranie wycinka pod kontrolą dermatoskopu [NIO — Czerniaki 2024].

Postępowanie przy dużym znamieniu wrodzonym ustala się indywidualnie, biorąc pod uwagę ryzyko czerniaka, a także skutki estetyczne i psychologiczne dla dziecka [Vourc'h-Jourdain i wsp. 2013]. Przy dużych znamionach, zwłaszcza z licznymi znamionami satelitarnymi, lekarze biorą też pod uwagę melanozę nerwowo-skórną, czyli obecność komórek barwnikowych w ośrodkowym układzie nerwowym. Według NCI rozwija się ona u około 2,5% dzieci z dużymi znamionami wrodzonymi [NCI — Childhood Melanoma]. DermNet podaje szersze widełki, 10–33%, zaznaczając, że większość takich przypadków prawdopodobnie przebiega bez objawów, a komórki barwnikowe w mózgu i rdzeniu bywają widoczne w rezonansie magnetycznym [DermNet — Congenital melanocytic naevi]. Codzienną opiekę nad znamionami wrodzonymi opisujemy w artykule znamiona wrodzone i dysplastyczne.

Rak podstawnokomórkowy u dzieci

Rak podstawnokomórkowy (BCC) to najczęstszy nowotwór skóry dorosłych, ale u dziecka bez czynników ryzyka zdarza się wyjątkowo rzadko. W bostońskiej serii 28 dzieci i młodych dorosłych z rakiem podstawnokomórkowym lub kolczystokomórkowym połowa miała chorobę predysponującą, a 46% przebyło długotrwałą immunosupresję, radioterapię, chemioterapię lub leczenie worykonazolem. Rozpoznanie stawiano średnio po około 2,5 roku, a u 36% chorych pierwsze rozpoznanie było błędne [Khosravi i wsp. 2015].

Najważniejsze przyczyny raka podstawnokomórkowego u dzieci to:

• Zespół Gorlina-Goltza — choroba genetyczna dziedziczona autosomalnie dominująco. Mnogie raki podstawnokomórkowe pojawiają się zwykle do 20. roku życia i wyglądają jak gładkie grudki o średnicy 1–15 mm, które łatwo wziąć za włókniaki miękkie, znamiona, naczyniaki albo prosaki. Już w dzieciństwie mogą pojawić się drobne dołeczki na dłoniach i stopach, występujące nawet u 87% chorych [DermNet — Basal cell naevus syndrome]. NCI ogólnie zauważa, że mnogie raki podstawnokomórkowe nasila radioterapia (nie ogranicza tej uwagi do zespołu Gorlina) [NCI — Childhood BCC and SCC]. Dlaczego w zespole Gorlina unika się radioterapii, wyjaśniamy w artykule zespół Gorlina.
• Xeroderma pigmentosum (XP) — rzadka choroba genetyczna, w której skóra nie naprawia uszkodzeń DNA wywołanych przez promieniowanie UV. W 39-letniej obserwacji 106 chorych z amerykańskiego Narodowego Instytutu Zdrowia raki skóry inne niż czerniak występowały przed 20. rokiem życia 10 000 razy częściej niż w populacji, a czerniak 2000 razy częściej. Mediana wieku pierwszego raka skóry innego niż czerniak wynosiła 9 lat [Bradford i wsp. 2011]. Pierwsze nowotwory mogą pojawić się już w wieku 4–5 lat [DermNet — Xeroderma pigmentosum]. Zobacz xeroderma pigmentosum.
• Wcześniejsza radioterapia i długotrwałe leczenie obniżające odporność, np. po przeszczepieniu narządu [NCI — Childhood BCC and SCC; Khosravi i wsp. 2015].

Osobną sprawą jest znamię łojowe, żółtopomarańczowa, pozbawiona włosów plamka lub blaszka, najczęściej na owłosionej skórze głowy, obecna u około 0,3% noworodków. W 10–20% przypadków rozwija się w nim wtórny guz, ale zwykle łagodny. Przemiana złośliwa, np. w raka podstawnokomórkowego, uważana jest za zjawisko dotyczące dorosłych. Dlatego obecnie zaleca się odraczać ewentualne wycięcie do okresu dojrzewania, a zmiana w obrębie znamienia łojowego w dzieciństwie powinna skłonić do biopsji [DermNet — Nevus sebaceous]. Polskie wytyczne wymieniają znamię łojowe wśród czynników ryzyka raków skóry [NIO — Raki skóry 2024].

U dzieci rak podstawnokomórkowy ma zwykle postać wypukłego guzka lub owrzodzenia, najczęściej w miejscach narażonych na słońce [NCI — Childhood BCC and SCC]. W małej serii obejmującej 25 raków u 11 chorych z zespołem Gorlina 80% leżało na głowie i szyi [NCI — Childhood BCC and SCC].

