Czy przez szybę można się opalić? Okno, samochód i promieniowanie UVA

Siedzisz przy oknie w słoneczny dzień albo jedziesz kilka godzin samochodem i czujesz ciepło słońca na skórze. Czy w ten sposób można się opalić, a może nawet spalić? Krótka odpowiedź: przez zwykłą szybę trudno się spalić, ale skóra nadal dostaje promieniowanie UVA, które ją postarza i ma udział w powstawaniu raka skóry. Przy długiej ekspozycji można też zauważyć lekkie przyciemnienie skóry.

W tym artykule wyjaśniamy, jakie promieniowanie przechodzi przez szkło, czym różnią się okna w domu od szyb samochodowych, co pokazały badania kierowców i jak chronić skórę, gdy dużo czasu spędzasz za szybą.

Dużo jeździsz samochodem albo pracujesz przy oknie? Zmiany posłoneczne na twarzy i dłoniach warto kontrolować. Zobacz, jak wygląda wideodermatoskopia, czyli komputerowe badanie znamion.

Czy przez szybę można się opalić? W skrócie

• Szyba zatrzymuje UVB, przepuszcza część UVA. UVB odpowiada głównie za oparzenia, UVA za starzenie skóry [AAD — Sunscreen FAQs].
• Oparzenie przez zwykłą szybę jest mało prawdopodobne, a lekkie przyciemnienie skóry od UVA po wielu godzinach może się zdarzyć [WHO — The known health effects of UV].
• Przednia szyba samochodu chroni dobrze, boczne słabiej. W badaniu 29 aut przednie szyby zatrzymywały średnio 96% UVA, a boczne 71%, w zakresie od 44 do 96% [Boxer Wachler, JAMA Ophthalmol 2016].
• U kierowców częściej opisuje się zmiany po stronie okna. W amerykańskim badaniu nieco więcej raków skóry, a wyraźnie więcej czerniaków in situ, występowało po lewej stronie ciała [Butler i Fosko, JAAD 2010].
• Za szybą nie powstaje witamina D, bo szkło zatrzymuje UVB.

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

UVA i UVB — co przechodzi przez szybę?

Do powierzchni Ziemi docierają dwa rodzaje promieniowania ultrafioletowego, które różnie działają na skórę [WHO — The known health effects of UV]:

• UVB ma krótszą falę i wyższą energię. Jest pochłaniane głównie w naskórku. To główna przyczyna oparzeń słonecznych, pobudza wytwarzanie nowej melaniny i trwałą opaleniznę, a także produkcję witaminy D.
• UVA ma dłuższą falę i wnika głębiej, aż do skóry właściwej. Uszkadza włókna podporowe skóry, co prowadzi do utraty elastyczności i przedwczesnego starzenia. Szybko przyciemnia barwnik obecny już w naskórku, ale taka opalenizna równie szybko blednie.

Od dawna wiadomo, że zwykłe szkło okienne zatrzymuje UVB, a przepuszcza UVA i światło widzialne [Tuchinda i wsp., JAAD 2006]. Amerykańska Akademia Dermatologii opisuje to w prosty sposób: UVA, nazywane „promieniami starzenia”, przechodzi przez szybę, a UVB, „promienie oparzeń”, jest przez nią zatrzymywane [AAD — Sunscreen FAQs]. Oba rodzaje promieniowania w nadmiarze mogą prowadzić do raka skóry [AAD — Sunscreen FAQs].

Czy można się opalić przez okno?

Opalanie przez szybę wygląda inaczej niż na plaży. Ponieważ szkło zatrzymuje UVB, skóra za oknem prawie nie wytwarza nowej melaniny i rzadko się czerwieni. UVA może jednak przyciemnić barwnik, który już w niej jest. Po wielu godzinach przy słonecznym oknie albo w samochodzie skóra może więc lekko ściemnieć. Taka „opalenizna” jest zwykle niewielka i szybko znika [WHO — The known health effects of UV].

Brak zaczerwienienia nie oznacza jednak braku szkody. UVA uszkadza skórę głębiej, przyczynia się do fotostarzenia i ma udział w powstawaniu nowotworów skóry [WHO — The known health effects of UV; AAD — Sunscreen FAQs]. Skutki widać dopiero po latach, dlatego łatwo je zlekceważyć. Więcej o tym procesie piszemy w artykule o fotostarzeniu skóry.

Od czego zależy, ile UV przechodzi przez szybę?

