Krem z filtrem zimą — kiedy jest potrzebny, a kiedy można go odpuścić?

Zimą słońce wydaje się słabe i chłodne, więc wiele osób chowa krem z filtrem do szafki na kilka miesięcy. Inni słyszeli, że SPF trzeba nakładać codziennie przez cały rok, i robią to nawet w szary grudniowy dzień. Prawda leży pośrodku: w polskim mieście od listopada do lutego promieniowanie UV jest zwykle niskie, ale są zimowe sytuacje, w których skóra dostaje dużą dawkę UV mimo mrozu. Najważniejsze z nich to śnieg, góry i wyjazdy na południe.

W tym artykule wyjaśniamy, jak zmienia się promieniowanie UV zimą, kiedy krem z filtrem jest naprawdę potrzebny, jaki wybrać, jak połączyć go z pielęgnacją przed mrozem i czym różni się od „kremu na wiatr”.

Po nartach widzisz nowe plamki albo zmiany na skórze? Zima to dobry czas na spokojną kontrolę znamion, gdy skóra nie jest opalona. Zobacz, jak wygląda wideodermatoskopia, czyli komputerowe badanie znamion.

Krem z filtrem zimą — w skrócie

• W mieście zimą indeks UV jest zwykle niski. WHO podaje, że poniżej wartości 2 ryzyko krótko- i długoterminowych uszkodzeń jest ograniczone nawet u osób o bardzo jasnej skórze i w zwykłych warunkach ochrona nie jest potrzebna [WHO — The UV index].
• Śnieg prawie podwaja dawkę UV. Świeży śnieg odbija do 80% padającego promieniowania [WHO — Ultraviolet radiation Q&A].
• Góry zwiększają ekspozycję. Na każde 1000 m wysokości poziom UV rośnie o około 10% [WHO — Ultraviolet radiation Q&A].
• Przez chmury przechodzi dużo UV. Nawet w pochmurny dzień do 80% promieniowania może przenikać przez chmury [AAD — Sunscreen FAQs].
• Krem na mróz nie zastępuje filtra ani nie chroni przed odmrożeniem [Lehmuskallio, Int J Circumpolar Health 2000].

Czy promieniowanie UV działa zimą? Mit czy fakt?

Fakt, tylko w innej skali. Natężenie UV zależy przede wszystkim od tego, jak wysoko nad horyzontem stoi słońce. Im wyżej, tym krótszą drogę przez atmosferę pokonują promienie i tym więcej UV dociera do ziemi [WHO — Ultraviolet radiation fact sheet]. Zimą w Polsce słońce nawet w południe wznosi się nisko, a dzień jest krótki. Dlatego zimowy indeks UV w mieście bywa bliski zeru.

Dobrym punktem odniesienia są zalecenia brytyjskiego NHS. Wielka Brytania leży na podobnej szerokości geograficznej co Polska, a NHS radzi szukać cienia w godzinach 11–15 od marca do października [NHS — Sunscreen and sun safety]. Oznacza to, że w środku zimy, w zwykłych warunkach, ryzyko oparzenia na nizinach jest niewielkie.

Nie znaczy to jednak, że UV zimą nie ma. Amerykańska Akademia Dermatologii przypomina, że słońce emituje szkodliwe promieniowanie przez cały rok [AAD — Sunscreen FAQs]. Różnica polega na dawce. Jeśli zimą spędzasz w mieście kilkanaście minut dziennie na zewnątrz, w czapce i szaliku, dawka UV jest mała. Jeśli spędzasz sześć godzin na stoku w słońcu, sytuacja zmienia się całkowicie.

Co zwiększa ilość UV zimą?

WHO wymienia kilka czynników, które sprawiają, że skóra dostaje więcej promieniowania [WHO — Ultraviolet radiation Q&A; WHO — Ultraviolet radiation fact sheet]:

• śnieg — świeży śnieg odbija do 80% UV, podczas gdy trawa czy gleba poniżej 10%. Promienie trafiają więc w skórę zarówno z góry, jak i od dołu, na przykład pod brodę, w okolice nosa i uszu,
• wysokość — z każdym kilometrem w górę atmosfera pochłania mniej promieniowania, a UV rośnie o około 10%,
• cienkie chmury i zamglenie — mogą zmniejszać ilość UV tylko nieznacznie, a nawet ją zwiększać przez rozpraszanie,
• szerokość geograficzna — im bliżej równika, tym więcej UV, co ma znaczenie przy zimowych wyjazdach do ciepłych krajów.

Dlaczego zimą skóra czasem potrzebuje ochrony przeciwsłonecznej?

