Oparzenie słoneczne — co robić? Pierwsza pomoc, pęcherze i kiedy do lekarza

Za długo na plaży, drzemka na leżaku albo pierwszy dzień w górach bez kapelusza i wieczorem skóra piecze, jest czerwona i gorąca w dotyku. Oparzenie słoneczne to ostra reakcja zapalna skóry na nadmiar promieniowania UV [DermNet — Sunburn]. Zwykle można je leczyć samodzielnie i mija w ciągu tygodnia [NHS — Sunburn], ale to, co zrobisz w pierwszych godzinach, ma duży wpływ na to, jak będziesz się czuć przez kolejne dni.

Poniżej znajdziesz konkretną instrukcję: jak schłodzić skórę, czym ją smarować, co zrobić z pęcherzami, czego nie robić, ile trwa gojenie i kiedy oparzenie wymaga pomocy lekarza. Osobno piszemy o dzieciach i o tym, co zrobić z oparzeniem na urlopie. O tym, jak oparzenia wpływają na ryzyko czerniaka, przeczytasz w artykule Oparzenia słoneczne a czerniak.

Masz za sobą wiele oparzeń słonecznych? To czynnik ryzyka nowotworów skóry. Umów badanie znamion w jednym z naszych ośrodków:

• Warszawa - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Poznań - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Wrocław - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Kraków - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Szczecin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Gdańsk - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Lublin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Katowice - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków

Nie ma Twojego miasta na liście? Zmianę możesz wstępnie ocenić online — prześlij zdjęcie do analizy AI. To wstępna ocena w oczekiwaniu na wizytę, która nie zastępuje badania.

Oparzenie słoneczne: co robić w 5 krokach

1. Zejdź ze słońca, najlepiej do pomieszczenia [AAD — How to treat sunburn; NHS — Sunburn].
2. Schłódź skórę chłodnym (nie lodowatym) prysznicem, kąpielą albo wilgotnym ręcznikiem. Potem delikatnie osusz ją, przykładając ręcznik zamiast pocierać [NHS — Sunburn; AAD — How to treat sunburn].
3. Nawilż skórę lekkim, bezzapachowym kremem, balsamem po opalaniu albo preparatem z aloesem, najlepiej, gdy jest jeszcze lekko wilgotna [NHS — Sunburn; AAD — How to treat sunburn].
4. Pij więcej wody i nie pij alkoholu [NHS — Sunburn].
5. Przy bólu weź ibuprofen lub paracetamol zgodnie z ulotką [NHS — Sunburn].

Do tego: nie przekłuwaj pęcherzy, nie zdrapuj łuszczącej się skóry, nie przykładaj lodu i noś luźne ubrania, a oparzone miejsca trzymaj z dala od słońca aż do wygojenia [NHS — Sunburn].

Co dzieje się w skórze przy oparzeniu słonecznym?

Promieniowanie UVB, a w mniejszym stopniu UVA, uszkadza DNA komórek naskórka. Komórki reagują, uwalniając substancje zapalne, m.in. prostaglandyny i cytokiny, które rozszerzają naczynia i powodują obrzęk. Przy większej dawce część komórek naskórka obumiera. Pod mikroskopem widać je jako tak zwane komórki oparzeniowe [DermNet — Sunburn].

To ważne dla zrozumienia leczenia. Większość domowych działań przynosi ulgę, ale nie cofa uszkodzenia, które już powstało. Dlatego tak dużo zależy od tego, by kolejnych oparzeń unikać.

Jak wygląda oparzenie słoneczne? Objawy

Oparzona skóra [NHS — Sunburn; DermNet — Sunburn]:

• jest czerwona lub różowa (u osób z ciemną karnacją zmiana koloru bywa słabo widoczna),
• jest gorąca w dotyku,
• boli, piecze lub swędzi i jest wrażliwa na ucisk i ciepło,
• bywa obrzęknięta,
• po kilku dniach zaczyna się łuszczyć,
• przy silnym oparzeniu pokrywa się pęcherzami.

Przy rozległym oparzeniu mogą pojawić się też objawy ogólne: nudności, wymioty, ból głowy, gorączka i dreszcze [DermNet — Sunburn].

Kiedy pojawia się i jak długo trwa?