Ilość przepuszczanego promieniowania zależy przede wszystkim od rodzaju szkła. Wszystkie typowe szyby, zarówno budowlane, jak i samochodowe, zatrzymują większość UVB. Ilość UVA bywa już bardzo różna [Almutawa i wsp., Photodermatol Photoimmunol Photomed 2013]. Znaczenie mają [Tuchinda i wsp., JAAD 2006]:

• rodzaj szkła — szkło klejone, czyli dwie tafle połączone folią, zatrzymuje UVA lepiej niż szkło hartowane [Almutawa i wsp., 2013],
• kolor szkła — barwione szyby mogą przepuszczać mniej promieniowania,
• warstwa między taflami — folia w szkle klejonym pochłania dużą część UVA,
• powłoki — nowoczesne szkło może dawać szeroką ochronę przed UV bez utraty przejrzystości [Tuchinda i wsp., JAAD 2006].

Na szyby można też nakleić specjalne folie, które zwiększają ochronę przed UV [Almutawa i wsp., 2013]. Przyciemnienie szyby nie gwarantuje jednak samo w sobie ochrony przed UVA, bo zmniejsza głównie ilość światła widzialnego. Warto sprawdzać parametry folii, a nie tylko jej kolor.

Czy przez szybę w samochodzie można się opalić?

Przednia szyba a szyby boczne

Przednią szybę samochodu wykonuje się ze szkła klejonego. Szyby boczne i tylną często ze szkła hartowanego, które gorzej zatrzymuje UVA [Almutawa i wsp., 2013]. Potwierdził to pomiar w 29 samochodach 15 producentów, z lat 1990–2014. Przednie szyby zatrzymywały średnio 96% promieniowania UVA, a wyniki były bardzo wyrównane: od 95 do 98%. Szyby boczne po stronie kierowcy zatrzymywały średnio 71% UVA, ale rozrzut był ogromny: od 44 do 96%. Tylko w 4 z 29 aut boczna szyba blokowała ponad 90% UVA [Boxer Wachler, JAMA Ophthalmol 2016].

Wcześniejsze niemieckie pomiary pokazały, że przez szyby samochodowe przechodzi promieniowanie o długości fali powyżej około 335 nm, czyli dłuższa część UVA, a przez klejoną przednią szybę dopiero powyżej około 380 nm. Przy zamkniętych oknach ramiona manekinów umieszczonych w samochodach otrzymywały 3–4% promieniowania UV z zewnątrz, przy otwartych 25–31%, a w kabriolecie z opuszczonym dachem 62% [Moehrle i wsp., Photodermatol Photoimmunol Photomed 2003].

Wniosek: przy zamkniętych oknach dawka UV w samochodzie jest kilkadziesiąt razy mniejsza niż na zewnątrz, ale nie zerowa. Przy otwartym oknie, z łokciem opartym o drzwi, skóra dostaje już sporą część promieniowania.

Czy kierowcy mają więcej zmian po lewej stronie?

W krajach z ruchem prawostronnym, takich jak Polska, kierowca siedzi po lewej stronie, a jego lewy policzek, szyja, ramię i dłoń są przez lata zwrócone do bocznej szyby. Badacze z USA przeanalizowali raki skóry u pacjentów skierowanych do ośrodka chirurgii skóry. Nowotworów po lewej stronie ciała było nieco więcej (52,6% wobec 47,4%), ale różnica nie osiągnęła istotności statystycznej, a była wyraźniejsza u mężczyzn. Najbardziej uderzająca dotyczyła czerniaka in situ, czyli najwcześniejszego stadium czerniaka: 74% takich zmian było po lewej stronie [Butler i Fosko, JAAD 2010]. Autorzy przypominają, że wcześniejsze prace opisywały też więcej zmian posłonecznych i przedrakowych po lewej stronie twarzy. Ograniczeniem badania jest to, że dotyczyło pacjentów jednego wyspecjalizowanego ośrodka i nie sprawdzało, ile czasu badani spędzali za kierownicą.

Głośnym przykładem jest opis przypadku opublikowany w New England Journal of Medicine, przedstawiający jednostronne, wyraźnie silniejsze uszkodzenie posłoneczne skóry twarzy u zawodowego kierowcy [Gordon i Brieva, NEJM 2012]. Zdjęcie pokazuje, jak wiele lat UVA przez boczną szybę może zmienić skórę tylko po jednej stronie.

Autor pomiarów szyb samochodowych zasugerował, że słabsza ochrona bocznych szyb może częściowo tłumaczyć częstszą zaćmę lewego oka i częstsze raki skóry po lewej stronie twarzy, opisywane u kierowców w USA [Boxer Wachler, JAMA Ophthalmol 2016]. To hipoteza, a nie udowodniony związek, ale dobrze pokazuje, że codzienne dojazdy sumują się w znaczącą dawkę.

