Słońce a ciśnienie krwi — co wiemy o tlenku azotu ze skóry, czego nie wiemy i jak korzystać ze słońca przy nadciśnieniu

W internecie można przeczytać, że „słońce obniża ciśnienie” i że unikanie słońca szkodzi sercu bardziej niż opalanie skórze. W tych hasłach jest ziarno prawdy: badania pokazują, że promieniowanie UVA uwalnia ze skóry tlenek azotu, który rozszerza naczynia krwionośne. Między ciekawym mechanizmem a zaleceniem „opalaj się na nadciśnienie” jest jednak bardzo duża luka. Nie ma badań, które pokazałyby, że przebywanie na słońcu leczy nadciśnienie, a promieniowanie UV pozostaje głównym czynnikiem ryzyka nowotworów skóry.

W tym artykule omawiamy, co dokładnie pokazały badania, jakie mają ograniczenia, dlaczego ciśnienie jest niższe latem, jak bezpiecznie przebywać na słońcu przy nadciśnieniu i dlaczego niektóre leki na ciśnienie wymagają szczególnej ochrony skóry.

Przyjmujesz leki na ciśnienie i dużo czasu spędzasz na słońcu? Sprawdź skórę. Umów badanie w jednym z naszych ośrodków:

• Warszawa - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Poznań - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Wrocław - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Kraków - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Szczecin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Gdańsk - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Lublin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Katowice - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków

Nie ma Twojego miasta na liście? Zmianę możesz wstępnie ocenić online — prześlij zdjęcie do analizy AI. To wstępna ocena w oczekiwaniu na wizytę, która nie zastępuje badania.

Słońce a ciśnienie krwi — w skrócie

• Ciśnienie jest średnio niższe latem i wyższe zimą. To zjawisko obserwowane na całym świecie, a główną rolę przypisuje się temperaturze [Stergiou i wsp., J Hypertens 2020].
• UVA uwalnia ze skóry tlenek azotu, który rozszerza naczynia. W małych badaniach naświetlanie skóry obniżało ciśnienie na krótko [Liu i wsp. 2014; Opländer i wsp. 2009].
• W dużym badaniu obserwacyjnym u osób dializowanych wyższe natężenie UV w miejscu zamieszkania wiązało się z niższym ciśnieniem, niezależnie od temperatury [Weller i wsp. 2020].
• Witamina D w tabletkach nie obniża ciśnienia [Beveridge i wsp. 2015]. Jeśli słońce działa, to raczej inną drogą.
• Nie ma badań, w których regularne przebywanie na słońcu leczyłoby nadciśnienie. Leczenie zaleca lekarz.
• Hydrochlorotiazyd, częsty lek na ciśnienie, wiąże się z wyższym ryzykiem raków skóry i wymaga starannej ochrony przed słońcem [Pedersen i wsp. 2018; EMA PRAC 2018].

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Jak słońce może wpływać na ciśnienie krwi?

Tlenek azotu zmagazynowany w skórze

Tlenek azotu to cząsteczka, która rozkurcza mięśnie w ścianach naczyń krwionośnych i w ten sposób je rozszerza. Organizm wytwarza go m.in. w śródbłonku naczyń. Okazało się jednak, że skóra przechowuje sporo związków, z których tlenek azotu może zostać uwolniony pod wpływem światła.

W niemieckim badaniu naświetlanie całego ciała zdrowych ochotników promieniowaniem UVA zwiększało stężenie tlenku azotu w skórze i krwi. Ciśnienie skurczowe i rozkurczowe spadło o około 11% po 30 minutach, a efekt utrzymywał się do godziny. Jednocześnie zwiększał się przepływ krwi w przedramieniu [Opländer i wsp., Circ Res 2009].

Podobny wynik dało badanie brytyjskie. U 24 zdrowych ochotników naświetlenie skóry dwiema standardowymi dawkami rumieniowymi UVA obniżało ciśnienie i rozszerzało tętnice. Badacze wykazali, że tlenek azotu pochodzi z zapasów zgromadzonych głównie w górnej warstwie naskórka, a nie z enzymu, który wytwarza go w naczyniach [Liu i wsp., J Invest Dermatol 2014]. Autorzy zasugerowali, że ten mechanizm może tłumaczyć, dlaczego nadciśnienie i choroby serca są częstsze w krajach dalej od równika i zimą.

Ciśnienie latem i zimą

Wahania sezonowe są dobrze udokumentowane. Europejskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego (ESH) podsumowało, że ciśnienie jest niższe przy wyższych temperaturach i wyższe przy niższych, u osób zdrowych i chorych, w każdym wieku i u obu płci [Stergiou i wsp. 2020]. Główną rolę odgrywa tu temperatura: ciepło rozszerza naczynia skórne, a w upale tracimy więcej płynów z potem.