Oparzenie słoneczne ma dość przewidywalny przebieg [DermNet — Sunburn]:

To wyjaśnia, dlaczego na plaży często „nic nie widać”, a wieczorem skóra jest już mocno spalona. Brak zaczerwienienia w trakcie opalania nie oznacza, że dawka UV była bezpieczna.

Stopnie oparzenia od słońca

Podział na stopnie pochodzi z oparzeń termicznych i do oparzeń słonecznych stosuje się go w uproszczeniu:

• oparzenie pierwszego stopnia (powierzchowne): zaczerwienienie, ból, ciepło, obrzęk; najczęstsze,
• oparzenie drugiego stopnia: pojawiają się pęcherze. AAD podkreśla, że pęcherze oznaczają oparzenie drugiego stopnia [AAD — How to treat sunburn],
• ciężkie oparzenie słoneczne: rozległe pęcherze i objawy ogólne, takie jak gorączka, dreszcze, nudności, wymioty i ból głowy. Może prowadzić do odwodnienia i wymagać leczenia w szpitalu [DermNet — Sunburn].

Oparzenie słoneczne: pierwsza pomoc krok po kroku

Chłodzenie

Zacznij jak najszybciej. Najlepszy jest chłodny prysznic, kąpiel lub okład z wilgotnego ręcznika [NHS — Sunburn]. AAD zaleca, by chłodne kąpiele lub prysznice powtarzać kilka razy, gdy skóra znów zaczyna piec [AAD — How to treat sunburn].

Woda ma być chłodna, nie lodowata. Nie przykładaj lodu ani zimnych okładów bezpośrednio do skóry [NHS — Sunburn]. U niemowląt i małych dzieci pilnuj, by w trakcie chłodzenia się nie wychłodziły [NHS — Sunburn].

Nawilżanie i łagodzenie

Po schłodzeniu nałóż:

• balsam lub spray po opalaniu, albo bezzapachowy krem nawilżający [NHS — Sunburn],
• preparat z aloesem lub soją, najlepiej na lekko wilgotną skórę, i powtarzaj to, gdy poczujesz dyskomfort [AAD — How to treat sunburn],
• płyn z kalaminą, chłodny okład albo kąpiel z dodatkiem koloidalnych płatków owsianych, które łagodzą pieczenie i swędzenie [AAD — How to treat sunburn].

Wybieraj proste preparaty bez zapachu. Perfumowane balsamy mogą dodatkowo podrażniać uszkodzoną skórę.

Leki przeciwbólowe

Na ból możesz przyjąć ibuprofen lub paracetamol zgodnie z ulotką [NHS — Sunburn]. Leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takie jak ibuprofen, dodatkowo zmniejszają obrzęk [AAD — How to treat sunburn; DermNet — Sunburn]. Jeśli masz choroby przewlekłe, przyjmujesz inne leki albo chodzi o dziecko, zapytaj farmaceutę o odpowiedni lek i dawkę.

Picie wody

Oparzenie „ściąga” płyny do skóry, przez co łatwiej o odwodnienie [AAD — How to treat sunburn]. Pij więcej wody niż zwykle, a alkohol odłóż do czasu, aż skóra się zagoi [NHS — Sunburn]. Alkohol dodatkowo wiąże się z częstszymi i cięższymi oparzeniami [DermNet — Sunburn].

Ochrona przed słońcem do pełnego wygojenia

Oparzone miejsca zakrywaj przed słońcem, dopóki skóra całkowicie się nie wygoi [NHS — Sunburn]. Nie ma sensu „dobierać” opalenizny na zaczerwienioną skórę: po złuszczeniu skóra jeszcze przez kilka tygodni łatwiej reaguje na słońce [DermNet — Sunburn].

Co z pęcherzami po oparzeniu słonecznym?

Pęcherze to sposób, w jaki skóra chroni się przed zakażeniem i goi. Dlatego:

• nie przekłuwaj pęcherzy [NHS — Sunburn; AAD — How to treat sunburn],
• utrzymuj je w czystości, myjąc delikatnie wodą z łagodnym mydłem [DermNet — Sunburn],
• jeśli pęcherz pękł sam, nie zdzieraj jego pokrywy, a ranę osłoń jałowym, wilgotnym opatrunkiem [DermNet — Sunburn],
• AAD dopuszcza zabezpieczenie pęcherzy cienką warstwą wazeliny w czasie gojenia [AAD — How to treat sunburn].