Kto jest najbardziej narażony w samochodzie?

• zawodowi kierowcy, kurierzy, taksówkarze i przedstawiciele handlowi, którzy spędzają w aucie wiele godzin dziennie,
• osoby jeżdżące z otwartym oknem albo kabrioletem,
• osoby z chorobami nasilanymi przez UVA, na przykład wielopostaciowymi osutkami świetlnymi. Autorzy niemieckich pomiarów zalecają im dodatkową ochronę: folie, odzież lub krem z filtrem [Moehrle i wsp., 2003],
• osoby przyjmujące leki uwrażliwiające na światło [WHO — The known health effects of UV].

Okno w domu i w biurze

W domu i biurze zasada jest ta sama: zwykłe szkło przepuszcza UVA [AAD — Sunscreen FAQs]. Jeśli siedzisz daleko od okna albo słońce nie pada bezpośrednio na skórę, dawka jest niewielka. Inaczej jest, gdy biurko stoi przy dużym oknie od strony południowej i przez kilka godzin dziennie słońce świeci Ci na twarz i ręce.

Szczególnie powinny uważać osoby z:

• ostudą — przebarwienia nasilają się pod wpływem zarówno UV, jak i światła widzialnego, które przechodzi przez szybę [DermNet — Melasma],
• nadwrażliwością na słońce — najczęstsza jej postać, wielopostaciowe osutki świetlne, jest wywoływana zwłaszcza przez UVA [WHO — The known health effects of UV],
• wieloma zmianami posłonecznymi, na przykład rogowaceniem słonecznym, albo po leczeniu raka skóry.

Rozwiązaniem może być przesunięcie biurka, rolety lub żaluzje w najbardziej słonecznych godzinach, folia z filtrem UV na szybie albo krem z filtrem na twarz i dłonie w dni, gdy siedzisz w słońcu.

Szyba a witamina D

Skoro szkło zatrzymuje UVB, to za szybą skóra nie wytwarza witaminy D. Siedzenie przy oknie nie zastąpi więc spaceru, a jednocześnie skóra nadal dostaje UVA, które jej szkodzi. To trochę jak najgorsze połączenie obu światów. Witaminę D lepiej uzupełniać krótkim pobytem na zewnątrz od wiosny do jesieni albo suplementacją. Szczegóły znajdziesz w artykułach czy przez filtr powstaje witamina D i indeks UV a witamina D.

Czy po 16:00 słońce jeszcze opala?

Natężenie UV zmienia się w ciągu dnia. Najwyższy poziom przypada na około cztery godziny wokół południa słonecznego, które w zależności od miejsca i czasu letniego wypada między 12 a 14 [WHO — The UV index]. Po południu promieniowanie słabnie, ale latem nie znika. WHO zaleca ochronę, gdy indeks UV wynosi 3 lub więcej [WHO — Ultraviolet radiation], a latem po południu indeks UV może jeszcze osiągać taką wartość, dlatego warto sprawdzać prognozę godzinową zamiast zakładać, że po 16:00 ochrona jest zbędna.

Dwa proste sposoby, by to sprawdzić:

1. Prognoza indeksu UV w aplikacji pogodowej, często z godzinowym rozkładem.
2. Zasada cienia. Amerykańska Akademia Dermatologii radzi: jeśli Twój cień jest krótszy niż Ty, szukaj cienia, bo słońce jest silne [AAD — Sunscreen FAQs].

Za szybą to rozróżnienie ma mniejsze znaczenie, bo szkło i tak zatrzymuje UVB. UVA dociera do Ciebie przez cały dzień, gdy siedzisz w słońcu.

Jak chronić skórę za szybą?

W samochodzie:

1. Jeździj przy zamkniętych oknach w słoneczne dni, zwłaszcza przy długich trasach. Autorzy niemieckich pomiarów zalecają to zawodowym kierowcom [Moehrle i wsp., 2003].
2. Rozważ folię z filtrem UV na boczne szyby, zgodną z przepisami dotyczącymi przepuszczalności światła [Almutawa i wsp., 2013].
3. Przy długich trasach nałóż krem z filtrem na twarz, szyję, przedramię i dłoń od strony okna. Odnawiaj go co około dwie godziny [NHS — Sunscreen and sun safety]. Zasady ponownego nakładania opisujemy w artykule co ile ponawiać krem z filtrem.
4. Zakładaj okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV. WHO zaleca modele osłaniające także boki oczu [WHO — Ultraviolet radiation].
5. Jeśli często jeździsz z łokciem przy oknie, wybieraj ubranie z długim rękawem.