Rak kolczystokomórkowy u dziecka

Rak kolczystokomórkowy (SCC) u dzieci jest jeszcze rzadszy. Ma zwykle postać zaczerwienionej zmiany, która łuszczy się lub pokrywa strupem, i bywa podobny do wyprysku, zakażenia, urazu albo łuszczycy [NCI — Childhood BCC and SCC]. Występuje głównie w tych samych grupach ryzyka co rak podstawnokomórkowy: przy xeroderma pigmentosum, po długotrwałej immunosupresji i radioterapii [NCI — Childhood BCC and SCC; Khosravi i wsp. 2015]. Polskie wytyczne wymieniają wśród czynników ryzyka raków skóry także pęcherzowe oddzielanie się naskórka, czyli grupę genetycznych chorób, w których skóra łatwo tworzy pęcherze i rany [NIO — Raki skóry 2024].

Jeszcze rzadsze są u dzieci inne nowotwory skóry, np. mięsak Kaposiego czy włókniakomięsak guzowaty skóry. Opisujemy je w osobnych artykułach.

Nowotwór skóry u niemowlaka

Czerniak u niemowlęcia zdarza się wyjątkowo rzadko. Dane NCI obejmują jednak także tę grupę, a największe ryzyko we wczesnym dzieciństwie dotyczy dzieci z olbrzymimi znamionami wrodzonymi [NCI — Childhood Melanoma; DermNet — Congenital melanocytic naevi]. U niemowląt rodzice najczęściej niepokoją się jednak innymi zmianami: czerwonymi guzkami, żółtawymi grudkami, narośl na głowie. Ich rodzaje i sygnały, które wymagają szybkiej oceny, opisujemy w artykule narośl na skórze dziecka. Zmianę, która szybko rośnie, jest twarda i nieruchoma, krwawi albo owrzodziała, trzeba pokazać lekarzowi bez zwłoki.

Kiedy iść z dzieckiem do lekarza?

U dzieci nowe pieprzyki pojawiają się często, a te, które już są, rosną razem z dzieckiem. To normalne. Lekarzowi warto jednak pokazać:

1. nowy guzek, zwłaszcza różowy, czerwony lub w kolorze skóry, który rośnie w ciągu tygodni,
2. zmianę, która krwawi lub owrzodziała bez wyraźnego urazu albo nie goi się po urazie,
3. znamię, które rośnie wyraźnie szybciej niż pozostałe albo zmienia kształt lub kolor,
4. znamię, które wygląda inaczej niż wszystkie inne u dziecka,
5. guzek lub zmianę w obrębie znamienia wrodzonego, zwłaszcza dużego,
6. zmianę w obrębie znamienia łojowego w dzieciństwie,
7. wiele drobnych grudek lub zmian u dziecka z zespołem Gorlina, XP, po przeszczepieniu narządu albo po radioterapii.

Jak oceniamy pieprzyki u dzieci i co jest pilne, opisujemy szczegółowo w artykule pieprzyki u dzieci — kiedy kontrola.

Jak wygląda diagnostyka u dziecka?

Badanie zaczyna się od rozmowy z rodzicem i obejrzenia całej skóry dziecka. Lekarz ocenia zmiany w dermatoskopie, który powiększa obraz i pokazuje struktury niewidoczne gołym okiem. Badanie jest bezbolesne i nieinwazyjne, a w wideodermatoskopii obraz zmiany można zapisać i porównać na kolejnej wizycie. To szczególnie przydatne u dzieci, u których wiele zmian się zmienia i potrzebna jest obserwacja w czasie. Więcej o samym badaniu w artykule dermatoskopia u dzieci.

Nowotwór można rozpoznać wyłącznie w badaniu histopatologicznym wyciętej zmiany albo jej wycinka [NCI — Childhood Melanoma; NCI — Childhood BCC and SCC]. NCI zwraca uwagę, że przy podejrzeniu czerniaka powierzchowne ścięcie fragmentu zmiany może utrudnić ocenę jej grubości [NCI — Childhood Melanoma]. Dlatego zwykle wycina się całą zmianę z niewielkim marginesem. Przebieg zabiegu, znieczulenie i rozmowę z dzieckiem o wyniku opisujemy we wspomnianym wyżej tekście o badaniu histopatologicznym u dzieci.

Leczenie i rokowanie

Raki podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy u dzieci są zwykle wyleczalne samym zabiegiem chirurgicznym [NCI — Childhood BCC and SCC]. Problemem nie jest pojedynczy guz, tylko choroba podstawowa, np. zespół Gorlina czy XP, która sprawia, że nowe zmiany pojawiają się przez całe życie i wymagają regularnych kontroli.