Promieniowanie UV uszkadza DNA komórek skóry niezależnie od temperatury powietrza. To, że jest zimno, nie zmniejsza szkody. Zimą trudniej też zauważyć, że skóra dostaje dużo słońca, bo mróz i wiatr maskują pieczenie. Zaczerwienienie po dniu na nartach łatwo uznać za „odmrożenie” albo „zaczerwienienie od wiatru”, a bywa po prostu oparzeniem słonecznym.

Każde oparzenie, także zimowe, zwiększa ryzyko czerniaka. Więcej o tym piszemy w artykule oparzenia słoneczne a czerniak. Powtarzana latami ekspozycja twarzy na UV przyspiesza też fotostarzenie skóry, czyli zmarszczki, utratę elastyczności i plamy soczewicowate.

Zimowe słońce ma też dobre strony. Dzienne światło pomaga regulować rytm snu i czuwania, a czas spędzany na zewnątrz przy świetle dziennym może zmniejszać ryzyko krótkowzroczności u dzieci [AAO — The Sun, UV Light and Your Eyes]. Spacer w zimowym słońcu jest wartościowy. Chodzi o to, by nie przypłacić go oparzeniem w sytuacjach, gdy UV jest naprawdę wysokie.

Kiedy zimą szczególnie warto sięgać po SPF?

Narty, snowboard i wędrówki po górach

To najważniejsza sytuacja. Połączenie wysokości, odbicia od śniegu i wielu godzin na zewnątrz sprawia, że dawka UV na stoku w słoneczny dzień bywa wysoka, mimo zimowej pory roku. Narciarze i wspinacze doznają nawet ślepoty śnieżnej, czyli bolesnego oparzenia rogówki wywołanego odbitym od śniegu promieniowaniem [WHO — The known health effects of UV]. Na stoku potrzebujesz więc kremu z filtrem, pomadki z filtrem i gogli lub okularów z ochroną UV.

Zimowe wyjazdy do ciepłych krajów

Wylot z zimowej Polski do Egiptu, na Wyspy Kanaryjskie czy do Azji oznacza nagłe przejście ze skóry nieprzyzwyczajonej do słońca w miejsce o wysokim indeksie UV. Tam obowiązują pełne, letnie zasady ochrony: cień w południe, odzież, kapelusz, okulary i krem z filtrem [WHO — Ultraviolet radiation fact sheet].

Przedwiośnie

Pod koniec lutego i w marcu słońce wznosi się coraz wyżej, a skóra po zimie jest blada. Pierwsze ciepłe dni zachęcają do długich spacerów i siedzenia w ogródkach kawiarni. To dobry moment, by wrócić do kremu z filtrem na twarz i dłonie, zwłaszcza że od marca NHS zaleca w podobnym klimacie stosowanie ochrony [NHS — Sunscreen and sun safety].

Skóra, która potrzebuje ochrony przez cały rok

Krem z filtrem codziennie, także zimą, warto stosować, jeśli:

• masz przebarwienia lub ostudę, które łatwo ciemnieją nawet po krótkiej ekspozycji,
• jesteś po zabiegu laserowym, peelingu chemicznym lub innym zabiegu naruszającym naskórek. O tym, jak słońce wpływa na skórę przed i po laserze, piszemy w artykule laser a opalenizna,
• masz świeżą bliznę, która w pierwszych miesiącach łatwo ciemnieje. Szczegóły znajdziesz w tekście blizna a słońce,
• przyjmujesz leki uwrażliwiające na światło — opisujemy je w artykule leki fotouczulające,
• masz za sobą leczenie raka skóry lub masz rogowacenie słoneczne,
• pracujesz zimą na zewnątrz, na przykład w budownictwie, w leśnictwie czy na stoku.

Jaki krem z filtrem wybrać na zimę?

Zasady wyboru są takie same jak latem. Amerykańska Akademia Dermatologii zaleca krem o szerokim spektrum (chroniący przed UVA i UVB), z SPF co najmniej 30, odporny na wodę [AAD — Sunscreen FAQs]. NHS dodaje, by zwracać uwagę na wysoką ochronę UVA, oznaczaną w Unii Europejskiej literami „UVA” w kółku [NHS — Sunscreen and sun safety]. Zimą warto dopasować do warunków przede wszystkim konsystencję i poziom ochrony.

Szczegółowe porównanie rodzajów filtrów znajdziesz w artykułach krem z filtrem — jak wybrać i filtr mineralny czy chemiczny.

Krem na mróz i wiatr a krem z filtrem — to nie to samo

W pytaniach o zimową pielęgnację często pada „jaki krem na mróz i wiatr”. To ważne rozróżnienie, bo krem natłuszczający i krem z filtrem pełnią zupełnie inne funkcje.