W domu i biurze:

1. Nie siedź godzinami w bezpośrednim słońcu za szybą.
2. W słonecznych godzinach korzystaj z rolet lub żaluzji.
3. Przy ostudzie lub nadwrażliwości na słońce stosuj krem z filtrem także w pomieszczeniu, gdy siedzisz przy oknie.

Jak dobrać krem, piszemy w poradniku krem z filtrem — jak wybrać.

Mity o słońcu za szybą

Najczęściej zadawane pytania

Czy można opalać się przez okno?

W ograniczonym stopniu. Zwykła szyba zatrzymuje promieniowanie UVB, które odpowiada za oparzenia i trwałą opaleniznę, ale przepuszcza część UVA [AAD — Sunscreen FAQs]. UVA szybko przyciemnia barwnik obecny już w skórze, więc po wielu godzinach przy słonecznym oknie skóra może lekko ściemnieć [WHO — The known health effects of UV]. Oparzenie przez zwykłą szybę zdarza się rzadko. UVA przyspiesza za to starzenie skóry i ma udział w powstawaniu nowotworów skóry.

Czy promienie UV przenikają przez szybę?

Częściowo. Wszystkie rodzaje szkła okiennego i samochodowego zatrzymują większość UVB. Ilość przepuszczanego UVA zależy od rodzaju szkła, jego koloru, warstw i powłok [Tuchinda i wsp., JAAD 2006]. Szkło klejone, z jakiego robi się przednie szyby samochodów, zatrzymuje UVA lepiej niż szkło hartowane, a specjalne folie mogą tę ochronę zwiększyć [Almutawa i wsp., 2013].

Czy po 16:00 słońce jeszcze opala?

Słabiej niż w południe, ale latem nadal może. Najwyższy poziom UV przypada na około cztery godziny wokół południa słonecznego [WHO — The UV index]. Latem po południu indeks UV może jeszcze wymagać ochrony, dlatego warto sprawdzić prognozę godzinową. Najprościej sprawdzić prognozę indeksu UV albo spojrzeć na swój cień: jeśli jest krótszy niż Ty, słońce jest silne [AAD — Sunscreen FAQs].

Czy przez szybę w aucie można się opalić?

Przez przednią szybę praktycznie nie, bo zatrzymuje ona średnio 96% UVA i niemal całe UVB. Boczne szyby chronią słabiej i bardzo różnie: w badaniu 29 samochodów zatrzymywały średnio 71% UVA, a niektóre tylko 44% [Boxer Wachler, JAMA Ophthalmol 2016]. Dlatego u kierowców częściej opisuje się zmiany posłoneczne po stronie okna [Butler i Fosko, JAAD 2010].

Czy przez szybę powstaje witamina D?

Nie. Witamina D powstaje w skórze pod wpływem UVB, a zwykła szyba to promieniowanie zatrzymuje [AAD — Sunscreen FAQs; WHO — The known health effects of UV]. Siedząc przy oknie, nie uzupełnisz witaminy D, choć skóra nadal dostaje UVA.

Podsumowanie

Przez zwykłą szybę trudno się spalić, bo szkło zatrzymuje UVB. Przepuszcza jednak część UVA, które przyciemnia skórę w niewielkim stopniu, ale przede wszystkim przyspiesza jej starzenie i ma udział w powstawaniu nowotworów skóry. Przednia szyba samochodu chroni dobrze, boczne znacznie słabiej, co może tłumaczyć częstsze zmiany po lewej stronie ciała opisywane u osób, które dużo jeżdżą. Przy długich trasach i pracy przy słonecznym oknie warto zamykać okna, korzystać z rolet lub folii z filtrem UV i nakładać krem z filtrem na odsłoniętą skórę. Za szybą nie powstaje też witamina D. Jeśli zauważysz nowe lub zmieniające się zmiany na skórze od strony okna, pokaż je lekarzowi.

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Promieniowanie UVA i UVB — czym się różnią i jak działają na skórę
• Jak czytać oznaczenia ochrony UVA i UVB
• Ile UV przechodzi przez chmury
• Krem z filtrem do twarzy na co dzień
• Leki fotouczulające — lista i jak chronić skórę
• Jak opalenizna przyspiesza starzenie skóry

Zobacz również:

Dużo czasu za kierownicą? Sprawdź zmiany na skórze w wideodermatoskopii

Umów się