Solarium a nowotwory skóry — czerniak, rak podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy

Solarium kojarzy się z opalenizną przed urlopem, lepszym samopoczuciem zimą albo „bazą”, która ma chronić przed oparzeniem. Tymczasem Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zalicza urządzenia do opalania emitujące UV do grupy 1 czynników rakotwórczych dla człowieka, tej samej, w której jest dym tytoniowy [El Ghissassi i wsp., Lancet Oncology 2009]. Oznacza to, że ich szkodliwość jest udowodniona, a nie tylko podejrzewana.

W tym artykule pokazujemy, jak bardzo solarium zwiększa ryzyko czerniaka oraz raków podstawno- i kolczystokomórkowego, dlaczego szczególnie szkodzi młodym ludziom, jakie mity krążą wokół opalania pod lampami i co zrobić, jeśli z solarium korzystasz albo masz je już za sobą.

Opalanie w solarium to powód, by sprawdzić znamiona. Umów badanie w jednym z naszych ośrodków:

• Warszawa - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Poznań - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Wrocław - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Kraków - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Szczecin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Gdańsk - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Lublin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Katowice - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków

Nie ma Twojego miasta na liście? Zmianę możesz wstępnie ocenić online — prześlij zdjęcie do analizy AI. To wstępna ocena w oczekiwaniu na wizytę, która nie zastępuje badania.

Jak działa solarium i dlaczego szkodzi?

Lampy w solarium emitują promieniowanie ultrafioletowe, głównie UVA, z domieszką UVB. UVA wnika głęboko w skórę i pobudza melanocyty do produkcji barwnika. To daje szybką opaleniznę. Przy okazji UVA tworzy w komórkach wolne rodniki, które uszkadzają DNA, a UVB uszkadza je bezpośrednio.

Natężenie UV w solarium może być bardzo wysokie. Przepisy europejskie ograniczają je do poziomu odpowiadającego indeksowi UV równemu 12, czyli najsilniejszemu słońcu w tropikach w południe [SCHEER 2016]. Do tego dochodzi regularność: seria sesji co kilka dni przez wiele tygodni to dawka, której większość osób w Polsce nie otrzymałaby od słońca przez cały rok.

Naukowy komitet Komisji Europejskiej stwierdził, że nie ma bezpiecznego progu ekspozycji na UV z urządzeń do opalania [SCHEER 2016]. Każda sesja dokłada uszkodzenia, a organizm nie zawsze zdąży je naprawić.

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Solarium a czerniak: co mówią badania

Związek solarium z czerniakiem opisano w wielu badaniach, a ich wyniki zebrano w metaanalizach.

Metaanaliza IARC z 2007 roku wykazała, że osoby, które zaczęły korzystać z solarium przed 30. rokiem życia, mają o 75% wyższe ryzyko czerniaka niż osoby, które nigdy z niego nie korzystały [IARC, International Journal of Cancer 2007]. Ten wynik był jednym z powodów, dla których urządzenia do opalania trafiły do grupy 1.

Metaanaliza opublikowana w BMJ w 2012 roku objęła dziesiątki badań z Europy, Ameryki Północnej i Australii [Boniol i wsp., BMJ 2012]. Wyniki:

Ostatni wiersz jest szczególnie ważny. Pokazuje, że ryzyko rośnie z liczbą sesji. Nie ma więc bezpiecznej liczby wizyt: im więcej, tym gorzej.

Czerniak to nowotwór, który może dawać przerzuty już przy niewielkich rozmiarach. Dlatego wczesne wykrycie ma tak duże znaczenie. Jak wygląda, pokazujemy w artykule Jak wygląda czerniak — zdjęcia.

Solarium a raki podstawno- i kolczystokomórkowy

Solarium zwiększa także ryzyko najczęstszych nowotworów skóry, czyli raków, które nie są czerniakiem. Metaanaliza opublikowana w BMJ wykazała u osób korzystających z solarium [Wehner i wsp., BMJ 2012]:

Raki te rzadko dają przerzuty, ale rosną miejscowo i często pojawiają się na twarzy. Nieleczone mogą niszczyć otaczające tkanki. Jak wyglądają, pokazujemy w artykułach Jak wygląda rak podstawnokomórkowy — zdjęcia i Rak kolczystokomórkowy skóry — zdjęcia i objawy.

Solarium przyspiesza też starzenie się skóry: zmarszczki, utratę jędrności, przebarwienia i plamy soczewicowate. Sprzyja także zmianom przedrakowym, takim jak rogowacenie słoneczne.

Solarium teraz lub w przeszłości?

To czynnik ryzyka, który warto uwzględnić w planie kontroli skóry. Lekarz obejrzy znamiona w dermatoskopie i doradzi, jak często je sprawdzać.