Krem natłuszczający łagodzi suchość, pieczenie i ściągnięcie skóry, które nasilają się zimą przez zimne, suche powietrze na zewnątrz i ogrzewanie w domu. Amerykańska Akademia Dermatologii przy suchej skórze zaleca kremy i maści zamiast lekkich balsamów, bo lepiej zatrzymują wodę w naskórku. Radzi też nakładać je zaraz po umyciu, na lekko wilgotną skórę, oraz stosować pomadkę lub wazelinę na usta [AAD — Relieving dry skin].

Krem natłuszczający nie chroni jednak przed odmrożeniem. Fińskie badania wśród młodych żołnierzy przyniosły zaskakujący wynik. Osoby, które smarowały twarz „ochronnymi” maściami na mróz, miały częściej odmrożenia twarzy i uszu niż te, które ich nie stosowały. W pomiarach skóra posmarowana maścią wychładzała się co najmniej tak samo szybko jak nieposmarowana, choć badani subiektywnie czuli ciepło [Lehmuskallio, Int J Circumpolar Health 2000; Lehmuskallio, Acta Derm Venereol 1999]. Autor tłumaczy to fałszywym poczuciem bezpieczeństwa, przez które ludzie rezygnowali z prawdziwej ochrony.

Wniosek jest prosty:

• przed suchością chroni krem lub maść natłuszczająca,
• przed odmrożeniem chronią czapka zakrywająca uszy, szalik, kominiarka i ograniczenie czasu na mrozie,
• przed UV chroni krem z filtrem, okulary lub gogle i odzież.

Jeśli wychodzisz na długo w mroźny, słoneczny dzień w góry, możesz połączyć funkcje i wybrać filtr w bogatej, natłuszczającej formule.

Jak prawidłowo stosować krem z filtrem zimą?

1. Kolejność. Najpierw pielęgnacja (serum, krem nawilżający), potem krem z filtrem, na końcu ewentualny makijaż. Filtr nakładaj na suchą skórę około 15 minut przed wyjściem [AAD — Sunscreen FAQs].
2. Ilość. Na samą twarz potrzeba około jednej łyżeczki kremu [AAD — Sunscreen FAQs]. Cienka warstwa „dla zasady” daje znacznie mniejszą ochronę, niż obiecuje opakowanie. Więcej o tym w artykule ile kremu z filtrem nałożyć.
3. Miejsca zapominane zimą. Na śniegu promienie odbijają się od dołu, dlatego nałóż krem także pod brodę, na skrzydełka nosa, uszy i szyję.
4. Usta. Pomadka z SPF 30 lub wyższym. Na ustach również może rozwinąć się rak skóry [AAD — Sunscreen FAQs].
5. Ponowne nakładanie. Na zewnątrz odnawiaj ochronę mniej więcej co 2 godziny, a także po spoceniu się i wytarciu twarzy [AAD — Sunscreen FAQs; NHS — Sunscreen and sun safety]. Na stoku wygodny jest sztyft w kieszeni kurtki. Szczegóły znajdziesz w artykule co ile ponawiać krem z filtrem.
6. Oczy. Na śniegu zakładaj gogle lub okulary przeciwsłoneczne z pełną ochroną UV. Okulary o kształcie otulającym chronią też przed promieniowaniem wpadającym z boku [WHO — Ultraviolet radiation fact sheet].

Czy z kremem z filtrem 50 można się opalić?

Tak. Filtr spowalnia działanie UV, ale go nie zatrzymuje w całości. Według Amerykańskiej Akademii Dermatologii SPF 30 blokuje około 97% promieniowania UVB, a wyższe SPF tylko nieco więcej. Żaden krem nie blokuje 100% UVB [AAD — Sunscreen FAQs]. Do tego większość osób nakłada tylko 20–50% ilości kremu potrzebnej do uzyskania deklarowanej ochrony [AAD — Sunscreen FAQs].

Zimą na stoku oznacza to, że przy wielu godzinach na śniegu, cienkiej warstwie kremu i braku ponownego nakładania można się opalić, a nawet spalić. Opalenizna jest zawsze sygnałem, że skóra została uszkodzona przez UV. Krem z filtrem nie powinien też służyć do wydłużania czasu na słońcu [WHO — Ultraviolet radiation fact sheet].

Krem z filtrem zimą a witamina D

Skoro zimą UV jest niewiele, to czy krem z filtrem nie pogłębia niedoboru witaminy D? W polskich warunkach zimowe słońce i tak praktycznie nie wystarcza do jej wytworzenia. Polskie wytyczne z 2023 roku uwzględniają syntezę skórną jako alternatywę dla suplementacji tylko od maja do końca września. Poza tym okresem zdrowym dorosłym zaleca się suplementację witaminą D w dawce dobranej do masy ciała i diety [Płudowski i wsp., Nutrients 2023].