W amerykańskim badaniu z udziałem 342 tysięcy osób dializowanych, u których ciśnienie mierzy się regularnie, wyższe natężenie promieniowania UVA i UVB w miejscu zamieszkania wiązało się z niższym ciśnieniem skurczowym. Związek utrzymywał się po uwzględnieniu temperatury [Weller i wsp., JAHA 2020]. To wspiera hipotezę, że samo światło słoneczne, a nie tylko ciepło, może mieć znaczenie.

A co z witaminą D?

Witamina D powstaje w skórze pod wpływem UVB, więc łatwo przypisać jej korzyści płynące ze słońca. Metaanaliza 46 badań z losowym przydziałem, w tym danych indywidualnych ponad 3 tysięcy osób, nie wykazała jednak, by suplementacja witaminy D obniżała ciśnienie [Beveridge i wsp., JAMA Intern Med 2015]. Jeśli słońce rzeczywiście wpływa na ciśnienie, to prawdopodobnie przez tlenek azotu lub temperaturę, a nie przez witaminę D.

Ograniczenia tych badań — dlaczego to jeszcze nie zalecenie

Mechanizm z tlenkiem azotu jest ciekawy i dobrze opisany w laboratorium. Do praktycznych zaleceń jest jednak daleko:

• Badania interwencyjne były małe i krótkie. Obejmowały kilkadziesiąt zdrowych osób i mierzyły efekt trwający kilkadziesiąt minut [Liu i wsp. 2014; Opländer i wsp. 2009]. Nie sprawdzano, czy regularne naświetlanie obniża ciśnienie u osób z nadciśnieniem przez miesiące.
• Badanie dializowanych pacjentów jest obserwacyjne i dotyczy specyficznej grupy chorych. Pokazuje związek, nie dowód przyczynowości [Weller i wsp. 2020].
• Dawki z badań to nie „spacer w słońcu”. W badaniu edynburskim użyto dwóch standardowych dawek rumieniowych UVA, a w niemieckim 20 J/cm² UVA na całe ciało. To dawki laboratoryjne, których nie da się prosto przełożyć na czas spędzony na słońcu.
• Nie ma badań nad twardymi punktami końcowymi, takimi jak zawał czy udar, w których porównano by osoby przydzielone do przebywania na słońcu z osobami unikającymi go.

Często przywołuje się też szwedzką kohortę MISS, w której kobiety unikające słońca żyły krócej, głównie z powodu chorób serca i naczyń oraz przyczyn niezwiązanych z rakiem [Lindqvist i wsp., J Intern Med 2016]. To jednak badanie obserwacyjne. Osoby chętnie przebywające na zewnątrz mogły być po prostu zdrowsze, bardziej aktywne i zamożniejsze. Szczegółowe omówienie tych badań i ich ograniczeń znajdziesz w artykułach Czy opalanie jest zdrowe? i Słońce a zdrowie.

Po drugiej stronie wagi stoją dobrze udokumentowane szkody. Promieniowanie UV jest uznanym czynnikiem rakotwórczym, a WHO szacuje, że w 2020 roku nadmierna ekspozycja na UV odpowiadała na świecie za około 1,2 mln zachorowań na raki skóry inne niż czerniak i 325 tysięcy zachorowań na czerniaka [WHO — Ultraviolet radiation]. Dlatego rozsądny wniosek brzmi: przebywanie na świeżym powietrzu i ruch są dobre dla serca, ale opalanie nie jest metodą leczenia nadciśnienia.

Czy z nadciśnieniem można przebywać na słońcu?

Tak, ale z kilkoma zastrzeżeniami.

Upał i spadki ciśnienia

ESH zwraca uwagę, że u osób leczonych z powodu nadciśnienia sezonowy spadek ciśnienia latem może być nadmierny. Objawy takie jak zawroty głowy czy osłabienie przy wzroście temperatury mogą świadczyć o zbyt intensywnym leczeniu. Wtedy warto potwierdzić to pomiarami w domu i porozmawiać z lekarzem, który może zmniejszyć dawkę. Przy ciśnieniu skurczowym poniżej 110 mm Hg ESH zaleca rozważenie redukcji leków, nawet bez objawów [Stergiou i wsp. 2020]. Nie zmieniaj jednak dawek samodzielnie.

Podobnie bywa przy wyjazdach z chłodnego klimatu do gorącego [Stergiou i wsp. 2020]. Jeśli lecisz latem na południe, zabierz ciśnieniomierz.