Uwaga na pozorną sprzeczność: NHS odradza smarowanie świeżo oparzonej skóry wazeliną [NHS — Sunburn], natomiast AAD poleca ją do ochrony pojedynczych pęcherzy w trakcie gojenia. W pierwszych godzinach po oparzeniu postaw więc na chłodzenie i lekkie preparaty, a nie na tłuste maści.

Rozległe pęcherze, zwłaszcza z gorączką lub złym samopoczuciem, to powód do pilnego kontaktu z lekarzem [NHS — Sunburn].

Czego nie robić przy oparzeniu słonecznym?

NHS wymienia kilka rzeczy, których należy unikać [NHS — Sunburn]:

• wazeliny na świeżo oparzoną skórę,
• lodu i zimnych okładów przykładanych bezpośrednio,
• przekłuwania pęcherzy,
• drapania i zdzierania łuszczącej się skóry,
• obcisłych ubrań na oparzonych miejscach.

Domowe sposoby: co ma sens, a co nie

W internecie i w rodzinnych radach krąży wiele domowych sposobów. Oto jak je oceniamy:

• chłodna woda, okłady, prysznic — mają sens; to podstawa pierwszej pomocy [NHS — Sunburn],
• aloes — ma sens, AAD poleca preparaty z aloesem [AAD — How to treat sunburn]; wybieraj gotowe żele bez alkoholu i zapachu,
• kąpiel z koloidalnymi płatkami owsianymi — ma sens [AAD — How to treat sunburn],
• jogurt, kefir, maślanka, śmietana — nie zalecamy; wytyczne, na których się opieramy, ich nie wymieniają, a nabiał nakładany na uszkodzoną skórę jej nie leczy i może podrażniać,
• masło, olej, smalec — nie stosuj; tłuste produkty nie chłodzą skóry, a NHS odradza nawet wazelinę na świeże oparzenie [NHS — Sunburn],
• pasta do zębów, spirytus, ocet, sok z cytryny — nie stosuj; drażnią i wysuszają uszkodzoną skórę,
• miód — nie zalecamy na rozległe oparzenia słoneczne; nie znaleźliśmy zaleceń, które by go do tego polecały.

Zasada jest prosta: na oparzoną skórę nakładaj tylko to, co ją chłodzi i nawilża, i co jest przeznaczone do stosowania na skórę.

Kremy z kortykosteroidem

Kremy z hydrokortyzonem bywają stosowane przy oparzeniach, ale ich skuteczność jest niepewna. W jednym badaniu z randomizacją umiarkowanie silny steryd zmniejszał reakcję po kilku dniach, w innym nie dał poprawy, gdy nałożono go po naświetleniu [DermNet — Sunburn]. Na rozległe oparzenia, twarz i skórę dzieci nie stosuj ich bez porady lekarza lub farmaceuty.

Co jeść i pić po oparzeniu słonecznym?

Najważniejsze jest picie wody [NHS — Sunburn; AAD — How to treat sunburn]. Przy rozległym oparzeniu, upale i poceniu się można sięgnąć po doustny płyn nawadniający z apteki, podobnie jak przy wyczerpaniu cieplnym [NHS — Heat exhaustion and heatstroke].

Wytyczne, na których się opieramy, nie wskazują żywności, która przyspiesza gojenie oparzenia, więc banany, arbuz czy pomidory nie zastąpią chłodzenia ani nawilżania skóry. Zbilansowana dieta wspiera ogólną kondycję skóry, ale nie zastąpi chłodzenia i ochrony przed słońcem. O tym, co dieta może, a czego nie może w ochronie przed UV, piszemy w artykule Dieta a ochrona przed słońcem.

Jak szybko pozbyć się czerwonej skóry po opalaniu?