Umów się

Dlaczego młody wiek ma znaczenie

Wszystkie metaanalizy wskazują to samo: im wcześniej ktoś zaczyna korzystać z solarium, tym większy wzrost ryzyka. Przyczyny są co najmniej trzy:

• uszkodzenia DNA powstałe w młodości mają więcej lat, by dołączyły do nich kolejne mutacje,
• młodzi ludzie częściej korzystają z solarium regularnie i w seriach,
• w okresie dojrzewania powstaje wiele nowych znamion, a UV sprzyja ich pojawianiu się.

Właśnie dlatego wiele państw ograniczyło dostęp do solarium. W Polsce obowiązuje zakaz udostępniania solarium osobom niepełnoletnim. Niektóre kraje, na przykład Australia, całkowicie zakazały komercyjnych solariów [WHO]. Czerniak jest jednym z częstszych nowotworów u młodych dorosłych. Więcej o tym piszemy w artykule Czerniak u młodych osób.

Czy ryzyko maleje po rezygnacji z solarium?

Rezygnacja zatrzymuje dokładanie kolejnych uszkodzeń, a to ma znaczenie, bo ryzyko rośnie z liczbą sesji. Uszkodzenia DNA, które już powstały, nie znikają jednak razem z opalenizną. Dlatego osoba, która przez lata korzystała z solarium, pozostaje w grupie podwyższonego ryzyka i powinna regularnie kontrolować skórę, także wiele lat po ostatniej wizycie. Dobra wiadomość jest taka, że czerniak i raki skóry wykryte wcześnie leczy się zwykle prostym zabiegiem.

Kto powinien szczególnie unikać solarium?

W zasadzie wszyscy, ale szczególnie:

• osoby z jasną karnacją (fototyp I i II), piegami, rudymi lub jasnymi włosami (sprawdź swój fototyp),
• osoby z dużą liczbą znamion lub znamionami atypowymi,
• osoby, w których rodzinie zdarzył się czerniak,
• osoby po nowotworze skóry lub ze zmianami przedrakowymi,
• osoby przyjmujące leki fotouczulające, na przykład niektóre antybiotyki, retinoidy lub leki moczopędne,
• osoby z obniżoną odpornością, w tym po przeszczepieniu narządu,
• kobiety w ciąży, u których UV sprzyja przebarwieniom (ostudzie),
• osoby niepełnoletnie, którym prawo zabrania korzystania z solarium.

Najczęstsze mity o solarium

„Opalenizna z solarium ochroni mnie przed oparzeniem na urlopie.” Opalenizna daje bardzo słabą ochronę, znacznie słabszą niż krem z filtrem. Opalenizna z solarium powstaje głównie pod wpływem UVA, więc chroni jeszcze słabiej niż ta ze słońca. Aby ją uzyskać, skóra musi przyjąć dawkę UV, która sama uszkadza DNA.

„Solarium to dobre źródło witaminy D.” Witamina D powstaje w skórze pod wpływem UVB, a lampy w solarium emitują głównie UVA. Bezpieczniejsza i skuteczniejsza jest suplementacja.

„Nowoczesne lampy są bezpieczne.” Nie istnieje bezpieczne solarium. Nowoczesne urządzenia mogą mieć lepszą kontrolę dawki, ale nadal emitują promieniowanie rakotwórcze [SCHEER 2016].

„Krótkie sesje nie szkodzą.” Ryzyko rośnie z każdą sesją [Boniol i wsp., BMJ 2012]. Krótsza sesja to mniejsza dawka, ale nie zerowa.

„Solarium pomaga na trądzik i łuszczycę.” Lekarze stosują fototerapię w niektórych chorobach skóry, ale to zupełnie co innego. Wykorzystuje ona ściśle określony zakres promieniowania i kontrolowane dawki pod nadzorem lekarza. Na trądzik solarium nie jest leczeniem. Jeśli masz problem z trądzikiem lub łuszczycą, możliwości leczenia opisuje serwis medify.me na stronach o trądziku i łuszczycy.

„Solarium poprawia nastrój zimą.” Poprawę nastroju daje raczej ciepło, relaks i światło widzialne. Przy sezonowym obniżeniu nastroju stosuje się lampy o jasnym świetle bez UV, a nie solarium.

Jeśli zależy Ci na opaleniźnie

Opaleniznę bez ryzyka nowotworowego da się uzyskać inaczej:

• samoopalacze z dihydroksyacetonem barwią zewnętrzną warstwę naskórka i nie działają przez UV,
• opalanie natryskowe w salonie działa na tej samej zasadzie,
• bronzery i kosmetyki kolorowe dają efekt na jeden dzień.

Pamiętaj, że taka „opalenizna” nie chroni przed słońcem. Nadal potrzebujesz kremu z filtrem. Jak go wybrać, piszemy w artykule Krem z filtrem — jak wybrać.

Solarium teraz lub w przeszłości: co dalej?