Odwodnienie

Brytyjska służba zdrowia NHS wymienia wśród osób szczególnie narażonych w czasie upałów osoby starsze, osoby z chorobami serca i nerek oraz osoby przyjmujące leki, które mogą nasilać skutki gorąca [NHS — Heatwave]. Leki moczopędne, często stosowane w nadciśnieniu, dodatkowo zwiększają utratę płynów.

Jak przebywać na słońcu przy nadciśnieniu?

1. Unikaj słońca i wysiłku w najgorętszych godzinach (godziny największego nasłonecznienia).
2. Pij regularnie wodę, zanim poczujesz pragnienie. Jeśli masz zalecone ograniczenie płynów, zapytaj lekarza, ile pić w upał.
3. Mierz ciśnienie częściej latem, zwłaszcza gdy pojawiają się zawroty głowy.
4. Korzystaj z cienia, noś przewiewne ubranie i kapelusz.
5. Chroń skórę kremem z filtrem, szczególnie jeśli przyjmujesz leki uwrażliwiające na słońce.

Leki na nadciśnienie a słońce i skóra

Hydrochlorotiazyd

Hydrochlorotiazyd to lek moczopędny, bardzo często stosowany w nadciśnieniu, także w tabletkach złożonych. Jest lekiem fotouczulającym. W duńskim badaniu rejestrowym jego długotrwałe stosowanie w dużych dawkach wiązało się z wyraźnie wyższym ryzykiem raków skóry innych niż czerniak. Przy najwyższej skumulowanej dawce ryzyko raka kolczystokomórkowego było ponad siedmiokrotnie wyższe, a raka podstawnokomórkowego o ponad 50% wyższe niż u osób, które leku nie przyjmowały. Inne leki moczopędne i przeciwnadciśnieniowe nie wykazywały takiego związku [Pedersen i wsp., J Am Acad Dermatol 2018].

Na tej podstawie komitet ds. bezpieczeństwa Europejskiej Agencji Leków (PRAC) zalecił, by pacjentów przyjmujących hydrochlorotiazyd informować o tym ryzyku i radzić im [EMA PRAC 2018]:

• regularnie oglądać skórę i szybko zgłaszać każdą nową lub podejrzaną zmianę,
• ograniczać ekspozycję na słońce i promieniowanie UV, a przy ekspozycji odpowiednio się chronić.

PRAC wskazał też, że podejrzane zmiany należy szybko badać, w razie potrzeby z badaniem histopatologicznym, a u osób, które przeszły już raka skóry, warto rozważyć, czy hydrochlorotiazyd jest najlepszym wyborem [EMA PRAC 2018]. Nie odstawiaj leku samodzielnie. Jeśli go przyjmujesz, porozmawiaj z lekarzem i regularnie kontroluj skórę.

Inne leki uwrażliwiające na słońce

Fotouczulająco mogą działać też inne leki. Listę najczęstszych substancji i objawy reakcji opisujemy w artykule Leki fotouczulające.

Przyjmujesz leki fotouczulające?

Lekarz obejrzy w wideodermatoskopie całą skórę i oceni, czy któraś zmiana wymaga usunięcia i badania histopatologicznego.

Umów się

O jakiej porze dnia ciśnienie krwi jest najwyższe?

U większości osób ciśnienie obniża się w czasie snu i wyraźnie rośnie rano, w pierwszych godzinach po przebudzeniu. W tych porannych godzinach najczęściej dochodzi też do zawałów i udarów. U starszych osób z nadciśnieniem szczególnie duży poranny wzrost ciśnienia wiązał się z większym ryzykiem udaru [Kario i wsp., Circulation 2003]. Dlatego przy nadciśnieniu warto mierzyć ciśnienie rano i wieczorem, zgodnie z zaleceniami lekarza.

Czy ciśnienie 150 na 90 jest groźne?

Według NHS o nadciśnieniu mówi się zwykle, gdy ciśnienie mierzone w gabinecie wynosi 140/90 mm Hg lub więcej, a mierzone w domu 135/85 mm Hg lub więcej [NHS — High blood pressure]. Wynik 150/90 przekracza te progi. Pojedynczy pomiar nie wystarcza do rozpoznania, bo ciśnienie zmienia się w ciągu dnia i pod wpływem stresu. Jeśli jednak takie wartości się powtarzają, umów się do lekarza. Nieleczone nadciśnienie może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zawał serca i udar [NHS — High blood pressure].

Jak korzystać ze słońca z korzyścią dla zdrowia?