Szczerze: nie da się tego przyspieszyć w znaczący sposób. Rumień ma swój naturalny przebieg i ustępuje w ciągu 3–7 dni [DermNet — Sunburn]. Możesz zmniejszyć dolegliwości, czyli chłodzić skórę, stosować lekki krem lub preparat z aloesem i w razie potrzeby lek przeciwzapalny, ale zaczerwienienia nie przykryjesz bezpiecznie kolejną dawką słońca. Nie pomoże też peeling: łuszczącej się skóry nie zdzieraj, bo pod nią jest skóra jeszcze niegotowa na kontakt ze światem [NHS — Sunburn].

Kiedy z oparzeniem słonecznym iść do lekarza?

Większość oparzeń można leczyć w domu, przy wsparciu farmaceuty [NHS — Sunburn]. Pilnie skontaktuj się z lekarzem, jeśli po przebywaniu na słońcu [NHS — Sunburn]:

• skóra jest pokryta pęcherzami lub obrzęknięta,
• masz bardzo wysoką temperaturę albo czujesz na przemian gorąco i zimno, masz dreszcze,
• czujesz silne zmęczenie, zawroty głowy lub nudności,
• boli Cię głowa,
• masz skurcze mięśni,
• oparzenie dotyczy niemowlęcia lub małego dziecka.

Do lekarza zgłoś się też, gdy oparzone miejsce wygląda na zakażone: ból narasta zamiast słabnąć, pojawia się ropa, rozszerzające się zaczerwienienie lub gorączka po kilku dniach. Zakażenie to jedno z możliwych powikłań ciężkiego oparzenia [DermNet — Sunburn].

Oparzenie czy udar cieplny?

Ciężkie oparzenie słoneczne może iść w parze z wyczerpaniem cieplnym albo udarem cieplnym [NHS — Sunburn]. Wyczerpanie cieplne objawia się zmęczeniem, zawrotami i bólem głowy, nudnościami, nadmiernym poceniem, skurczami i silnym pragnieniem. Osobę z takimi objawami trzeba przenieść w chłodne miejsce, zdjąć zbędne ubrania, podać do picia wodę i schładzać jej skórę. Powinna poczuć się lepiej w ciągu 30 minut [NHS — Heat exhaustion and heatstroke].

Wezwij pogotowie (112 lub 999), jeśli mimo schładzania stan się nie poprawia albo pojawią się objawy udaru cieplnego: bardzo wysoka temperatura, gorąca skóra, która przestała się pocić, szybki oddech i tętno, splątanie, drgawki lub utrata przytomności [NHS — Heat exhaustion and heatstroke].

Gdy oparzenie pojawia się „za łatwo”

Jeśli oparzasz się po bardzo krótkim pobycie na słońcu albo reakcja jest nieproporcjonalnie silna, przyczyną mogą być leki lub kosmetyki zwiększające wrażliwość na światło. DermNet wymienia m.in. niektóre antybiotyki, leki przeciwgrzybicze i przeciwzapalne, retinoidy oraz kwasy AHA [DermNet — Sunburn]. Podobnie mogą wyglądać choroby ze światłoczułością, takie jak wielopostaciowe osutki świetlne, pokrzywka słoneczna czy toczeń [DermNet — Sunburn]. W takiej sytuacji porozmawiaj z lekarzem. Bywa, że potrzebne są specjalne testy ze światłem.

Oparzenie słoneczne u dzieci

Skóra dziecka oparza się łatwo, a dziecko nie zawsze powie, że coś je piecze. Zasady pierwszej pomocy są te same, z kilkoma różnicami [NHS — Sunburn]:

• chłodź ostrożnie: letnia, a nie zimna woda, krótko, i pilnuj, żeby dziecko się nie wychłodziło,
• lek przeciwbólowy podawaj tylko w postaci i dawce przeznaczonej dla dzieci, zgodnie z ulotką lub zaleceniem farmaceuty,
• niemowlę lub małe dziecko z oparzeniem wymaga pilnej porady lekarza,
• obserwuj objawy ogólne: gorączkę, senność, wymioty, rozdrażnienie, mniej mokrych pieluch.

O tym, jak oparzenia w dzieciństwie wpływają na ryzyko czerniaka w dorosłości, piszemy w artykule Oparzenia słoneczne a czerniak, a o znamionach u najmłodszych w artykule Znamiona u dzieci.

Oparzenie słoneczne na urlopie: jak sobie poradzić?