Czerniak wymaga szerszego postępowania. O marginesie wycięcia, ewentualnej biopsji węzła wartowniczego i dalszym leczeniu decyduje się na podstawie grubości i stopnia zaawansowania nowotworu [NCI — Childhood Melanoma]. Leczenie nowotworów złośliwych u dzieci prowadzą ośrodki onkologii dziecięcej.

Rokowanie jest na ogół dobre. Około 75% dzieci ma w chwili rozpoznania chorobę ograniczoną do skóry i bardzo dobre wyniki leczenia, a przy zajęciu węzłów chłonnych długotrwale przeżywa około 60% chorych [NCI — Childhood Melanoma]. W amerykańskich danych z lat 2013–2019 odsetek przeżyć 5-letnich wynosił 99% w wieku 5–9 lat, 95% w wieku 10–14 lat i 97% w wieku 15–19 lat. U najmłodszych dzieci był niższy: 85% przed 1. rokiem życia i 83% w wieku 1–4 lata. Przedziały ufności wyników dla najmłodszych dzieci są jednak szerokie (dla niemowląt 63–94%, dla dzieci w wieku 1–4 lata 71–90%), co oznacza dużą niepewność [NCI — Childhood Melanoma]. Gorsze rokowanie dotyczy czerniaków powstających w olbrzymich znamionach wrodzonych [DermNet — Congenital melanocytic naevi].

Profilaktyka — ochrona przed słońcem od pierwszych lat

Polskie wytyczne wymieniają oparzenia słoneczne w dzieciństwie i młodym wieku wśród najważniejszych czynników ryzyka czerniaka [NIO — Czerniaki 2024]. Metaanaliza 51 populacji badanych pokazała, że ryzyko czerniaka rośnie wraz z liczbą oparzeń słonecznych w dzieciństwie, okresie dojrzewania i dorosłości. Autorzy podkreślają, że liczą się oparzenia w każdym wieku, nie tylko w dzieciństwie [Dennis i wsp. 2008]. Ochrona dziecka to więc także nawyk na całe życie.

Praktyczne zasady według NHS:

• niemowlęta poniżej 6. miesiąca życia trzymaj z dala od bezpośredniego, silnego słońca,
• starsze dzieci ubieraj w odzież, która zakrywa skórę,
• szukaj cienia w godzinach najsilniejszego słońca, w Wielkiej Brytanii między 11 a 15,
• stosuj krem z filtrem co najmniej SPF 30 na skórę, której nie zakrywa ubranie, np. twarz, uszy, stopy i grzbiety dłoni, i nakładaj go ponownie po kąpieli i wytarciu ręcznikiem [NHS — Sunscreen and sun safety].

U dzieci z XP ścisła ochrona przed UV jest podstawą leczenia, a skórę kontroluje się co 3–6 miesięcy [DermNet — Xeroderma pigmentosum]. Szczegółowe porady znajdziesz w artykułach ochrona dzieci przed słońcem, krem z filtrem dla dzieci i oparzenie słoneczne u dziecka.

Badanie znamion u dzieci w Twoich Znamionach

• Wideodermatoskopia dziecka do 12. roku życia kosztuje 380 zł. Od niej zaczyna się decyzja, czy zmianę obserwować, czy usunąć. Zobacz badanie wideodermatoskopowe.
• Zabiegi usuwania zmian wykonujemy u dzieci od 6. roku życia. Chirurgiczne wycięcie kosztuje 580 zł przy zmianie do 1,5 cm na tułowiu lub kończynach, a 680 zł przy zmianie większej albo w szczególnej lokalizacji, np. na twarzy, głowie, dłoniach lub stopach. Cena obejmuje konsultację w dniu zabiegu i bezpłatną wizytę kontrolną ze zdjęciem szwów. Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem.
• Biopsja kosztuje 300 zł w większości naszych ośrodków, a badanie histopatologiczne 150 zł. Na wynik czeka się w naszych ośrodkach zwykle 14–21 dni.

Gdy wynik potwierdzi nowotwór złośliwy, lekarz omawia z rodzicami dalsze kroki, a leczenie dziecka prowadzą ośrodki onkologii dziecięcej. Nie zostajesz sam z dalszymi krokami. O tym, kiedy usuwać znamię u dziecka, piszemy w artykule usuwanie znamion u dziecka, a aktualne ceny są w cenniku.

Najczęściej zadawane pytania

Czy dzieci mogą mieć raka skóry?

Mogą, ale zdarza się to bardzo rzadko. Najczęstszym nowotworem skóry u dzieci jest czerniak, a raki podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy występują jeszcze rzadziej i zwykle u dzieci z chorobami genetycznymi, po radioterapii albo z długotrwałym osłabieniem odporności. U zdrowego dziecka zdecydowana większość pieprzyków, guzków i narośli to zmiany łagodne, ale nową, szybko rosnącą lub krwawiącą zmianę zawsze warto pokazać lekarzowi.