Ruch na świeżym powietrzu, światło dzienne i spacer to elementy zdrowego stylu życia, także dla osób z nadciśnieniem. Nie trzeba się przy tym opalać:

• Wychodź rano lub późnym popołudniem, gdy UV jest słabsze, a temperatura niższa.
• Ruszaj się: spacer, rower, praca w ogrodzie. Zmiany stylu życia, obok leków, pomagają kontrolować ciśnienie [NHS — High blood pressure].
• Chroń skórę cieniem, odzieżą i kremem z filtrem, gdy indeks UV wynosi 3 lub więcej (promieniowanie UVA i UVB).
• Nie korzystaj z solarium „dla zdrowia”. Urządzenia do opalania są uznanym czynnikiem rakotwórczym (solarium a nowotwory skóry).
• Leczenie nadciśnienia ustala lekarz. Słońce go nie zastąpi.

Jeśli masz za sobą lata na słońcu albo przyjmujesz leki fotouczulające, regularnie oglądaj skórę. Zgłoś się, gdy zauważysz nowe lub zmieniające się znamię, ranę, która się nie goi, albo szorstką, łuszczącą się plamkę na twarzy czy dłoniach. Gołym okiem nie widać wszystkiego, dlatego ocenę zostaw lekarzowi z dermatoskopem.

Najczęstsze pytania

Czy słońce obniża ciśnienie krwi?

Krótkotrwale może. W małych badaniach naświetlanie skóry promieniowaniem UVA uwalniało z niej tlenek azotu, który rozszerza naczynia i obniżał ciśnienie przez kilkadziesiąt minut. Ciśnienie jest też średnio niższe latem niż zimą. Nie ma jednak badań, które pokazałyby, że regularne przebywanie na słońcu leczy nadciśnienie, a opalanie nie jest metodą jego obniżania.

O jakiej porze dnia ciśnienie krwi jest najwyższe?

U większości osób ciśnienie spada w czasie snu i wyraźnie rośnie rano, po przebudzeniu. W tych porannych godzinach najczęściej dochodzi też do zawałów i udarów. Dlatego przy nadciśnieniu lekarz często prosi o pomiary rano i wieczorem.

Czy z nadciśnieniem można przebywać na słońcu?

Tak, ale z rozwagą. W upale ciśnienie może spadać, zwłaszcza u osób przyjmujących leki na nadciśnienie, a odwodnienie nasila zawroty głowy. Unikaj przebywania na słońcu w najgorętszych godzinach, pij wodę, korzystaj z cienia i chroń skórę. Niektóre leki na ciśnienie uwrażliwiają skórę na słońce.

Czy picie dużej ilości wody obniża ciśnienie?

Picie wody nie jest sposobem na leczenie nadciśnienia. Ma jednak znaczenie w upale: odwodnienie obciąża serce i krążenie oraz zwiększa ryzyko omdleń i wyczerpania cieplnego. W gorące dni pij regularnie, a jeśli masz chorobę serca lub nerek i ograniczenia płynów, zapytaj lekarza, ile możesz pić.

Czy ciśnienie 150 na 90 jest groźne?

Taki wynik przekracza próg nadciśnienia, który dla pomiaru w gabinecie wynosi 140/90 mm Hg, a dla pomiaru w domu 135/85 mm Hg. Pojedynczy pomiar nie przesądza o rozpoznaniu, ale jeśli powtarza się, trzeba skonsultować się z lekarzem. Nieleczone nadciśnienie zwiększa ryzyko zawału serca i udaru.

Podsumowanie

Promieniowanie UVA uwalnia ze skóry tlenek azotu, który rozszerza naczynia i w małych badaniach na krótko obniżał ciśnienie. Ciśnienie jest też niższe latem, a w dużym badaniu obserwacyjnym wyższe natężenie UV wiązało się z niższym ciśnieniem. Nie ma jednak dowodów, że opalanie leczy nadciśnienie, a UV pozostaje głównym czynnikiem ryzyka nowotworów skóry. Przy nadciśnieniu można i warto spędzać czas na zewnątrz, ale z dala od najgorętszych godzin, z wodą, w cieniu i z ochroną skóry. Osoby przyjmujące hydrochlorotiazyd powinny szczególnie dbać o ochronę przed słońcem i regularnie kontrolować skórę.

Zobacz również:

Leki na ciśnienie i lata na słońcu? Sprawdź skórę w dermatoskopie

Umów się

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Czy opalanie jest zdrowe?
• Słońce a zdrowie — UV i podczerwień
• Leki fotouczulające
• Promieniowanie UVA i UVB
• Godziny największego nasłonecznienia
• Rak kolczystokomórkowy — zdjęcia i objawy
• Poranne słońce — korzyści dla snu i nastroju
• Jak światło dzienne pomaga spać
• Jak słońce wpływa na samopoczucie
• Światło słoneczne a rytm dobowy
• Dlaczego nie powinno się opalać
• Ile minut na słońcu dla witaminy D
• Czynniki ryzyka czerniaka