Oparzenie pierwszego dnia wyjazdu to częsty scenariusz. Kilka praktycznych rad:

• zaplanuj kolejne dni w cieniu: zwiedzanie rano i późnym popołudniem, przerwa w środku dnia,
• oparzone miejsca zakrywaj luźnym, przewiewnym ubraniem i noś kapelusz z szerokim rondem [NHS — Sunburn; AAD — How to treat sunburn],
• filtr nie zastąpi ubrania na oparzonej skórze; nakładaj go na skórę zdrową, a oparzone miejsca osłaniaj,
• zabierz w podróż lek przeciwbólowy, prosty balsam po opalaniu lub żel z aloesem,
• pamiętaj, że woda, piasek i śnieg odbijają UV, a w górach promieniowanie jest silniejsze [DermNet — Sunburn].

Jeśli na wyjeździe pojawią się pęcherze na dużej powierzchni lub objawy ogólne, skorzystaj z pomocy lekarza na miejscu.

Kto łatwiej się oparza?

Według DermNet oparzeniom sprzyjają [DermNet — Sunburn]:

• jasna karnacja (fototyp I i II), rude lub jasne włosy, piegi (sprawdź swój fototyp),
• młody wiek: oparzenia najczęściej dotyczą nastolatków i młodych dorosłych,
• pora dnia i miejsce: słońce w środku dnia, wysokość nad poziomem morza, odbicia od wody i śniegu,
• alkohol i nadwaga,
• celowe opalanie się i praca lub sport na zewnątrz,
• retinoidy i kwasy AHA, które ścieniają warstwę rogową naskórka.

Przy jasnej skórze kwadrans słońca w południe może wystarczyć do oparzenia [DermNet — Sunburn].

Co po oparzeniu? Skóra pamięta

Gdy oparzenie się zagoi, skóra wydaje się „jak nowa”. Uszkodzenia DNA nie zawsze jednak zostają w pełni naprawione. DermNet wymienia możliwe długofalowe skutki [DermNet — Sunburn]:

• plamy soczewicowate słoneczne, czyli trwałe, brązowe plamki na jasnej skórze (czym są plamy soczewicowate),
• przyspieszone starzenie się skóry,
• większe ryzyko nowotworów skóry: czerniaka, raka podstawnokomórkowego i kolczystokomórkowego, szczególnie po wielokrotnych lub ciężkich oparzeniach.

Jedno oparzenie nie oznacza choroby, ale warto potraktować je jako sygnał. Oglądaj skórę raz w miesiącu i zwracaj uwagę na nowe lub zmieniające się znamiona. Jeśli masz za sobą wiele oparzeń, jasną karnację albo dużo znamion, umów badanie dermatoskopowe. Gołym okiem nie widać wszystkiego, a ocenę znamienia warto zostawić lekarzowi.

Jak zapobiegać oparzeniom słonecznym?

Słońce ma też dobre strony: daje światło, które reguluje rytm dobowy, i pozwala skórze wytwarzać witaminę D. Nie chodzi więc o unikanie dnia, tylko o to, by nie dopuszczać do oparzenia. O bilansie korzyści i ryzyka piszemy w artykule Słońce a zdrowie.

Praktyczne zasady [AAD — How to treat sunburn; NHS — Heat exhaustion and heatstroke]:

• cień w godzinach okołopołudniowych, mniej więcej od 11 do 15, gdy słońce jest najsilniejsze,
• ubranie: długie rękawy, kapelusz z szerokim rondem, okulary z filtrem UV,
• krem z filtrem SPF 30 lub wyższym o szerokim spektrum, odporny na wodę, nakładany na odsłoniętą skórę i ponawiany (jak wybrać krem z filtrem),
• stopniowe przyzwyczajanie się do słońca zamiast całego dnia na plaży pierwszego dnia,
• uwaga na leki i kosmetyki, które zwiększają wrażliwość na słońce.

Opalenizna nie jest ochroną przed oparzeniem, tylko śladem tego, że skóra już dostała dawkę UV. Więcej na ten temat w artykule Dlaczego nie powinno się opalać.

Najczęściej zadawane pytania

Jak najszybciej wyleczyć oparzenie słoneczne?