Czy 8-letnie dziecko może mieć czerniaka?

Może, ale to bardzo rzadkie. Według amerykańskiego Narodowego Instytutu Raka u dzieci poniżej 10. roku życia czerniak występuje z częstością około 1–2 przypadków na milion dzieci rocznie. U młodszych dzieci czerniak często nie przypomina ciemnego, nieregularnego znamienia: bywa różowym lub czerwonym guzkiem, który krwawi i szybko rośnie. Taką zmianę trzeba pokazać lekarzowi, nawet jeśli nie ma „klasycznych” cech czerniaka.

Czy u 5-letniego dziecka może być rak skóry po pieprzyku?

To skrajnie rzadkie. U dzieci czerniak często powstaje na wcześniej niezmienionej skórze, a nie w istniejącym pieprzyku. Wyraźnie wyższe ryzyko dotyczy dużych i olbrzymich znamion wrodzonych, zwłaszcza o średnicy 40 cm i więcej, i właśnie w tej grupie czerniak pojawia się często we wczesnym dzieciństwie. Pieprzyki rosną razem z dzieckiem i to jest normalne, ale znamię, które rośnie szybciej niż reszta, krwawi, zmienia kolor albo wygląda inaczej niż pozostałe, wymaga oceny lekarza.

Jak wygląda rak skóry u dziecka?

Najczęściej, czyli w przypadku czerniaka, jak nowy guzek, często różowy, czerwony lub w kolorze skóry, o jednolitym kolorze, który rośnie, krwawi lub owrzodziewa. Rak podstawnokomórkowy u dzieci z zespołem Gorlina może wyglądać jak drobne grudki przypominające znamiona, włókniaki miękkie, naczyniaki albo prosaki. Rak kolczystokomórkowy to zwykle zaczerwieniona, łuszcząca się zmiana ze strupem, którą łatwo wziąć za wyprysk lub zakażenie. Zdjęcia z internetu nie wystarczą do oceny: decyduje badanie lekarza z dermatoskopem, a rozpoznanie stawia się w badaniu histopatologicznym.

Ile lat rozwija się rak skóry?

Nie ma jednej odpowiedzi. Raki podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy u dorosłych są zwykle skutkiem uszkodzeń skóry przez słońce gromadzonych przez wiele lat, dlatego ochrona przed oparzeniami w dzieciństwie działa na dziesięciolecia. Czerniak, który u dzieci często ma postać guzka, może natomiast urosnąć w ciągu tygodni lub miesięcy. Dlatego u dziecka liczy się przede wszystkim tempo zmian: zmiana, która wyraźnie rośnie w ciągu kilku tygodni, wymaga oceny lekarza.

Jak wyglądają zmiany skórne przy raku?

Alarmujące są zmiany nowe, szybko rosnące, krwawiące, owrzodziałe lub wyraźnie inne niż pozostałe znamiona. U dorosłych pomaga reguła ABCDE (asymetria, nierówne brzegi, kilka kolorów, średnica powyżej 6 mm, zmiana w czasie), ale u dzieci nie wystarcza. Dlatego dla dzieci zaproponowano dodatkowe kryteria ABCD: brak barwnika, krwawienie lub guzek, jednolity kolor oraz nowa zmiana dowolnej wielkości.

Gdzie leczy się nowotwory skóry u dzieci?

Rozpoznanie zaczyna się od oceny lekarza i usunięcia zmiany z badaniem histopatologicznym. Gdy wynik potwierdzi nowotwór złośliwy, dalsze leczenie dziecka prowadzą ośrodki onkologii dziecięcej. Raki podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy są zwykle wyleczalne samym zabiegiem chirurgicznym, a leczenie czerniaka zależy od jego grubości i stopnia zaawansowania.

Podsumowanie

Rak skóry u dzieci jest bardzo rzadki, a najczęściej chodzi o czerniaka, który u małych dzieci często wygląda jak różowy, krwawiący guzek, a nie ciemne, nieregularne znamię. Raki podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy dotyczą głównie dzieci z zespołem Gorlina, xeroderma pigmentosum, po radioterapii albo długotrwałej immunosupresji. Podwyższone ryzyko czerniaka mają dzieci z dużymi i olbrzymimi znamionami wrodzonymi. Zmianę nową, szybko rosnącą, krwawiącą lub wyraźnie inną niż pozostałe pokaż lekarzowi, a na co dzień chroń dziecko przed oparzeniami słonecznymi.

Zobacz również

• Pieprzyki u dzieci — kiedy kontrola i co jest pilne
• Znamiona u dzieci — czy pieprzyk to czerniak?
• Badanie histopatologiczne u dzieci
• Zespół Gorlina
• Xeroderma pigmentosum
• Narośl na skórze dziecka
• Rak skóry na nodze