Najważniejszy krok to przestać. Ryzyko rośnie z każdą sesją, więc liczy się każda wizyta, z której zrezygnujesz. Poza tym:

1. Oglądaj skórę raz w miesiącu, także plecy, z pomocą lustra lub drugiej osoby. Zwracaj uwagę na nowe znamiona i te, które się zmieniają.
2. Umów badanie dermatoskopowe całego ciała. Lekarz oceni znamiona i powie, czy należysz do grupy wymagającej częstszych kontroli.
3. Przy dużej liczbie znamion rozważ wideodermatoskopię z mapowaniem, która pozwala porównywać zdjęcia z kolejnych wizyt (jak działa mapowanie).
4. Chroń skórę przed słońcem: cień, odzież, filtr.

Pamiętaj, że gołym okiem nie widać wszystkiego. Samoobserwacja pomaga zauważyć zmianę, ale ocenę znamienia zostaw lekarzowi.

Jakie zmiany na skórze wymagają oceny?

Jeśli masz za sobą solarium, warto wiedzieć, na co zwracać uwagę przy comiesięcznym oglądaniu skóry. Do lekarza zgłoś się, gdy zauważysz:

• nowe znamię po 30. roku życia, zwłaszcza jeśli wygląda inaczej niż pozostałe,
• znamię, które zmienia się: rośnie, ciemnieje, zmienia kształt lub kolor,
• znamię asymetryczne, o nierównych brzegach albo w kilku kolorach,
• zmianę, która wyraźnie odstaje od reszty, czyli tak zwane „brzydkie kaczątko”,
• ranę lub strupek, które nie goją się od kilku tygodni albo co jakiś czas krwawią; tak często zaczynają się raki podstawno- i kolczystokomórkowe,
• perłowy, różowy guzek lub szorstką, łuszczącą się plamkę na twarzy, uszach albo dłoniach.

Zasadę ABCDE i zdjęcia porównawcze znajdziesz w artykule Jak odróżnić zwykły pieprzyk od czerniaka. Samoobserwacja pomaga zauważyć zmianę, ale ocenę zostaw lekarzowi z dermatoskopem.

Najczęstsze pytania

Czy kilka wizyt w solarium przed urlopem to duże ryzyko?

Każda sesja zwiększa ryzyko, a analizy pokazują, że rośnie ono z liczbą wizyt. Kilka sesji nie oznacza, że zachorujesz, ale nie daje też korzyści, która by to ryzyko uzasadniała. Opalenizna z solarium chroni przed oparzeniem na urlopie tylko w niewielkim stopniu.

Czy solarium pomaga uzupełnić witaminę D?

Nie jest to dobry sposób. Lampy w solarium emitują głównie promieniowanie UVA, a witamina D powstaje w skórze pod wpływem UVB. Bezpieczniej i skuteczniej uzupełnia się ją suplementacją, po konsultacji z lekarzem.

Czy istnieje bezpieczne solarium?

Nie. Według naukowego komitetu Komisji Europejskiej nie ma bezpiecznego progu ekspozycji na UV z urządzeń do opalania. Nowoczesne lampy i krótsze sesje nie zmieniają tego, że UV uszkadza DNA komórek skóry.

Mam za sobą lata korzystania z solarium. Co teraz?

Przestań, bo ryzyko rośnie z każdą kolejną sesją. Oglądaj skórę raz w miesiącu i umów badanie dermatoskopowe całego ciała. Lekarz oceni znamiona i powie, jak często powinny odbywać się kontrole.

Czy samoopalacz jest bezpieczną alternatywą?

Samoopalacz barwi zewnętrzną warstwę naskórka i nie działa przez promieniowanie UV, więc nie niesie ryzyka nowotworowego jak solarium. Pamiętaj jednak, że taka „opalenizna” nie chroni przed słońcem i nadal potrzebujesz kremu z filtrem.

Podsumowanie

Solarium to udowodniony czynnik rakotwórczy. Zwiększa ryzyko czerniaka, a u osób, które zaczynają młodo, wzrost ten jest szczególnie duży. Podnosi też ryzyko raków kolczysto- i podstawnokomórkowego oraz przyspiesza starzenie się skóry. Nie ma bezpiecznej liczby sesji ani bezpiecznych lamp, a witaminę D lepiej uzupełniać suplementacją. Jeśli korzystasz z solarium, przestań. Jeśli masz je za sobą, umów badanie dermatoskopowe znamion.

Zobacz również:

Solarium w przeszłości? Sprawdź znamiona w dermatoskopie

Umów się

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Profilaktyka czerniaka
• Oparzenia słoneczne a czerniak
• Krem z filtrem — jak wybrać
• Czerniak u młodych osób — fakty, ryzyko, profilaktyka
• Czerniak — dlaczego zachorowalność rośnie
• Słońce a zdrowie — UV i podczerwień
• Lampa UV do paznokci a rak skóry
• Zdrowa opalenizna — mit