Nie ma sposobu, który wyleczy oparzenie w jedną noc. Najszybszą ulgę dają: natychmiastowe zejście ze słońca, chłodny prysznic lub okłady, lekki krem nawilżający lub preparat z aloesem, dużo wody i, w razie bólu, ibuprofen lub paracetamol zgodnie z ulotką. Łagodne oparzenie zwykle mija w ciągu tygodnia.

Ile dni trzyma oparzenie słoneczne?

Zaczerwienienie pojawia się po 2–6 godzinach, jest najsilniejsze po 12–24 godzinach i ustępuje w ciągu 3–7 dni. Po 4–7 dniach skóra często zaczyna się łuszczyć. Pęcherze goją się zwykle w ciągu 7–10 dni. Oparzona skóra może jeszcze przez kilka tygodni łatwiej reagować na słońce.

Czym smarować poparzoną skórę od słońca?

Najlepiej lekkim, bezzapachowym kremem nawilżającym, balsamem po opalaniu albo preparatem z aloesem, nakładanym na wilgotną jeszcze skórę po chłodnym prysznicu. Można też użyć płynu z kalaminą. Nie smaruj świeżego oparzenia wazeliną, masłem, olejem, jogurtem ani pastą do zębów.

Co zrobić po zbyt mocnym opalaniu?

Od razu zejdź ze słońca, schłódź skórę chłodną wodą lub wilgotnym ręcznikiem, nawilż ją i pij więcej wody. Przy bólu weź lek przeciwbólowy zgodnie z ulotką. Nie przekłuwaj pęcherzy i nie zdrapuj łuszczącej się skóry. Pilnie skontaktuj się z lekarzem, jeśli pojawią się gorączka, dreszcze, zawroty głowy, wymioty lub rozległe pęcherze.

Kiedy z oparzeniem słonecznym iść do lekarza?

Pilnie, gdy skóra jest pokryta pęcherzami lub obrzęknięta, gdy masz wysoką temperaturę, dreszcze, silne osłabienie, zawroty głowy, nudności, ból głowy lub skurcze mięśni, a także gdy oparzenie dotyczy niemowlęcia lub małego dziecka. Splątanie, drgawki lub utrata przytomności to objawy udaru cieplnego i wymagają wezwania pogotowia.

Czy po oparzeniu można dalej się opalać?

Nie. Oparzoną skórę trzeba osłaniać przed słońcem aż do pełnego wygojenia, czyli nosić luźne ubranie i siedzieć w cieniu. Złuszczona skóra przez kilka tygodni łatwiej się oparza. Kolejne oparzenia sumują się i zwiększają ryzyko nowotworów skóry.

Podsumowanie

Przy oparzeniu słonecznym najważniejsze są pierwsze godziny: zejdź ze słońca, schłódź skórę chłodną wodą, nawilż ją lekkim preparatem lub aloesem, pij wodę i w razie bólu sięgnij po ibuprofen lub paracetamol. Nie przekłuwaj pęcherzy, nie zdrapuj skóry, nie przykładaj lodu i omijaj domowe „maseczki” z nabiału czy tłuszczu. Łagodne oparzenie mija w ciągu tygodnia. Pęcherze na dużej powierzchni, gorączka, dreszcze, zawroty głowy lub oparzenie u małego dziecka to powód do pilnej porady lekarza, a splątanie czy utrata przytomności do wezwania pogotowia. Każde oparzenie to uszkodzenie skóry, dlatego warto im zapobiegać i regularnie kontrolować znamiona.

Zobacz również:

Wiele oparzeń słonecznych za Tobą? Sprawdź znamiona w wideodermatoskopie

Umów się

---

Zobacz również

• Oparzenia słoneczne a czerniak
• Krem z filtrem — jak wybrać
• Białe plamy na skórze po opalaniu
• Słońce a zdrowie — UV i podczerwień
• Skala Fitzpatricka — jaki masz fototyp
• Zaczerwienienie skóry po słońcu
• Dlaczego skóra łuszczy się po opalaniu
• Udar słoneczny — objawy i pierwsza pomoc
• Reaplikacja SPF w ciągu dnia
• Promieniowanie UVA i UVB — czym się różnią i jak działają na skórę
• Czynniki ryzyka czerniaka