Zimą krem z filtrem nie ma więc praktycznego wpływu na poziom witaminy D, a rezygnacja z niego na stoku nie „doładuje” organizmu w bezpieczny sposób. Więcej piszemy w artykułach indeks UV a witamina D i czy przez filtr powstaje witamina D.

Mity o kremie z filtrem zimą

Najczęściej zadawane pytania

Czy zimą stosować krem z filtrem?

To zależy od tego, gdzie i jak długo przebywasz na zewnątrz. W polskim mieście w pochmurny dzień od listopada do lutego indeks UV jest zwykle bardzo niski, a WHO uznaje, że poniżej 2 ryzyko uszkodzeń jest ograniczone [WHO — The UV index]. Filtr jest jednak potrzebny na stoku, w górach, na wyjeździe do ciepłych krajów, przy dłuższym przebywaniu na śniegu w słoneczny dzień, a także przy przebarwieniach, po zabiegach laserowych i w trakcie leczenia lekami uwrażliwiającymi na światło.

Jaki krem z filtrem na zimę?

Na co dzień w mieście wystarczy krem o szerokim spektrum z SPF 30, najlepiej w bogatszej, natłuszczającej formule, jeśli skóra jest sucha. Na narty i w góry wybierz SPF 50 z wysoką ochroną UVA, odporny na wodę i pot, a do tego pomadkę z filtrem [AAD — Sunscreen FAQs]. Przy skórze wrażliwej sprawdzają się filtry mineralne.

Jaki krem na mróz i wiatr?

Na suchość i pieczenie po wietrze pomagają kremy i maści natłuszczające, nakładane po myciu i w ciągu dnia [AAD — Relieving dry skin]. Nie chronią one jednak przed odmrożeniem. W fińskich badaniach osoby używające „ochronnych” maści na mróz miały nawet częściej odmrożenia twarzy i uszu, prawdopodobnie przez fałszywe poczucie bezpieczeństwa [Lehmuskallio, 2000]. Przed mrozem chronią przede wszystkim czapka, szalik, kominiarka i ograniczenie czasu na zimnie.

Czy z kremem z filtrem 50 można się opalić?

Tak, choć wolniej. Żaden krem nie zatrzymuje 100% promieniowania UVB. Filtr SPF 30 blokuje około 97% UVB, a wyższe wartości tylko nieco więcej [AAD — Sunscreen FAQs]. W praktyce nakładamy też zwykle za mało kremu i zapominamy o ponownym nałożeniu, więc skóra dostaje więcej UV, niż sugeruje liczba na opakowaniu. Na śniegu w górach to szczególnie ważne.

Czy zimą potrzebuję kremu z filtrem, jeśli siedzę w domu przy oknie?

Zwykle nie. Szyba zatrzymuje UVB [AAD — Sunscreen FAQs], a zimą przy niskim słońcu dociera do nas mniej promieniowania niż latem [WHO — Ultraviolet radiation fact sheet]. Wyjątkiem są osoby z ostudą lub nadwrażliwością na światło, które siedzą godzinami w bezpośrednim słońcu przy oknie. Więcej w artykule czy przez szybę można się opalić.

Podsumowanie

Zimą w polskim mieście promieniowanie UV jest zwykle niskie i krótki spacer w zimowym słońcu nie wymaga kremu z filtrem u większości osób. Sytuacja zmienia się na śniegu i w górach, gdzie odbicie od śniegu i wysokość mogą dać dawkę większą niż latem, a także podczas wyjazdów na południe i na przedwiośniu. Codziennej ochrony przez cały rok potrzebują osoby z przebarwieniami, świeżymi bliznami, po zabiegach, przyjmujące leki fotouczulające i po leczeniu raka skóry. Krem na mróz łagodzi suchość, ale nie chroni ani przed UV, ani przed odmrożeniem. Zima to też dobry moment na badanie znamion, bo skóra jest wtedy nieopalona, a ewentualne usunięcie zmiany łatwiej zaplanować przed sezonem słonecznym.

Zobacz również

• Ile UV przechodzi przez chmury
• Codzienny filtr na twarz — jaki SPF wybrać
• Witamina D zimą — ile brać i jak przyjmować
• Jak czytać indeks UV
• Promieniowanie UVA i UVB — czym się różnią i jak działają na skórę
• Czy można używać kremu z filtrem z zeszłego roku

Zobacz również:

Zimą skóra jest nieopalona — to dobry czas na badanie znamion

Umów się